Нуғайҙар (нуғ. ногайлар, noğaylar ) — башлыса Төньяҡ Кавказда һәм Дағстанда , Түбәнге Волга буйының көньяғында йәшәүсе төрки телле халыҡ . Антропологик яҡтан көньяҡ себер расаһына ҡарайҙар. Нуғайҙарҙың антропологик тибында монголоид һәм европеоид элементтары бар. Нуғай теле алтай телдәр ғаиләһенең төрки группаһының ҡыпсаҡ төркөмсәһенә керә. Нуғай телендә ҡарануғай һәм кубан диалектары бар, шулай уҡ ставрополь һәм әстерхан нуғайҙарының телдәре үҙенсәлекле.[18] Диндәре башлыса ислам .
Ҡыҫҡа факттар Үҙ атамаһы, Һаны һәм йәшәгән урыны ...
Ябырға
«Die Mongolischen Reiche ums Jahr 1300» уҡыу атласы, төҙөүсеһе И. Г. Дройзен[17]
Рәсәйҙә 2021 йылғы йәниҫәп буйынса — 109 мең кеше. 2010 йылда үткәрелгән Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса Рәсәйҙә барлығы 103 660 нуғай иҫәпкә алынған булған[16]
Нуғай әҙәби теле ҡарануғай диалекты һәм нуғай һөйләше нигеҙендә төҙөлгән. Яҙма XVIII быуаттан 1928 йылға тиклем ғәрәп графикаһы , 1928—1938 йылдарҙа латин графикаһы , 1938 йылдан кириллица графикаһы нигеҙендә.
Материалы по изучению историко-культурного наследия Северного Кавказа. Выпуск IV: Антропология ногайцев. – ИА РАН. М.: Памятники исторической мысли.
Ч.II. Антропология современных ногайцев
Бушаков В.А. Тюркская этноойконимия Крыма // ИЯ РАН, Москва, 1992 г.
Кулькатов Ж.Б. Ногайский этнический компонент в Крыму и Нижнем Поволжье: общее и особенное // Культура народов Причерноморья. — 2012. — № 228.
Кузеев Р.Г. Происхождение башкирского народа. Этнический состав, история расселения. Издательство "Наука", Москва, 1974 г.
Трепавлов В. В. Ногаи в Башкирии, XV—XVII вв. Княжеские роды ногайского происхождения. Уфа: Урал. науч. центр РАН, 1997. 72 с. (Материалы и исследования по истории и этнологии Башкортостана. № 2)
Нурмухамедов М. К., Жданко Т. А., Камалов С. К., «Каракалпаки». Краткий очерк истории с древнейших времен до наших дней, Таш., 1971.
Н.Мамедов. Каракалпакская литература. Баку, Мутард-жим, 2007.
Ахметзянов М.И. Татарские родословные (шеджере) / М.И. Ахметзянов – Казань: ИЯЛИ им. Г. Ибрагимова // Золотоордынское обозрение. 2015.
Исхаков Д. М. Юго-Восток Татарстана: проблема изучения этнической истории региона XTV-XVII вв. // Элмэт - Альметьевск. 2003.
Артыкбаев Ж. О. Историческое наследие Машхур Жусуп Копеева. — Павлодар: ПГУ им. С. Торайгырова. — С. 89. — 215 с.
{{cite web
Дағстан : 36 944 (2021)[1] , 40 407 (2010)[2]
Ставрополь крайы : 22 569 (2021)[1] , 22 006 (2010)[2]
Ҡарасәй-Черкес Республикаһы : 17 368 (2021)[1] , 15 654 (2010)[2]
Ханты-Манси автономиялы округы : 9990 (2021)[1] , 5323 (2010)[2]
Әстерхан өлкәһе : 9320 (2021)[1] , 7589 (2010 )[2]
Ямал-Ненец автономиялы округы : 3740(2021)[1] , 3479 (2010)[2]
Красноярск крайы : 1772 (2021)[1] , 950 (2010)[2]
Мәскәү : 539 (2021)[1] , 585 (2010)[2]
Мәскәү өлкәһе : 692 (2021)[1] , 266 (2010)[2]
Чечня : 2819 (2021)[1] , 3444 (2010)[2]
Румыния : 2000[3]
Болгария : 500
Ҡаҙағстан : 484
Украина : 385 (перепись 2001)[4]
Үзбәкстан : 200
Археологик культура
«Евразияның дала поясы» малсылыҡ культуралары
Тел
нуғай теле
Дин
ислам сөнниҙәр хәнәфи мәҙһәб
Раса тибы
Европеоид раса һәм Көньяҡ себер расаһы [5]
Халыҡ
төрки халыҡтар
Туғандаш халыҡтар
ҡырым татарҙары [6] [7] , башҡорттар [8] [9] , ҡараҡалпаҡтар [10] [11] , татарҙар [12] [13] , ҡаҙаҡтар [14] [15] <ref>Абылхожин Ж. Б., Бурханов К. Н., Кадырбаев А. Ш., Султанов Т. И. Страна в сердце Евразии: сюжеты по истории Казахстана. — С. 126. — 280 с. — ISBN 5-7667-5571-6 . Народы Дагестана / Отв. ред. С. А. Арутюнов, А. И. Османов, Г. Е. Сергеева. М.: Наука, 2002. С.492.