From Wikipedia, the free encyclopedia
Харвацкі савет абароны (харв.: Hrvatsko vijeće obrane), таксама вядома літаральна як Харвацкае веча абароны (адпаведныя скарачэнні ХВА і ХСА) — узброеныя фарміраванні харватаў Босніі і Герцагавіны, якія існавалі ў час Баснійскай вайны з 1992 па 1995 гады. Сфарміраваны пасля распаду Югаславіі 8 красавіка 1992 года членамі партыі «Харвацкая дэмакратычная садружнасць».
Харвацкі савет абароны (Харвацкае веча абароны) | |
---|---|
![]() | |
Гады існавання | 8 красавіка 1992 — кастрычнік 1995 |
Краіна |
![]() |
Падпарадкаванне | прэзідэнт Харвацкай рэспублікі Герцаг-Босна |
Тып | сухапутныя войскі |
Складаецца з | пяць аператыўных зон, пазней пяць корпусных рэгіёнаў |
Колькасць | 34,8 тысяч чалавек (на люты 1993)[1]; каля 50 тысяч чалавек (з улікам міліцыі)[2] |
Дыслакацыя | Мостар (штаб-кватэра) |
Мянушка | ХСА, ХВА (харв.: HVO) |
Колеры | карычневы |
Марш | HVO nas vodi |
Удзел у | Баснійская вайна (Харвацка-баснійскі канфлікт) |
Знакі адрознення | |
Камандзіры | |
Вядомыя камандзіры | Антэ Роса, Мілівай Петкавіч, Ціхамір Блашкіч |
Харвацкі савет абароны ўяўляў сабой узброеныя сілы Харвацкай рэспублікі Герцаг-Босна падчас Баснійскай вайны і, як і Харвацкія абарончыя сілы, абараняў інтарэсы харватаў на тэрыторыі былой Югаславіі. Атрымліваў вялікую падтрымку ад узброеных сіл Харватыі, лічыўся адным з самых шматлікіх і эфектыўных прахарвацкіх вайсковых фарміраванняў на тэрыторыі былой Югаславіі[3].
Харвацкі савет абароны вінаваціцца ў мностве ваенных злачынстваў: галоўным чынам у масавых забойствах і этнічных чыстках этнічных сербаў і баснійцаў[4]. Шэраг кіраўнікоў Харвацкага савета абароны быў асуджаны Гаагскім трыбуналам за ваенныя злачынствы. 29 мая 2013 года Гаагскі трыбунал адзначыў, што існавала сумесная злачынная змова, мэтай якой было выгнанне нехарвацкага насельніцтва з тэрыторый, якія павінны былі стаць часткай харвацкай дзяржавы на тэрыторыі Босніі і Герцагавіны[5].
Утварэнне Харвацкага савета абароны ў красавіку 1992 года было выклікана пасіўнымі паводзінамі баснійцаў падчас вайны, якія, у адрозненне ад сербаў, асабліва не арганізоўвалі атрады самаабароны. Паводле версіі гісторыкаў, утварэнне было абумоўлена палітыкай прэзідэнта Харватыі Франьі Туджмана, аднаго з самых заўзятых прыхільнікаў ідэі «Вялікай Харватыі», які імкнуўся далучыць да Харватыі тыя баснійскія землі, на якіх пражывала пераважна харвацкае насельніцтва[6][7][8][9].
Праціўнікамі ХВА ў гады Баснійскай вайны былі Армія Рэспублікі Сербскай, у якой ваявалі баснійскія сербы і славяне-мусульмане, якія сімпатызавалі сербам; і Армія Рэспублікі Боснія і Герцагавіна, якая ўяўляла сабой непасрэдна ўзброеныя сілы Рэспублікі Боснія і Герцагавіна — непасрэднай правапераемніцы СР Босніі і Герцагавіны. У красавіку 1993 года абвастрэнне міжнацыянальных супярэчнасцей выліліся ў эскалацыю харвацка-баснійскага канфлікту[10]. Карыстаючыся падтрымкай Заграба, ХВА запатрабаваў ад баснійцаў паводле плана Вэнса — Оўэна неадкладна вывесці войскі з тэрыторый, дзе пражывала пераважна харвацкае насельніцтва. Алія Ізетбегавіч, баснійскі лідар, адмовіўся выконваць патрабаванні, і харвацкія ўзброеныя атрады сталі займаць тэрыторыі, на якіх пражывала тое самае харвацкае насельніцтва, і выганяць нехарвацкае насельніцтва. Усіх нязгодных, якія адмаўляліся пакідаць тэрыторыі, баявікі ХВА забівалі. Асабліва шмат баснійцаў было выгнана з даліны Лашва[6].
Баявікоў вельмі часта прымалі за харвацкія рэгулярныя сілы з-за падабенствы назваў на шаўронах. Аднак баявікі былі значна больш жорсткімі, чым рэгулярныя харвацкія войскі: ап'янёныя сваімі поспехамі, яны не не даваць літасці амаль нікому з грамадзянскіх асоб. Так, 16 красавіка у Ахмічах былі расстраляныя каля 120 мірных баснійцаў, а іх дамы былі спалены дашчэнту[6][11]. Баявікі ХВА хадзілі ад дома да дома, выганялі ўсіх жыхароў, забівалі іх і тым самым знішчылі амаль усё сяло Ахмічы[10]. У той жа дзень у горадзе Віцез адбылася яшчэ адна разня: харваты аблажылі горад і абстралялі яго з артылерыі. Згарэлі амаль усе дамы баснійцаў, 172 чалавекі загінулі, 5 тысяч беглі, 1200 чалавек былі сасланы ў канцлагеры[12]. З мая 1993 па студзень 1994 года ХВА праводзіла этнічную чыстку Мостара, выгнаўшы тысячы баснійцаў і разрабаваўшы іх дамы. Мужчын адправілі ў канцлагер Дрэталь, усіх жанчын рэгулярна гвалтавалі[6].
У сакавіку 1994 года пад ціскам ЗША Харвацкі савет абароны абвясціў пра спыненне агню і неўзабаве перастаў весці актыўныя баявыя дзеянні супраць мусульман. Баснійскі лідар Алія Ізетбегавіч і прэзідэнт Харватыі Франья Туджман заключылі мірнае пагадненне, у выніку чаго баснійцы падалі права праходу харвацкім войскам. ХВА афіцыйна атрымаў права дапамагаць харвацкай арміі ў вайне супраць сербаў (удзельнічаў у аперацыях «Зіма '94», «Скок-2», «Лета '95», «Містраль-2» і «Паўднёвы кірунак»), але ў вырашальнай аперацыі «Бура», якая і прывяла да краху Рэспублікі Сербская Краіна, не адыграў значнай ролі.
Вайна ў Харватыі і Босніі і Герцагавіне завяршылася падпісаннем Дэйтанскіх пагадненняў, паводле якіх быў зацверджаны будучы дзяржаўны лад Босніі і Герцагавіны. Была створана Федэрацыя Босніі і Герцагавіны, дзе асноўным насельніцтвам сталі харваты, аднак у абмен на ўтварэнне падобнай аўтаноміі ад харватаў запатрабавалі расфармаваць ХВА. Пасля пяці з паловай гадоў у Герцагавінскім банку былі знойдзены 50 рахункаў, адкрытых на імёны некаторых членаў ХВА — уладальнікаў акцый банка. У студзені 2004 года быў арыштаваны палітык Антэ Елавіч , член Харвацкай дэмакратычнай садружнасці БіГ. Яго вінавацілі ў крадзяжы сродкаў і аказанні фінансавай дапамогі групе змоўшчыкаў: тая спрабавала стварыць чарговае харвацкае самакіраванне ў краіне і ў перспектыве аддзяліцца ад Босніі і Герцагавіны. Некаторую частку выкрадзеных грошай удалося вярнуць[13][14].
Правапераемнікам Харвацкага савета абароны з'яўляецца 1-ы гвардзейскі пяхотны полк, утвораны 1 снежня 2006 пасля рэарганізацыі Узброеных сіл Босніі і Герцагавіны. На яго эмблеме намаляваны харвацкі шчыт-шахоўніца, які сімвалізуе яго сувязь з харвацкімі вайсковымі фарміраваннямі. 8 красавіка штогод адзначаецца як Дзень утварэння ХВА: у красавіку 2012 года на ўрачыстыя мерапрыемствы прыбыло вышэйшае кіраўніцтва Босніі і Герцагавіны.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.