![cover image](https://wikiwandv2-19431.kxcdn.com/_next/image?url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9d/Monophosphan.svg/langel-640px-Monophosphan.svg.png&w=640&q=50)
Φωσφίνη
From Wikipedia, the free encyclopedia
Η «φωσφίνη»[1] (αγγλικά: phosphine, ονομασία κατά IUPAC «φωσφάνιο» phosphane) είναι ανόργανη δυαδική χημική ένωση με μοριακό τύπο PH3. Σημειώνεται ότι το αντίστοιχο υδρίδιο του πεντασθενούς φωσφόρου ονομάζεται φωσφοράνιο (PH5). Η φωσφίνη αποτελεί το φωσφορούχο ανάλογο της αμμωνίας.
Φωσφίνη | |||
---|---|---|---|
![]() | |||
![]() | |||
![]() | |||
![]() | |||
Γενικά | |||
Όνομα IUPAC | Φωσφάνιο | ||
Άλλες ονομασίες | Φωσφίνη Μονοφωσφάνιο Φωσφαμίνη Τριυδρίδιο του φωσφόρου Φωσφίδιο του υδρογόνου | ||
Χημικά αναγνωριστικά | |||
Χημικός τύπος | PH3 | ||
Μοριακή μάζα | 33,99758 amu | ||
Αριθμός CAS | 7803-51-2 | ||
SMILES | P | ||
Αριθμός EINECS | 232-260-8 | ||
Αριθμός RTECS | SY7525000 | ||
Αριθμός UN | 2199 | ||
PubChem CID | 24404 | ||
Δομή | |||
Διπολική ροπή | 0,58 D | ||
Μήκος δεσμού | 142 pm | ||
Είδος δεσμού | ομοιοπολικός σ (1s-3sp³) | ||
Πόλωση δεσμού | 0,5‰ (P+H-) | ||
Γωνία δεσμού | 93,5° | ||
Μοριακή γεωμετρία | τριγωνική πυραμιδική | ||
Φυσικές ιδιότητες | |||
Σημείο τήξης | -132,8°C | ||
Σημείο βρασμού | -87,7°C | ||
Κρίσιμη θερμοκρασία | 51,9°C | ||
Κρίσιμη πίεση | 64,446 atm | ||
Πυκνότητα | 1,379 kg/m³ 1,530 kg/m³ (0°C) | ||
Διαλυτότητα στο νερό | 312 kg/m³ (17°C) 330 kg/m³ (20°C) | ||
Ιξώδες | 1,1·10−5 Pa·s | ||
Δείκτης διάθλασης , nD | 2,144 1,224 (16,85°C) | ||
Τάση ατμών | 41,3 atm (20°C) | ||
Εμφάνιση | Άχρωμο αέριο | ||
Χημικές ιδιότητες | |||
pKa | -13,4 27,4 | ||
Σημείο αυτανάφλεξης | 38 °C | ||
Επικινδυνότητα | |||
![]() ![]() ![]() ![]() | |||
Πολύ εύφλεκτη (F+), Πολύ τοξική (T+) Διαβρωτική (C) Βλαβερή για το Περιβάλλον (N) | |||
Φράσεις κινδύνου | 12, 17, 26, 34, 50 | ||
Φράσεις ασφαλείας | (1/2), 28, 36/37, 45, 61, 63 | ||
LD50 | 3,03 mg/kg 11 ppm (4h) | ||
Κίνδυνοι κατά NFPA 704 | |||
Εκτός αν σημειώνεται διαφορετικά, τα δεδομένα αφορούν υλικά υπό κανονικές συνθήκες περιβάλλοντος (25°C, 100 kPa). |
Η χημικά καθαρή φωσφίνη, στις κανονικές συνθήκες περιβάλλοντος, δηλαδή σε θερμοκρασία 25 °C και υπό πίεση 1 atm, είναι άχρωμο εύφλεκτο και τοξικό αέριο. Η ίδια η (χημικά) καθαρή φωσφίνη είναι άοσμη, αλλά δείγματά της συχνά έχουν πολύ έντονη και άσχημη οσμή σκόρδου ή ψαριών σε αποσύνθεση, εξαιτίας της παρουσίας σε αυτά (τα δείγματα), διαφόρων «υποκατεστημένων» φωσφινών ή και διφωσφίνης (P2H4). Αν η φωσφίνη περιέχει ίχνη διφωσφίνης, τότε είναι εξαιρετικά εύφλεκτη στον ατμοσφαιρικό αέρα, και όταν αναφλεγεί, καίγεται με λαμπερή φλόγα.
Επίσης, εκτός από τη «μητρική» ένωση, ο όρος «φωσφίνη» επεκτείνεται επίσης σε μια σειρά από ανόργανες και οργανικές «θυγατρικές» ή «υποκατεστημένες» παράγωγες ενώσεις, με γενικό τύπο RxPy, που περιέχουν μόνο τρισθενή φωσφόρο, όπου x, y φυσικοί αριθμοί και τα όχι απαραίτητα ίδια R μπορεί να είναι υδρογόνο, αλογόνο, ανόργανη ή οργανική μονοσθενής ρίζα, ενώ δύο ή τρία R μπορούν, επίσης, να αντικατασταθούν από μια δισθενή ή τρισθενή ρίζα, αντιστοίχως, σχηματίζοντας έτσι ετεροκυκλική φωσφίνη. Οι υποκατεστημένες αυτές «φωσφίνες» είναι σημαντικές ως καταλύτες, σχηματίζοντας σύμπλοκα με διάφορα μεταλλικά ιόντα. Αν και οι τρεις (3) ρίζες (R), με τις οποίες ενώνεται το ένα (τουλάχιστον) άτομο φωσφόρου είναι διαφορετικές, τότε προκύπτουν εναντιομερείς φωσφίνες, οι οποίες καταλύουν αντιδράσεις που δίνουν ειδικά χειρόμορφα εναντιομερή προϊόντα. Οι «θυγατρικές» φωσφίνες θεωρείται γενικά ότι αποτελούν τις φωσφορούχες ανάλογες ενώσεις των αμινών.