From Wikipedia, the free encyclopedia
شیبوونەوە، یان ڕووتانەوە، ئەوەیە کە بەسەر زیندەوەراندا دێت کاتێک دەمرن. ھەروەھا بەسەر ماددە ئۆرگانیک بە ھەر جۆرێکدا دێت، وەک خۆراک. ھۆکاری ڕوودانی ئەوەیە کە مۆلیکولە ئۆرگانییەکان کۆگای بلۆکی بیناسازی و وزەن. ھەر شتێک مادەی ئۆرگانیک بشکێنێت، وزە و بلۆکی بیناسازی بەکاردەھێنێت بۆ دووبارە بەرھەمھێنانەوەی خۆی.[1]
![]() | ئەم وتارە پێویستی بە بەسەرداچوونەوەیە لەلایەن پسپۆڕێکی بابەتەکەوە. |
یەک تەواوی شانشینی زیندەوەران جگە لە شکاندنی ماددە ئۆرگانییەکان ھیچی تر ناکەن: قارچک. شێوازی ژیانیان پێی دەوترێت 'ساپرۆفایت'، چونکە لە ڕێگەی دیواری خانەکانیانەوە ماددە ئۆرگانییەکان دەشکێن و دەخۆن.[2]
بەشێکی زۆری شیبوونەوە لەلایەن میکرۆبەکان، بە تایبەت بەکتریا ئەنجام دەدرێت. ھەروەھا باو ھەرسکردن گۆشت لەلایەن کرمەکانەوە. ئەگەر مێرووەکان ھێلکە بکەن، کرمەکان ھەڵدێن و دەست دەکەن بە خۆراکدان بە شانەکانی جەستە.
لە کۆتاییدا، شیبوونەوە دەتوانێت بە پرۆسەی نائۆرگانیک ڕووبدات. ھەموو ماددە ئۆرگانییەکان بە تێپەڕبوونی کات دەشکێن، چونکە لە حاڵەتی وزەی بەرزتردان لە ماددە نائۆرگانیکەکانی ئاسایی.[3]
پڕۆتینەکان' | کاربۆھیدرات | چەورییەکان |
پڕۆتیۆزەکان، پێپتۆن، پۆلیپێپتید، و ترشە ئەمینییەکان. | گلوکۆز | ترشی چەوریی ئازاد (تێر و تێرنەکراو) |
فینۆلماددە و گازە | ترشە ئۆرگانییەکان و ئەلکھولەکان | خوێی ترشە چەورییەکان |
ترشە ئۆرگانیکەکان و بەرھەمەکانی دیکاربۆکسیلاسیۆن | ئاو، دووانە ئۆکسیدی کاربۆن. | ئەلدھید و کیتۆن |
نایترۆجین و فسفۆر. | غازەکان | Adipocere |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.