From Wikipedia, the free encyclopedia
ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا یان ڕۆژاوای ئەمریکی یان ویلایەتەکانی ڕۆژاوا (بە ئینگلیزی: Western United States) ناوچەیەکی جوگرافی و کولتووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە. زۆرجار ئەمریکییەکان ئاماژە بە ویلایەتی ڕۆژاوا دەکەن وەک دوا ویلایەت کە کۆچبەران تێیدا نیشتەجێبوونە، بەڵام کالیفۆرنیا لە زۆربەی ویلایەتەکانی ڕۆژاوای ناوەڕاست کۆنترە. چەند ساڵێک پێش جەنگی سەربەخۆیی ئەمریکا قەشە ئیسپانییەکان چوونە کالیفۆرنیا بۆ بانگەشەی ئایینی مەسیحی. لە سەدەی نۆزدەھەمدا کالیفۆرنیا و ئۆریگۆن پێش زۆرێک لە ویلایەتەکانی ڕۆژھەڵات پەیوەندییان بە ئەمریکاوە کرد.
ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکان
ڕۆژاوای ئەمریکی، ڕۆژاوای دوور | |
---|---|
چەپ-ڕاست لە سەرەوە: ئاسمانی لۆس ئانجلەس، گرەند کەنیۆن، پارکی نەتەوەییی یەلۆستۆن، ئاسمانی بۆیس، ئەنجێڵز لاندینگ، ماونت ڕینیەر، ئاسمانی سیاتڵ | |
![]() ئەم نەخشەیە ڕەنگدانەوەی ڕۆژئاوای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە وەک لەلایەن نووسینگەی سەرژمێرییەوە پێناسە کراوە. ئەم ناوچەیە دابەش بووە بەسەر ناوچەی شاخاوی و زەریای هێمن |
ژمارەی دانیشتووانی ویلایەتە ڕۆژاوایییەکان کەمن، چونکە ملیۆنان دۆنم زەوی پاکیزە و دەست لێنەدراو لەم ویلایەتانەدا لە شێوەی پارکی نیشتمانیدایە و لە دەستی حکوومەتی فیدراڵیدایە. پارکە نیشتمانییەکانی یۆسمایت و یێڵۆوستۆن و سیکۆیا و دێت ڤالی ھەموویان لەم ناوچانەدا ھەڵکەوتوون. ئەم پارکە نەتەوەییانە شوێنێکن بۆ ئەوەی ئەمریکییەکان چێژ وەربگرن و کاتە بەتاڵەکانیان بەسەر بەرن، ھەروەھا چالاکییەکانی وەک ماسیگرتن، کەمپکردن، گەشتکردن بە پێ، بەلەم سواری، بڕینی دار چالاکی تر ئەنجام بدەن.
بەشەکانی باشووری ویلایەتە ڕۆژاوایییەکان پێشتر سەر بە مەکسیک بوون و ئەمریکا ئەم ویلایەتانەی بە خاکەکەیەوە لکاند دوای شەڕەکانی لەگەڵ مەکسیک لە نێوان ساڵانی ١٨٤٦–١٨٤٨. بۆیە کاریگەری کولتوور و داب و نەریتی مەکسیکی لەم بەشانەدا بە ڕوونی دەبینرێت و ڕێژەیەکی بەرزی دانیشتووانی ئەو ناوچانە بە ڕەچەڵەک ئەمریکی-مەکسیکین.
بەناوبانگترین نووسەرانی ڕۆژاوا بریتین لە: جۆن شتاینبێک کە ڕۆمانی ترێی توڕەیی نووسیوە، و زەین گرای، لەدایکبووی ئۆھایۆ و لە کالیفۆرنیا دەژی، کە ڕۆمانێکی ناوداری نووسیووە کە وێنەیەکی ئایدیالیستی سەرەتایییەکان دەخاتە ڕوو ڕۆژاوا.
شوێنە بەناوبانگەکانی ڕۆژاوا بریتین لە بورجی شەیتان لە ویلایەتی وایۆمینگ (دەتوانرێت ئەم تاوەرە لە فیلمی «بەریەککەوتنی نزیک لە جۆری سێیەم» ببینرێت) و پردی کەوانە لە ویلایەتی یوتا کە گەورەترین پردی سروشتییە لە جیھاندا.
ڕۆژئاوای ئەمریکا گەورەترین ناوچەی وڵاتەکەیە و نزیکەی نیوەی ڕووبەری زەوی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای تەنیشت یەکتر دەگرێتەوە. هەروەها لە ڕووی جوگرافییەوە هەمەچەشنترینە، ناوچە جوگرافییەکانی وەک دارستانە باراناوییە مامناوەندەکانی باکووری ڕۆژئاوا، بەرزترین زنجیرە شاخەکانی تێدایە، لەوانە زنجیرەچیاکانی ڕۆکی، سیێرا نیڤادا و زنجیرە چیای کاسکەید، چەندین سەهۆڵبەندان و لێواری ڕۆژئاوای دەشتە گەورەکانی تێدایە . هەروەها زۆربەی ناوچە بیابانییەکانی تێدایە کە دەکەونە ئەمریکاوە. بیابانی مۆجاڤی و بیابانی حەوزی مەزن بە تەواوی لە ناوچەی ڕۆژئاوادان، لەگەڵ بەشێک لە بیابانی سۆنۆران و چیواهوان (ئەمەی دووەمیان بە شێوەیەکی بەرچاو درێژدەبێتەوە بۆ تێکساس، لە کاتێکدا هەردووکیان درێژدەبنەوە بۆ مەکسیک). بە لەبەرچاوگرتنی ئەم جوگرافیا فراوان و هەمەچەشنە سەیر نییە کە ناوچەکە ئەستەمە بە وردی پێناسە بکرێت. مێژوونووس واڵتەر نوجێنت بە هەستکردن بە گۆڕانکارییەکی ئەگەری لە تێگەیشتنی باو لە ڕۆژئاوا وەک ناوچەیەک لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا، ڕاپرسییەکی لە سێ گروپی پیشەیی ئەنجامدا کە پەیوەندییان بە ناوچەکەوە هەبوو: کۆمەڵەیەکی گەورەی مێژوونووسانی ڕۆژئاوا (١٨٧ وەڵامدەرەوە)، و دوو گرووپی بچووکتر، کە ٢٥ ڕۆژنامەنووس و بڵاوکەرەوە و ٣٩ نووسەری ڕۆژئاوایی لەخۆگرتبوو.[1]
ویلایەتەکان | سەرژمێریی ٢٠٢٠ | سەرژمێریی ٢٠١٠[2] | گۆڕانکاری | ڕووبەر | چڕی |
---|---|---|---|---|---|
![]() |
٧٬١٥١٬٥٠٢ | ٦٬٣٩٢٬٠١٧ | +١١٫٨٨% | 113,594.08 sq mi (294,207.3 km2) | ٦٢٫٩٥٦٦٤٤/sq mi (٢٤٫٣٠٧٦٩٦0/km2) |
![]() |
٥٬٧٧٣٬٧١٤ | ٥٬٠٢٩٬١٩٦ | +١٤٫٨0% | 103,641.89 sq mi (268,431.3 km2) | ٥٥٫٧٠٨٣٠٥/sq mi (٢١٫٥٠٩٠٩٦٧/km2) |
![]() |
٣٬٢٧١٬٦١٦ | ٢٬٧٦٣٬٨٨٥ | +١٨٫٣٧% | 82,169.62 sq mi (212,818.3 km2) | ٣٩٫٨١٥٣٩٦/sq mi (١٥٫٣٧٢٨١١/km2) |
![]() |
٣٬١٠٤٬٦١٤ | ٢٬٧٠٠٬٥٥١ | +١٤٫٩٦% | 109,781.18 sq mi (284,332.0 km2) | ٢٨٫٢٨٠٠٢0/sq mi (١٠٫٩١٨٩٧٦٩/km2) |
![]() |
٢٬١١٧٬٥٢٢ | ٢٬٠٥٩٬١٧٩ | +٢٫٨٣% | 121,298.15 sq mi (314,160.8 km2) | ١٧٫٤٥٧١٦٦/sq mi (٦٫٧٤٠٢٤٩٧/km2) |
![]() |
١٬٨٣٩٬١٠٦ | ١٬٥٦٧٬٥٨٢ | +١٧٫٣٢% | 82,643.12 sq mi (214,044.7 km2) | ٢٢٫٢٥٣٥٨٩/sq mi (٨٫٥٩٢١٥٨٦/km2) |
![]() |
١٬٠٨٤٬٢٢٥ | ٩٨٩٬٤١٥ | +٩٫٥٨% | 145,545.80 sq mi (376,961.9 km2) | ٧٫٤٤٩٣٧٣/sq mi (٢٫٨٧٦٢١٩١/km2) |
![]() |
٥٧٦٬٨٥١ | ٥٦٣٬٦٢٦ | +٢٫٣٥% | 97,093.14 sq mi (251,470.1 km2) | ٥٫٩٤١٢١٣/sq mi (٢٫٢٩٣٩١٥١/km2) |
ماونتن | ٢٤٬٩١٩٬١٥٠ | ٢٢٬٠٦٥٬٤٥١ | +١٢٫٩٣% | 855,766.98 sq mi (2,216,426.3 km2) | ٢٩٫١١٩٠٨٣/sq mi (١١٫٢٤٢٩٤٠٩/km2) |
![]() |
٣٩٬٥٣٨٬٢٢٣ | ٣٧٬٢٥٤٬٥٢٣ | +٦٫١٣% | 155,779.22 sq mi (403,466.3 km2) | ٢٥٣٫٨٠٩٣٥٣/sq mi (٩٧٫٩٩٦٣٣٩/km2) |
![]() |
٧٬٧٠٥٬٢٨١ | ٦٬٧٢٤٬٥٤٠ | +١٤٫٥٨% | 66,455.52 sq mi (172,119.0 km2) | ١١٥٫٩٤٦٤٤١/sq mi (٤٤٫٧٦٧١٧١/km2) |
![]() |
٤٬٢٣٧٬٢٥٦ | ٣٬٨٣١٬٠٧٤ | +١٠٫٦0% | 95,988.01 sq mi (248,607.8 km2) | ٤٤٫١٤٣٥٩٧/sq mi (١٧٫٠٤٣٩٣٨0/km2) |
![]() |
١٬٤٥٥٬٢٧١ | ١٬٣٦٠٬٣٠١ | +٦٫٩٨% | 6,422.63 sq mi (16,634.5 km2) | ٢٢٦٫٥٨٤٩0/sq mi (٨٧٫٤٨٤٩٢/km2) |
![]() |
٧٣٣٬٣٩١ | ٧١٠٬٢٣١ | +٣٫٢٦% | 570,640.95 sq mi (1,477,953.3 km2) | ١٫٢٨٥٢٠٥٧/sq mi (٠٫٤٩٦٢٢٠٧/km2) |
زەریای ھێمن | ٥٣٬٦٦٩٬٤٢٢ | ٤٩٬٨٨٠٬٦٦٩ | +٧٫٦0% | 895,286.33 sq mi (2,318,781.0 km2) | ٥٩٫٩٤٦٦٥٦٤/sq mi (٢٣٫١٤٥٥٣٣٤/km2) |
ڕۆژاوا | ٧٨٬٥٨٨٬٥٧٢ | ٧١٬٩٤٦٬١٢٠ | +٩٫٢٣% | 1,751,053.31 sq mi (4,535,207.3 km2) | ٤٤٫٨٨٠٧٤٢١/sq mi (١٧٫٣٢٨٥٥١٤0/km2) |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.