From Wikipedia, the free encyclopedia
بیابانەکانی ئوسترالیا یەک ملیۆن و ٣٧١ ھەزار کم٢ (٥٢٩ ھەزار میلی دووجا) یان ١٨٪ی خاکی ئوسترالیای پێک ھێناوە، بەڵام نزیکەی ٣٥٪ی کیشوەری ئوسترالیا بارانێکی ئەوەندە کەم وەردەگرێت بە ناڕاستەوخۆ وەک بیابانێک ھەژمار دەکرێن.[1] بیابانەکانی ئوسترالیا بە شێوەیەکی سەرەکی لە ھەموو زەویە ڕۆژئاوایییەکان و زەویە نزمەکانی ناوخۆی ئەو وڵاتە پێک دێن. بیابانەکانی ڕۆژئاوای ئوسترالیا بەھۆی بەھەڵمبوون و وشک بوونی ئاوی ئەو دەریا ساردەی ئێستا لە ڕۆژئاوای ئوسترالیادایە دروست بووە، ھۆکاری سەرەکی دروست بوونی، کەمی باران بارین و بەھەڵمبوون و وشک بوونەوەی بەردەوامی زەویەکەیە.[2]
بیابانەکانی ئوسترالیا | |
---|---|
لقی | بیابان |
کیشوەر | ئۆسترالیا |
وڵات | ئوسترالیا |
دابەشکاریی کارگێڕی | خاکەکانی باکووری ئوسترالیا، ئوسترالیای ڕۆژاوا |
پۆتانی شوێن | |
ڕووبەر | ١٬٣٧١٬٠٠٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
![]() | |
بەپێی ستانداردە جیھانییەکان بیابانەکانی ئوسترالیا ڕێژەی بارانبارینی کەمە، بەڵام لەگەڵ ئەمەشدا ھیچ وێستگەیەکی کەش و ھەوا لەو ناوچەیە دا نییە کە کەمتر لە ١٠٠ ملم ڕێژەی بارانبارینی ساڵانە تۆمار نەکردبێت، بیابانەکانی ئوسترالیا، بەتایبەتی لە ناو جەرگەی بیابانەکەداھیچ بارانێکی ھاوینەی لێ نابارێت.[3]
بیابانەکان مەرج نییە بە تەواوی لە ڕووکاردا یەک بەرزی و نزمیان ھەبێت ھەرچەند وەک یەک تەخت خۆیان نیشان دەدەن، بەڵکو ناوچەی فراوانیان ھەیە کە بەرزی و نزمی ڕووبەڕیان زۆر جیاوازە بەڵام بە پلەی نزم.
ناوی بیابان | ھەڵکەوتە (شوێن) | ڕووبەر کیلۆمەتر دووجا | ڕووبەر میلی دووجا | ڕێزبەندی ڕووبەری | ڕێژەی ٪خاکی ئوسترالیا |
---|---|---|---|---|---|
بیابانی ڤیکتۆریای مەزن | خۆڕئاوای ئوسترالیا | 348,750 km2 | 134,650 sq mi | ١ | ٤٫٥٪ |
بیابانی مەزنی لمین | خۆڕئاوای ئوسترالیا | 267,250 km2 | 103,190 sq mi | ٢ | ٣٫٥٪ |
بیابانی تەنامی | خۆڕئاوای ئوسترالیا | 184,500 km2 | 71,200 sq mi | ٣ | ٢٫٤٪ |
بیابانی سمپسن | باشووری ئوسترالیا | 176,500 km2 | 68,100 sq mi | ٤ | ٢٫٣٪ |
بیابانی گیبسۆن | خۆڕئاوای ئوسترالیا | 156,000 km2 | 60,000 sq mi | ٥ | ٢٫٠٪ |
بیابانی نیمچە لمی | خۆڕئاوای ئوسترالیا | 111,500 km2 | 43,100 sq mi | ٦ | ١٫٥٪ |
بیابانی سترزیلکی | باشووری ئوسترالیا | 80,250 km2 | 30,980 sq mi | ٧ | ١٫٠٪ |
بیابانی بەردین | باشووری ئوسترالیا | 29,750 km2 | 11,490 sq mi | ٨ | ٠٫٣٪ |
بیابانی تیراری | باشووری ئوسترالیا | 15,250 km2 | 5,890 sq mi | ٩ | ٠٫٢٪ |
بیابانی پێدریکا | باشووری ئوسترالیا | 1,250 km2 | 480 sq mi | ١٠ | ٠٫٠١٦٪ |
بیابانی ڤیکتۆریای مەزن دەکەوێتە ڕۆژئاوای ئوسترالیا و باشووری ئوسترالیا پانییەکەی ٨٠٠ کم (٥٠٠ میل) پانیی ھەیە و ڕووبەرەکەی ٣٤٨ ھەزار و ٧٥٠ کم ٢ (١٣٤٬٦٥٠ میلی چوارگۆشە) یە.
بیابانی گیبسۆن دەکەوێتە ناوەڕاستی ئوسترالیای ڕۆژاوا، بیابانەکە نزیکەی ١٥٦ ھەزار کم ٢ (٦٠٬٠٠٠ میلی چوارگۆشە) بە قەبارە زۆربەی دانیشتووانی ناوچەکە خەڵکی ئوسترالی ڕەسەنن
بیابانەکانی ڕۆژاوا – لە کۆمەڵەیەک لە بیابان پێک ھاتووە وەک بیابانی گیبسۆن، بیابانی ساندی مەزن، و بیابانی نیمچە لمی.
ئاووھەوای ئوسترالیا بەزۆری بە ھەوای گەرم و وشک و پشتێنەی فشاری بەرز دیاری کراوە. مەرجەکانی وشکی پەیوەندی ھەیە بە ئۆسلایدێکی ئەل نینۆ– باشووری ئوسترالیا. ڕوەکی لە ناوچە جیاوازەکان بە شێوەیەکی سەرەکی پشت دەبەستن بە جۆری خاک و ڕێژەی شێیەکەی.[4]
ڕووبەرە فراوانەکان بە دەنکە لمییەکان (دەنز) داپۆشراون نزیکەی ٤٠ ٪ ی ئوسترالیا بە دەنز داپۆشراوە. ئوسترالیای ناوەندی زۆر وشکە، تێکڕای بارانبارینی ساڵانەی ١٥٠ ملم.
چەندین ھۆکاری ناسراو کاریگەریان لەسەر ڕوەک و گیانلەبەرانی بیابانەکانی ئوسترالیا کردووە. وشترە فەریووەکانی ئوسترالیا کاریگەریان لەسەر ڕووشاندنی گیای ڕەسەن ھەیە، بەشێکی بەھۆی ئەوەی کە گیای بیابانی ئوسترالی گەشەی کردووە بەبێ ئەوەی ھیچ گیاخۆرێکی دەستی پێ گەیشتبێت، بەڵام لەم ساڵانەی دوایی بەھۆی دەستێوەردانی مرۆیی و ئاگر ژمارەیان بەرەو کەمی دەڕوا.[5]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.