spisak na Wikimediji From Wikipedia, the free encyclopedia
Lista ilirskih vladara predstavlja vladare ilirskih plemena i države (država) od početka IV stoljeća do završetka perioda ilirske samostalnosti.
Iliri nisu ostavili nikakve pisane dokumente o svojoj prošlosti. Sve što se o njima zna zasniva se na tekstovima grčkih i rimskih autora, koji ih nazivaju „barbarima“. Grci identifikuju Ilire kao etnos koji se razlikuje od Makedonaca, Tračana, plemena u Epiru i njih samih. Arheološki nalazi (metalni proizvodi, keramika) na širokoj ilirskoj teritoriji, pokazuju da su Iliri i Grci bili u kontaktu već tokom VIII i VII stoljeća, pogotovo od vremena osnivanja kolonija na obalama Jonskog i Jadranskog mora: Epidamnus (Drač), Appolonia, Issa (Vis), Pharos (Hvar).[1]
Prvi pomen Ilira u međugrčkim odnosima vezan je za 424. god. pne.[2] Tada je došlo do rata Makedonaca na čelu sa kraljem Arhalejem i sjevernomakedonskog plemena Linkesta sa kraljem Arabajem, koje je živjelo u današnjoj oblasti Pelagoniji i grada Bitole. Linkesti su se već decenijama borili za svoju nezavisnost protiv sve moćnije dinastije Argeada. Iliri, sa svojim vladarem Sirom (Strabon navodi da je Sira vladar a ne i kralj), koji je oženio Arabajevu kćerku, stali su na stranu linkestidskog vladara [3] Kasnije se njegova kćer Euridika (to ime je dobila kao makedonska kraljica, dok su je predhodno zvali Ilirka i varvarka), udala za makedonskog kralja Amintu i rodila mu tri sina: Aleksandra II, Perdiku III i Filipa II. Bez obzira na ženidbu kralja Aminte sa ilirskom princezom, upadi Ilira na makedonsku teritoriju nisu prestajali, jer je novi vladar Ilira postao Bardil (prvi ilirski kralj).
Ilirske ličnosti u legendama
Postoji nekoliko grčkih legendi, koje pod okriljem drugačijeg mitološkog svijeta i geografije iznose stvarne događaje i kontakte Grčke sa Ilirima, svojim sjevernim susjedima:[4][5]
Kadmo, Feničanin, koji je u potrazi za sestrom Evropom, došao međi Ilire [6]
Harmonija, Kadmova žena
Polifem, jednoki kiklop, Ilirov otac
Galatija, Polifemova žena i Ilirova majka
Ilir, Kadmov i Harmonijin sin, rodonačelnik Ilira[4]
Asteropej, vladar Peonaca u Trojanskom ratu, poslije Pirehma
Enej, vladar Dardanaca u Trojanskom ratu
Ilirski vladari iz plemena Dardanaca
U danačnjoj historiografiji ilirski vladari od Bardila do Mitila se svrstavaju u pleme Dardanaca[8],[9], Grabea[10] ili Enhelejaca.
Sira, vladar saveza plemena (kraj V-početak IV vijeka p. n. e. ). Njegova kćer Euridika (to ime je dobila kao makedonska kraljica) se udala za makedonskog kralja Amintu III i rodila mu tri sina: Aleksandra II, Perdiku III i Filipa II.
Bardil, prvi imenovani ilirski kralj (393-359. p. n. e.),[8]
Audata, kćerka ili unuka kralja Bardila, kasnije makedonska kraljica, prva žena makedonskog kralja Filipa II, uzela grčko ime Euridika
Bircena, kćerka ilirskog kralja Bardila II, kasnije epirska kraljica, udata za kralja Pira
Triteuta, prva Agronova žena, kasnije se udala za Demetrija Hvarskog
Etuta, kćerka dardanskog prvaka Monuna, udata za ardijejskog kralja Gencija
Monun II Dardanski, dardanski vladar, u albanskim izvorima i kralj, udao kćerku za ardijejskog kralja Gencija
Karavancijus, brat kralja Gencija
Skerdilaida, sin kralja Gencija
Pleurat, sin kralja Gencija
Balej, nepoznati vladar Ilira, čije postojanje nije potvrđeno pisanim izvorima. Prema opštehrivaćanom mišljenju Artura Evansa sjedište mu se nalazilo u Risnu, poslije 167. god. pne. Pojavljuje se nakon Gencija, sa bogatom emisijom novca iz Risna i sa Hvara.[19] Nakon istraživanja poljskih arheologa, datiranja radioaktivnom metodom C14 i analizom keramike koja se pojavljuje zajedno sa serijom novca, Balej je vladao sredinom III vijeka p.n.e, sa sjedištem u Risnu.[20]
Papazoglu, Fanula (1969). Poreklo i razvoj ilirske države. ANUBiH - DJELA KNJIGA XXX , CENTAR ZA BALKANOLOŠKA ISPITIVANJA Knjiga l. SARAJEVO. Arhivirano s originala, 14. 7. 2020. Pristupljeno 30. 12. 2020.