From Wikipedia, the free encyclopedia
Federaciismo, ankaŭ Federalismo (de la vorto federacio, origine de la latina vorto foedus, genitive foedera „ligo“, „kontrakto“), foje ankaŭ neologisme nomata federismo,[1] baze estas organiza principo, laŭ kiu la unuopaj membroj havas relativan suverenecon, sed tamen estas kunigitaj al komuna tuto. Aparte temas pri la strukturo de ŝtatoj kaj subŝtatoj. Ofte la termino nediferencite uziĝas kaj rilate al federacioj kaj al konfederacioj.
Ofte, sed ne ĉiam, la membroj de federaciisma strukturo havas rajton je malmembriĝo, kaj eĉ se ekzistas konstitucie garantiita rajto pri eksiĝo el la strukturo, en praktiko povas pli malfacili realigi tian malmembriĝon kaj kompletan suvereniĝon.
"Politika federaciismo" estas ŝtata organiza principo, laŭ kiu unuopaj subŝtatoj konsistigas federacion aŭ (signife malpli strikte ligite) konfederacion. La subŝtatoj en federacio rezignas pri sia ŝtata suvereneco, sed tenas memadministradon kaj memdecidadon en certaj temoj. La tegmenta ŝtato, decidas pri ĉiuj demandoj de la tuto kaj sia konsisto, dum la subŝtatoj memdecidas pri la temo de ilia kompetenco antaŭe interkonsentitaj kun la tegmenta ŝtato. La relativa aŭtonomio de la subŝtatoj estas esenca trajto de la federaciisma strukturo, plej ofte konstitucie fiksita, kaj ne simple rajtas esti forigita.
Krome, "institucia federaciismo" estas aparte federaciisma strukturo de iuj neregistaraj organizaĵoj, kiel politikaj partioj, sportaj aŭ kulturaj asocioj, kiuj baze organiziĝas laŭ la limoj de la subŝtatoj, kaj transdonas iujn taskojn kaj kompetentojn de la organizaĵo al nacia tegmenta organizaĵo, kiu en partoj de la aktivado povas memstare agi, en aliaj partoj tamen dependas de la membraj, subŝtate formitaj, organizaĵoj.
Federaciisma strukturo de ŝtato povas ekesti laŭ kvar manieroj:
Federaciisma strukturo aparte havas la taskojn:
tegmenta ŝtato | subŝtatoj | teritorioj sen subŝtata aparteno | rimarkoj |
![]() |
23 provincoj | ĉefurba distrikto | konstitucio de 1995 |
![]() |
9 federaciaj landoj | konstitucio de 1929 | |
![]() |
6 federaciaj ŝtatoj | 3 teritorioj, 7 eksteraj teritorioj |
konstitucio de 1901 |
![]() |
28 ŝtatoj | 7 teritorioj | konstitucio de 1950 |
![]() |
3 geografiaj regionoj, 3 lingvaj komunumoj | konstitucio de 1994 | |
![]() |
2 teritorioj | 1 komuna areo de ambaŭ teritorioj | |
Federacio Bosnio kaj Hercegovino | 10 kantonoj | bosnia-kroata teritorio ene de Bosnio kaj Hercegovino | |
![]() |
26 federaciaj ŝtatoj | ĉefurba distrikto | konstitucio de 1988 |
![]() |
9 federaciaj ŝtatoj, 2 memstaraj urboj |
konstitucio de 1995 | |
![]() |
16 federaciaj landoj | konstitucio de 1949 | |
![]() |
3 federaciaj ŝtatoj | konstitucio de 2005 | |
![]() |
10 provincoj | 3 teritorioj | konstitucio de 1867/1982 |
![]() |
3 insuloj | konstitucio de 2001 | |
![]() |
13 federaciaj ŝtatoj | 3 teritorioj | konstitucio de 1957 |
![]() |
31 federaciaj ŝtatoj | ĉefurba distrikto | konstitucio de 1917 |
![]() |
4 partaj ŝtatoj | konstitucio de 1979 | |
![]() |
36 federaciaj ŝtatoj | ĉefurba teritorio | konstitucio de 1979 |
![]() |
4 provincoj | 2 teritorioj | konstitucio de 1973 |
![]() |
21 respublikoj, 9 regionoj, 46 provincoj, 2 urboj de federacia signifo, 1 aŭtonoma provinco, 4 aŭtonomaj distriktoj | 7 federaciaj distriktoj, konstitucio de 1993 | |
![]() |
26 kantonoj | konstitucio de 1848 (kompletaj revizioj de 1874 kaj 1999) | |
![]() |
9 provincoj | konstitucio de 1996 | |
![]() |
23 federaciaj ŝtatoj | ĉefurba distrikto, dependa areo | konstitucio de 1999 |
![]() |
7 emirlandoj | konstitucio de 1971 | |
![]() |
50 ŝtatoj | ĉefurba distrikto, eksteraj teritorioj | konstitucio de 1787 |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.