From Wikipedia, the free encyclopedia
Krizo de la Fina Mezepoko aŭ Krizo de la 14-a jarcento estas la nomo en historiografio de unu de la periodoj kiu povas esti konsiderata kiel de tutjarcenta aŭ ĝenerala krizo, almenaŭ por la tuta Eŭropo kaj la cetero de la Mediteranea regiono. Tempe ĝi enhavas la finan etapon de la Mezepoko, ĝis la rekuperado de la loĝantaro, la ekonomia dinamismo kaj la nova kultura forto kiujn alportis la Renesanco kaj la Epoko de malkovroj. En la interpretoj de la historio de la okcidenta civilizacio ĝi estas konsiderata ŝlosila faktoro por klarigi la transiron de la Mezepoko al la Moderna Epoko.
La fundamentaj kaŭzoj de la krizo de la 14-a jarcento estis jenaj:
Tia fenomenaro estis interpretita el la vidpunkto de la historia materiismo kiel komenco de la transiro de la feŭdismo al kapitalismo (kun siaj respektivaj produktadmanieroj) kiu okazis ekde fino de la Mezepoko kaj ne finos ĝis la fino de la Antikva Reĝimo kaj la komenco de la Nuntempa Epoko, pro kio tiu lasta mezepoka periodo kaj la tuta Moderna Epoko mem plenumas similan rolon kaj kovras similan tempodaŭron (500 jaroj) keil la Malfrua Antikveco por la komenco de la Mezepoko (nome la transiro inter la sklaveca produktadmaniero kaj la feŭdisma produktadmaniero).
La konsekvencoj ne estis negativaj por ĉiuj. La supervivintoj akumulis kapitalon en heredoj, kio povis esti investita en komercaj entreprenoj kaj ebligis la formadon de grandaj nobelaj bienaroj. La ŝanĝoj de la merkatprezoj de la varoj, nun submetitaj al la mendado kaj ofertado ŝanĝis siavice la ekonomiajn rilatojn: la salajroj kreskis kaj samtempe la rentoj de la feŭdoj iĝis necertaj. Tio rezultis foje en kelkaj kamparanaj ribeloj plej ofte malsukcesaj kaj akre subpremitaj, kio kondukis ĉiuokaze en kelkaj areoj al nova refeŭdigo, aŭ al produktaj ŝanĝoj kiel la paso de la agrikulturo al la brutobredado (etendo de la Mesta en Hispanio).
La negoco de lano produktis kuriozajn aliancojn kaj internaciaj kaj intertavolaj (brutobredaj senjoroj, lankomercistoj metiistoj ktp.) kio foje kondukis al veraj komercmilitoj (foje tiel oni interpretis ŝanĝantajn aliancojn kaj internajn dividojn de Anglio-Francio-Flandrio dum la Centjara milito, en kiu eĉ Kastilio partoprenis per propra enlanda milito). En la urboj, same kiel inter la nobeloj okazis dividoj inter la supra kaj la malsupra burĝaro dum kreskis la gravo de la komerco longdistanca fare de la Hansa kaj de la sezonaj foiroj. En novaj situacioj la socia kondiĉo ekdependis pli de la ekonomia kapablo ol de la familia deveno.
Kontraste al la mezepoka mondo de la tri social tavoloj (kamparanoj, nobeloj kaj ekleziuloj), bazita sur ekonomio de agrikulturo kaj tre firme ligita al la terposedo, aperis mondo de urboj bazita sur komerca ekonomio. La povocentroj moviĝas al la novoj urboj, kortegaj palacoj kaj urboj. En la batalkampoj la feŭdaj kavaliroj ekestis superitaj per la disvolvigo de militteknikoj kiel la angla longa pafarko, per kiu la angloj venkegis super la francoj en la Batalo de Azincourt, en 1415, aŭ per la pik-stango, uzita de la infanterio de svisaj pagsoldatoj. En tiu epoko reaperis la profesiaj armeoj, komponitaj de soldatoj ligitaj ne per vasalado al senjoro sed per la salajro.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.