From Wikipedia, the free encyclopedia
Сучасны няме́цкий алфаві́т — алфавіт на лацінскай аснове, які ўжываецца для пісьма на нямецкай мове. Складаецца з 26 пар лацінскіх літар: A a, B b, C c, D d, E e, F f, G g, H h, I i, J j, K k, L l, M m, N n, O o, P p, Q q, R r, S s, T t, U u, V v, W w, X x, Y y, Z z. Акрамя іх у нямецкім алфавіце ёсць тры умлауты Ä ä, Ö ö, Ü ü і лігатура ß. Апошнія падпарадкоўваюцца алфавітнаму парадку, г. зн. у слоўніках ідуць адразу пасля A a, O o, U u і падвоенай ss, адпаведна. У асобных выпадках ужываюцца дадатковыя варыянты літар, але гэта характэрна толькі для некаторых дыялектаў і для слоў іншамоўнага паходжання ў нямецкай мове.
Ніжэй прыведзена табліца з правіламі чытання нямецкіх літар.
Літара | Назва | Гук | Прыклад | Заўвагі |
---|---|---|---|---|
A a | [aː] | /a/, /a:/ | Band, Tag | пасля i і j чуецца як ja — Maria; ai — дыфтонг /aɪ̯/ (ай); ae — чуецца ä; au — дыфтонг /aʊ̯/; падвоенае aa можа чытацца падоўжана — Haar |
Ä ä | [ɛː] | /ε/, /ε:/ | Hände, Ähre | перад u — дыфтонг /ɔʏ̯/ (оу) |
B b | [beː] | /b/ | Bruder | |
C c | [tseː] | сустракаецца ў спалучэнні з іншымі літарамі: з h утварае букваспалучэнне ch, якое чуецца як /x/ ці /ç/; ck — /k/; у chs — /ks/; tsch — /t͡ʃ/; рэдка адна c чуецца як /t͡s/ (перад e, i) | ||
D d | [deː] | /d/ | ausdenken | |
E e | [eː] | /ε/, /ə/, /e:/ | kennen, bekannt, See | ie — /i:/, oe — /ø:/; ei, ey, ai, ay — дыфтонг /aɪ̯/ |
F f | [ɛf] | /f/ | Fracht | такі ж гук перадае нямецкая літара v |
G g | [geː] | /g/, /ʒ/, /ç/ | gut, Genie, König | |
H h | [haː] | /h/ | heute | часта h увогуле не чытаецца, напрыклад, паміж галоснымі і ў канцы слова — gehen, weh |
I i | [iː] | /ı/, /i:/ | bitten, Vieh | в ie — /i:/; ei, ai — /aɪ̯/ |
J j | [jɔt] | /j/, /ʒ/ | jung, Journalist | |
K k | [kaː] | /k/ | Kette | у букваспалучэнні ck — таксама /k/ |
L l | [ɛl] | /l/ | Flöte | |
M m | [ɛm] | /m/ | Stimme | |
N n | [ɛn] | /n/ | senden | |
O o | [oː] | /ɔ/, /o:/ | offen, Kohl | у букваспалучэнні oe — /ø:/ |
Ö ö | [øː] | /œ/, /ø:/ | Österreich, zwölf, schön | |
P p | [peː] | /p/ | Punkt | pf — дыфтонг /p͡f/ |
Q q | [kuː] | у спалучэнні qu — /kv/ | ||
R r | [ɛr] | /r/ | Drache | |
S s | [ɛs] | /s/, /z/ | Bus, sehen | в sp і st — /ʃ/, таксама sch — /ʃ/ |
ẞ ß | [ɛs't͡sɛt] | /s/ | heiß | |
T t | [teː] | /t/ | Platte | |
U u | [uː] | /ʊ/, /u:/ | unten, Uhr | au — /aʊ̯/, eu, äu — /ɔʏ̯/ |
Ü ü | [yː] | /ʏ/, /y:/ | Übung, küssen, kühl | |
V v | [faʊ] | /f/, /v/ | Vater, Vase | |
W w | [veː] | /v/ | Wolken | |
X x | [iks] | перадае гукаспалучэнне /ks/ — Max | ||
Y y | ['ʏpsilɔn] | /ʏ/, /y:/ | Ypsilon, Typ | |
Z z | [t͡sɛt] | /t͡s/ | dreizehn | |
Першыя крыніцы нямецкай пісьменнасці адносяцца яшчэ да старажытнаверхненямецкага перыяду развіцця нямецкай мовы ці нават раней. Практычна да XII стагоддзя ўжывалася Рунічнае пісьмо, якое пазней было поўнасцю выцеснена лацініцаю. У XV—XVI стагоддзях быў пашыраны шрыфт швабахер (Schwabacher) з групы гатычных шрыфтоў[1].
Гатычным пісьмом нямецкія літары пісаліся практычна да пачатку XX стагоддзя, у прыватнасці — узніклай у XVII—XVIII стст. фрактураю (Fraktur)[2]. З канца XIX стагоддзя шырока распаўсюдзілася антыква, але афіцыйна яна была прызнана толькі пасля Лістападаўскай рэвалюцыі ў 1918 годзе. Антыква лічылася больш простым і лёгка ўспрымальным шрыфтам, чым ломанае гатычнае пісьмо. У 1920-30-я гады ўжываўся шрыфт Зютэрліна (Sütterlinschrift)[3].
У гітлераўскай Германіі зноў былі паспрабавалі адрадзіць стары шрыфт імперыі, які таксама выкарыстоўваўся ў нацысцкай прапагандзе: лічылася, што такое пісьмо адлюстроўвае характар сапраўдных немцаў. Але гэта практыка не мела поспеху па дзвюх прычынах. Па-першае, Гітлер апасаўся, што на гарнітуру літар паўплывала яўрэйскае квадратнае пісьмо. Па-другое, чытаць надпісы на фрактуры было цяжка. Сёння выкарыстоўваецца звычайны друкарскі набор літар, ранейшыя ж шрыфты ўжываюцца толькі ў дэкаратыўных мэтах.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.