From Wikipedia, the free encyclopedia
شا (بە فارسی: شاه، /ʃɑː/؛ Šāh، [ʃɒ:h]؛ وەرگێڕانی دەقاودەق: 'پاشا') نازناوێکی شاھانەیە کە لە مێژوودا لەلایەن کەسایەتییە پێشەنگە پاشایەتییەکانی ھیندستان و ئێرانەوە بەکارھێنراوە. ھەروەھا لەلایەن چەندین کۆمەڵگەی فارسی جۆراوجۆرەوە بەکاردەھێنرا وەک ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی، خانەدانی کازاخ، خانەدانی بوخارا و ئیمپراتۆریەتیی مەغۆلی ھیند، سوڵتانییەتی بەنگال، خانەدانە مێژوویییە ئەفغانییەکان و لەنێویاندا گورخانییەکان.[1]
وشەکە لە فارسی کۆن xšāyaθiya «پاشا» سەرچاوەی گرتووە، کە پێشتر بە ھێنانی لە زمانی مادی دانرا،[2] وەک چۆن بەراورد دەکرا بە ئاڤێستانی xšaθra-، «دەسەڵات» و «فەرمان»، کە ھاوتایە لەگەڵ سانسکریتی kṣatra-. لەم دواییانەدا فۆڕمی xšāyaθiya وەک پێکھاتەیەکی ڕاستەقینە و بۆماوەیی فارسی بە مانای 'پەیوەندیدار بە حوکمڕانی، حوکمڕانی' شیکراوەتەوە.[3] نازناوی تەواو و کۆنی فارسی فەرمانڕەوا ھەخامەنشی یەکەم ئیمپراتۆرییەتی فارس بریتی بوو لە Xšāyaθiya Xšāyaθiyānām یان (فارسی ناوەڕاست) Šâhân Šâh، «پاشای پاشاکان»، «خوداوەند»[4] یان «ئیمپراتۆر». ئەم نازناوە پێشینەی سەرچاوەی کۆن و دێرنی ڕۆژھەڵاتی نزیک یان میزۆپۆتامیای ھەیە. سەرەتاییترینی ئەم جۆرە نازناوە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ئاشووریی ناوەڕاست بە ناوی šar šarrāni، بە ئاماژەدان بە فەرمانڕەوای ئاشووری توکلتی-نینورتای یەکەم (١٢٤٣–١٢٠٧ پێش زایین).
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.