From Wikipedia, the free encyclopedia
Traddodiadau esoterig Hindŵaeth a Bwdhaeth a ddatblygodd yn India o ganol y mileniwm 1OC yw Tantra.[1] Mae'r term, yn nhraddodiadau India, (Sansgrit, yn llythrennol: gwŷdd, gwehyddu) ac yn golygu'n fras unrhyw "destun, theori, system, dull, offeryn, techneg neu arfer" systematig.[2][3] Nodwedd allweddol o'r traddodiadau hyn yw defnyddio mantras, ac felly cyfeirir atynt yn gyffredin fel Mantramārga ("Llwybr Mantra") mewn Hindŵaeth neu Mantrayāna ("Cerbyd Mantra") a Guhyamantra ("Mantra Cyfrinachol ") mewn Bwdhaeth.[4][5]
![]() Celf Tantrig - Vajradhara (Deiliad y Fellten) neu yn Tibet: Dorje Chang, gwnaed yn Tibet, 19g | |
Enghraifft o'r canlynol | cysyniad crefyddol ![]() |
---|---|
Math | Vajrayana ![]() |
Prif bwnc | Shaktism ![]() |
Yn cynnwys | Tantra in Buddhism, Tantra in Hinduism ![]() |
![]() |
Gan ddechrau yng nghanrifoedd cynnar yr oes gyffredin (Oed Crist), daeth Tantras newydd i'r golwg a oedd yn canolbwyntio ar Vishnu, Shiva neu Shakti.[6] Ceir llinachau tantrig ym mhob prif fath o Hindŵaeth fodern, megis traddodiad Shaiva Siddhanta, sect Shakta o Sri-Vidya, y Kaula, a Kashmir Shaivism.
Mewn Bwdhaeth, mae'r traddodiadau Vajrayana yn adnabyddus am syniadau ac arferion tantrig, sy'n seiliedig ar Tantras Bwdhaidd Indiaidd.[7][8] Maent yn cynnwys Bwdhaeth Indo-Tibet, Bwdhaeth Esoterig Tsieineaidd, Bwdhaeth Shingon Japan a Bwdhaeth Newar Nepal.
Mae traddodiadau Hindwaidd a Bwdhaidd Tantrig hefyd wedi dylanwadu ar draddodiadau crefyddol eraill y Dwyrain megis Jainiaeth, traddodiad Bön Tibet, Taoaeth a thraddodiad Shintō Japan.[9]
Mae rhai dulliau o addoli nad yw'n Vedig fel Puja yn cael eu hystyried yn dantrig yn eu defodau. Mae adeiladu temlau Hindŵaidd hefyd yn gyffredinol yn cydymffurfio ag eiconograffeg tantra.[10][11]
Disgrifir testunau Hindŵaidd sy'n disgrifio'r pynciau hyn yn Tantras, Āgamas neu Samhitās.[12][13] Mewn Bwdhaeth, mae tantra wedi dylanwadu ar gelf ac eiconograffeg Bwdhaeth Tibet a Dwyrain Asia, yn ogystal â themlau ogofâu hanesyddol India a chelf De-ddwyrain Asia.[14][15][16]
Mae'r ysgolhaig o'r 5g CC Pāṇini yn ei Swtra 1.4.54-55 o ramadeg Sansgrit, yn egluro tantra yn gryptig trwy'r enghraifft o "Sva-tantra", sy'n golygu "annibynnol" neu berson sy'n eiddo iddo ei hun "brethyn, gwehydd, hyrwyddwr, karta (actor)".[17] Mae Patanjali yn ei Mahābhāṣya yn dyfynnu ac yn derbyn diffiniad Panini, yna'n ei drafod neu'n ei grybwyll yn fwy estynedig, mewn 18 achos, gan nodi bod ei ddiffiniad trosiadol o "ystof (gwehyddu), lliain estynedig" yn berthnasol i lawer o gyd-destunau.[18] Mae'r gair tantra, yn ôl Patanjali, yn golygu "prif".
Mae hen ysgol Hindŵaeth Mimamsa'n defnyddio'r term tantra yn helaeth, ac mae ei hysgolheigion yn cynnig diffiniadau amrywiol. Er enghraifft:
Pan ddaw rhywbeth yn fuddiol mewn sawl mater i un person, neu i lawer o bobl, gelwir hynny'n Tantra . Er enghraifft, gosod lamp yng nghanol llawer o offeiriaid. Mewn cyferbyniad, gelwir yr hyn sy'n elwa o'i ailadrodd yn Āvāpa , fel tylino'r corff ag olew.
Mae testunau canoloesol yn cyflwyno eu diffiniadau eu hunain o Tantra. Esbonia Kāmikā-tantra, er enghraifft, y term tantra fel hyn:
Oherwydd ei fod yn ymhelaethu ar faterion helaeth a dwys, yn enwedig yn ymwneud ag egwyddorion realaeth a mantras cysegredig, ac oherwydd ei fod yn darparu rhyddhad, fe'i gelwir yn tantra. [19]
Credir yn eang mai'r ocwltydd a'r dyn busnes Pierre Bernard (1875–1955) a gyflwynodd athroniaeth ac arferion tantra i bobl America, gan greu argraff gamarweiniol o'i gysylltiad â rhyw ar yr un pryd.[20] Fodd bynnag, mae'r defnydd o ryw o fewn tantra, sy'n eitha poblogaidd, yn cael ei ystyried yn fwy cywir fel y mudiad Neo-Tantra gorllewinol.
Mewn ysgolheictod modern, astudiwyd Tantra fel arfer esoterig a chrefydd ddefodol, y cyfeirir ati weithiau fel Tantrism. Mae yna fwlch eang rhwng yr hyn y mae Tantra yn ei olygu i'w ddilynwyr, a'r ffordd y mae Tantra wedi cael ei gynrychioli neu ei ganfod yn y gorllewin.[21]
Ceir un diffiniad ymhlith ymarferwyr Tantra - sef unrhyw "system o arsylwi" ynglŷn â gweledigaeth dyn a'r cosmos lle mae gohebiaeth rhwng byd mewnol y person a'r realiti macrocosmig yn chwarae rhan hanfodol. Diffiniad arall, sy'n fwy cyffredin ymhlith arsylwyr a rhai nad ydyn nhw'n ymarferwyr, yw "set o ddefodau mecanistig, gan hepgor yr ochr ideolegol yn llwyr".[22]
Mae'r term tantrism (efallai 'Tantraeth') yn ddyfais Ewropeaidd o'r 19g nad yw'n bresennol mewn unrhyw iaith Asiaidd;[23] a gellir ei gymharu gyda "Sufism" (Cymraeg: Swffïaeth) o darddiad -siwdo-Ddwyreiniol. Yn ôl Padoux, mae Tantrism yn derm ac yn syniad Gorllewinol, nid categori sy'n cael ei ddefnyddio gan y "Tantrists" eu hunain.[24] Cyflwynwyd y term gan Indolegwyr y 19g, gyda gwybodaeth gyfyngedig am India ac yr oedd Tantrism yn arfer arbennig, anghyffredin a lleiafrifol yn wahanol i draddodiadau Indiaidd y credent eu bod yn brif ffrwd.[24]
Un o brif elfennau llenyddiaeth Tantric yw defod[25] Yn hytrach nag un system gydlynol, mae Tantra yn gasgliad o arferion a syniadau o wahanol ffynonellau. Fel y mae Samuel yn ysgrifennu, mae'r traddodiadau tantric yn "gydlifiad o amrywiaeth o wahanol ffactorau a chydrannau." Mae'r elfennau hyn yn cynnwys: mandalas, mantras, arferion iogig rhywiol mewnol, duwiau gwrywaidd a benywaidd ffyrnig, symbolaeth amlosgi, yn ogystal â chysyniadau o Athroniaeth Indiaidd.[26]
Mae yna ystod eang o dechnegau Tantric neu arferion ysbrydol ( sadhana) fel:[27]
Yn anad dim, mae ioga tantric yn arfer sy'n ymwneud a'r corff ac sy'n cael ei ystyried yn strwythur esoterig dwyfol. Defnyddia "ffisioleg gyfriniol" sy'n cynnwys amrywiol elfennau seicosomatig a elwir weithiau'n " gorff cynnil". Mae'r strwythur mewnol dychmygol hwn yn cynnwys chakras ("olwynion"), nadis ("sianeli"), ac egni (fel Kundalini, Chandali, gwahanol pranas a gwyntoedd hanfodol, ac ati). Mae'r corff tantric hefyd yn adlewyrchiad microcosmig o'r bydysawd, ac felly mae'n cael ei ystyried yn cynnwys duwiau a duwiesau.[28] Yn ôl Padoux, mae "delwedd fewnol y corff iogig" yn elfen sylfaenol ar gyfer bron pob arfer defodol myfyriol a thantrig.[29]
Elfen gyffredin arall a geir mewn ioga tantric yw'r defnydd o fyfyrdodau lle mae tantrikas yn canolbwyntio ar weledigaeth neu ddelwedd o'r duwdod (neu'r duwiau), ac mewn rhai achosion yn dychmygu eu hunain fel y duwdod a'u corff eu hunain yn gorff y duwdod.[30] Yn Tantraloka Abhinavagupta (pennod 15), delweddir "y drindod" Trika duwiesau (Parā, Parāparā, ac Aparā) ar bennau tair darn tryfell. Dychmygir gweddill y trident wedi'i leoli ar hyd echel ganolog corff yr yogi, gyda chorff tanbaid Shiva yn cael ei ddelweddu yn y pen.[31]
|orig-date=
ignored (help)|orig-date=
ignored (help)Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.