From Wikipedia, the free encyclopedia
Рускі алфавіт, руская азбука, алфавіт рускай мовы, у цяперашнім выглядзе з 33 літарамі існуючы фактычна з 1918 года (афіцыйна толькі з 1942 года: раней лічылася, што ў рускім алфавіце 32 літары, паколькі Е і Ё разглядаліся як варыянты адной і той жа літары).
№ | Літара | Імя |
---|---|---|
1 | Аа | а |
2 | Бб | бэ |
3 | Вв | вэ |
4 | Гг | гэ |
5 | Дд | дэ |
6 | Ее | е |
7 | Ёё | ё |
8 | Жж | жэ |
9 | Зз | зэ |
10 | Ии | и |
11 | Йй | и краткое |
12 | Кк | ка |
13 | Лл | эл |
14 | Мм | эм |
15 | Нн | эн |
16 | Оо | о |
17 | Пп | пэ |
18 | Рр | эр |
19 | Сс | эс |
20 | Тт | тэ |
21 | Уу | у |
22 | Фф | эф |
23 | Хх | ха |
24 | Цц | цэ |
25 | Чч | че |
26 | Шш | ша |
27 | Щщ | ща |
28 | Ъъ | твёрдый знак |
29 | Ыы | ы |
30 | Ьь | мягкий знак |
31 | Ээ | э (э оборотное) |
32 | Юю | ю |
33 | Яя | я |
Рускі алфавіт паходзіў ад старажытнарускай кірыліцы, якая, у сваю чаргу, была запазычаная ў балгараў і атрымала распаўсюджванне на Русі пасля прыняцця хрысціянства (988 г.).
На гэты момант у ёй было, верагодня, 43 літары. Пазней дадаліся 4 новыя літары, а 14 старых былі ў розны час выключаныя за непатрэбнасцю, бо адпаведныя гукі зніклі. Раней усяго зніклі ётаваныя юсы (Ѩ, Ѭ), затым вялікі юс (Ѫ), які вяртаўся ў XV стагоддзі, але зноў знік ў пачатку XVII стагоддзя, і ётаванае Е (Ѥ); астатнія літары, часам некалькі змяняючы сваё значэнне і форму, захаваліся да нашых дзён у складзе азбукі царкоўнаславянскай мовы, якая доўгі час лічылася тоеснай з рускай азбукай. Арфаграфічныя рэформы другой паловы XVII стагоддзя (звязаныя з «выпраўленнем кніг» пры патрыярху Нікане) зафіксавалі наступны набор літар: А, Б, У, Г, Д, Е (з арфаграфічна адрозненым варыянтам Є, які часам лічыўся асобнай літарай і ставіўся ў азбуцы на месцы цяперашняга Э, г. зн. пасля Ѣ), Ж, Ѕ, З, И (з арфаграфічна асобным варыянтам Й для гуку [j], які асобнай літарай не лічыўся), І, К, Л, М, Н, О (у двух арфаграфічна адрозниваўшыхся напісаннях: «вузкім» і «шырокім»), П, Р, С, Т, У (у двух арфаграфічна различавшихся напісаннях: ), Ф, Х, Ѡ (у двух арфаграфічна различавшихся напісаннях: «вузкім» і «шырокім», а таксама ў складзе лігатуры «от» (Ѿ), якая звычайна лічылася асобнай літарай), Ц, Ч, Ш, Щ, Ъ, Ы, Ь, Ѣ, Ю, Я (у двух напісаннях: IA і Ѧ, якія часам лічыліся рознымі літарамі, часам жа не), Ѯ, Ѱ, Ѳ, Ѵ. Часам у азбуку ўключаліся таксама вялікі юс (Ѫ) і так званы «Ик» (у выглядзе цяперашняй літары «у»), хоць яны гукавога значэння не мелі і ні ў адным слове не ўжываліся.
У такім выглядзе руская азбука знаходзілася да рэформ Пятра I 1708—1711 гг. (а царкоўнаславянская такая і дагэтуль), калі былі ліквідаваны надрадковыя знакі (што, дарэчы, «адмяніла» літару Й) і скасаваны шматлікія дублетные літары і літары, якія выкарыстоўваліся для запісу лікаў (што стала неактуальным пасля пераходу на арабскія лічбы).
Пасля некаторыя скасаваныя літары аднаўляліся і адмяняліся ізноў. Да 1917 года алфавіт прыйшоў у 34-літарным (афіцыйна; фактычна літар было 37) складзе: А, Б, В, Г, Д, Е, (Ё асобнай літарай не лічылася), Ж, З, И, (Й асобнай літарай не лічылася), І, К, Л, М, Н, О, П, Р, С, Т, У, Ф, Х, Ц, Ч, Ш, Щ, Ъ, Ы, Ь, Ѣ, Э, Ю, Я, Ѳ, (Ѵ лічілася больш не ўваходзячай у рускі алфавіт).
Апошняя буйная рэформа пісьменнасці была праведзена ў 1917—1918 г. — у яе выніку з'явіўся цяперашні рускі алфавіт, які складаецца з 33 літар. Гэты алфавіт таксама стаў асновай шматлікіх младапісьменных моў (пісьменнасць для якіх раней XX стагоддзя адсутнічала або была згубленая і была ўведзена ў рэспубліках СССР пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі).
У кадыроўцы Юнікод сучасны рускі алфавіт мае наступныя коды (лікі шаснаццатковыя):
У Юнікодзе няма гатовых рускіх літар з націскам, але іх можна рабіць складовымі, дадаючы знак U+0301 (combining acute accent) пасля націскной галоснай (напрыклад, ы́, э́, ю́, я́). Літара «Ё» адсутнічае ў некаторых старых камп'ютарных кадыроўках па прычыне неабавязковасці яе выкарыстання (звычайна яна замяняецца літарай Ее) і таго, што лік 32 (гэта значыць 33 — 1) — гэта 25, што было стандартным памерам літарнай часткі кодавых табліц у ранніх сістэмах кадавання.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.