навука пра хімічныя працэсы ў жывых арганізмах From Wikipedia, the free encyclopedia
Біяхімія (біялагічная, ці фізыялягічная хімія) — навука аб хімічным складзе жывых клетак і арганізмаў і аб хімічных працэсах, якія ляжаць у аснове іх жыцьцядзейнасьці. Навука вывучае структуру й функцыі кампанэнтаў вузаў і рэчываў арганізма, як то бялкі, вугляводы, ліпіды, нуклеінавыя кісьлі й іншыя біямалекулы. Біяхімія імкнецца адказваць на біялягічныя й біяхімічныя пытаньне з дапамогай хімічных мэтадаў.
Нягледзячы на тое, што існуе шырокі шэраг розных біямалекулаў, многія зь іх зьяўляюцца палімерамі, гэта значыць складанымі вялікімі малекуламі, якія складаюцца з многіх падобных субадзінак, монамераў. Кожная кляса палімерных біямалекулаў мае ўласны набор тыпаў гэтых субадзінак. Напрыклад, бялкі зьяўляюцца палімерамі, якія складаюцца з амінакісьляў. Біяхімія вывучае хімічныя ўласьцівасьці важных біялягічных малекул, як то бялкі, у прыватнасьці хімію рэакцый, каталізаваных фэрмэнтамі.
Акрамя таго, большая частка дасьледаваньняў па біяхіміі мае справу з мэтабалізмам вузы й ягонай эндакрыннай і паракрыннай рэгуляцыяй. Іншыя вобласьці біяхіміі ўключаюць дасьледаваньне генэтычнага кода ДНК і РНК, біясынтэз бялкоў, транспартыроўку празь біялягічныя мэмбраны й перадачу сыгналаў. Біяхімія цесна зьвязана з малекулярнай біялёгіяй, навукай, якая займаецца вывучэньнем малекулярных мэханізмаў, з дапамогай якіх генэтычная інфармацыя, якая кадуецца ў ДНК, прыводзіць да працэсу жыцьця[1].
Вынікі біяхіміі ўжываюцца ў першую чаргу ў галіне мэдыцыны, харчаваньня й сельскай гаспадаркі. У мэдыцыне, біяхімікі дасьледуюць прычыны й мэтады лячэньня захворваньняў[2]. У харчаваньні, яны вывучаюць, як захаваць здароўе й добрае самаадчуваньне, а таксама вывучаюць уплыву дэфіцыту пажыўных рэчываў[3]. У сельскай гаспадарцы, біяхімікі дасьледуюць глебы й угнаеньні й спрабуюць знайсьці шляхі для паляпшэньня вырошчваньня сельскагаспадарчых культур, захоўваньня ўраджаю й барацьбы з шкоднікамі.
Тэрмін «біяхімія» эпізадычна ўжываўся зь сярэдзіны XIX стагодзьдзя, але ў клясычным сэнсе быў прапанаваны і ўведзены ў навуковае асяродзьдзе ў 1903 годзе нямецкім хімікам Карлам Нойбэргам. Біяхімія знаходзіцца на стыку некалькіх навук, перш за ўсё — біялёгіі й хіміі.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.