malsano de gastroentera sistemo From Wikipedia, the free encyclopedia
La gastroenterito estas malsano karakterizata de inflamo de la stomaka kaj intesta kanalo, kiu implikas kaj la stomakon kaj la maldikan inteston.[1] Kiam temas pri gastroenterokojlito, ankaŭ la dika intesto estas implikita. La malsano kondukas al diareo, vomo kaj abdomenaj kramfoj.[2] Ankaŭ febro, manko de energio kaj dehidratado povas okazi.[3][4] Tio tipe daŭras malpli ol du semajnoj.[5] Ĝi ne rilatas al gripo, kvankam foje oni nomis ĝin erare "stomaka gripo".[6]
Gastroenterito estas kutime okazigita de virusoj.[7] Tamen, ankaŭ bakterioj, parazitoj kaj fungoj povas okazigi gastroenteriton.[3][7] Ĉe infanoj, rotavirusoj estas la plej ofta kaŭzo de grava malsano.[8] Ĉe plenkreskuloj, norovirusoj kaj Campylobacter estas oftaj kaŭzoj.[9][10] Manĝado de maltaŭge preparitaj manĝaĵoj, drinkado de poluita akvo aŭ proksima kontakto kun persono kiu estas infektita povas disvastigi la malsanon.[3] Traktado estas ĝenerale la sama kun aŭ sen definitiva diagnozo, kaj tiel testado por konfirmi estas kutime ne necesa.[3]
Preventado konsistas el manlavado per sapo, drinkado de pura trinkakvo, taŭga dispono kaj traktado de la homa digesto-forĵetaĵojn kaj mamnutrado de beboj anstataŭ uzado de laktopreparaĵoj por infanoj.[3] La rotavirusa vakcino estas rekomendata kiel prevento por infanoj.[3][8] Traktado postulas englutado de sufiĉe da fluaĵoj.[3] Por mildaj aŭ moderaj kazoj, tio tipe povas esti atingata per drinkado de buŝrehidratiga solvaĵo (nome kombino de akvo, saloj kaj sukero).[3] En tiuj kiuj estas mamnutrataj, daŭrigi la mamnutradon estas tute rekomendate.[3] Por pli gravaj kazoj, envejna fluenmetado povas esti necesa.[3] Fluaĵoj povas esti havigitaj pere de nazgastra tubo.[11] Suplemento de zinko estas rekomendata por infanoj.[3] Antibiotikoj estas ĝenerale nenecesaj.[12] Tamen, antibiotikoj estas rekomendataj por infanoj kiuj suferas febron kaj sangodiareon.[2]
En 2015, estis du mil milionoj da kazoj de gastroenterito, kio rezultigis 1.3 milionojn da mortoj tutmonde.[13][14] Infanoj kaj ĉefe tiuj de la evolulandoj estas plej tuŝitaj de tiu malsano.[15] En 2011, estis ĉirkaŭ 1.7 mil milionoj da kazoj, kio rezultigis ĉirkaŭ 700 000 mortojn de infanoj sub la aĝo de kvin jaroj.[16] En evolulandoj, infanoj sub la aĝo de du jaroj ofte suferas ses aŭ pliajn infektojn jare.[17] Ĝi estas malpli ofta en plenkreskuloj, parte pro la disvolvigo de imuneco.[18]
Gastroenterito estas plej ofte markata de kaj diareo kaj vomado.[18] Foje tamen, nur unu el la du simptomoj okazas.[2] Tio povas esti akompanata de abdomenaj kramfoj.[2] Signoj kaj simptomoj kutime ekas 12–72 horojn post la ricevo de la infekta agento.[15] Se temas pri viruso, la malordo kutime solviĝas post unu semajno.[18] Kelkaj virusaj infektoj povas esti akompanataj ankaŭ de febro, lacego, kapdoloro kaj muskoldoloro.[18] Se fekaĵo enhavas sangon, la kaŭzo plej verŝajne ne estas virusa[18] kaj plej verŝajne estas bakteria.[19] Kelkaj bakteriaj infektoj okazigas fortajn abdomenajn dolorojn kaj povas pluresti dum kelkaj semajnoj.[19]
Infanoj infektitaj de rotaviruso kutime rekuperiĝas en tri ĝis ok tagoj.[20] Tamen, en malriĉaj landoj la traktado de gravaj infektoj estas ofte neatingeblaj kaj longdaŭraj diareoj estas oftaj.[21] Dehidratiĝo estas ofta komplikaĵo de diareo.[22] Grava dehidratiĝo ĉe infanoj povas esti rekonata se la haŭta koloro kaj pozicio revenas malrapide se premita.[23] Tio nomiĝas "longdaŭra replenigo de kapilaroj" kaj "malbona turgesko de haŭto".[23] Nenormala spirado estas alia signo de grava dehidratiĝo.[23] Ripetataj infektoj estas tipe videblaj en areoj kun malbonaj akvelfluaj sistemoj kaj malsufiĉa nutrado.[15] Ankaŭ malĝusta infandisvolviĝo kaj longdaŭraj kognomankoj povas rezulti el tio.[17]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.