Рәсәйҙең Башҡортостан Республикаһы Ишембай районындағы ауыл From Wikipedia, the free encyclopedia
Верхотор (рус. Верхотор) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 818 кеше[3]. административный центр Верхотор ауыл Советының административ үҙәге. Почта индексы — 453228, ОКАТО коды — 80231825001.
Ауыл | |
Верхотор башҡ. Верхотор | |
![]() | |
Ил | |
---|---|
Федерация субъекты | |
Муниципаль район | |
Ауыл биләмәһе | |
Координаталар | |
Элекке исеме | |
Халҡы |
818 человек |
Милли состав | |
Сәғәт бүлкәте | |
Почта индексы |
453228 |
Һанлы танытмалар | |
Автомобиль коды |
- |
Код ОКАТО | |
Код ОКТМО | |
Номер в ГКГН | |
Верхотор баҡыр иретеү заводы 1759 йылда Тор йылғаһында (Нөгөштөң ҡушылдығы) төҙөлә. Завод төҙөү өсөн ерҙәр Нуғай юлының Бошман-Ҡыпсаҡ, Тамьян һәм Юрматы улустары башҡорттарынан һатып алына. Заводты Сембер сауҙагәрҙәре И. Б. Твердышев һәм И. С. Мясников төҙөй. Улар 1745 йылда Тор йылғаһы буйында, Верхоторҙан 11 километр алыҫлыҡта ятҡан Воскресенск заводына ла нигеҙ һала[4]. Верхотор баҡыр иретеү заводы Верхотор тау округына, ә 1900 йылдан Воскресенск округына инә.
XVIII быуат аҙағына завод 29 мең дисәтинә ерҙе биләй. 1772 йылда заводта 1548 эшсе эшләй, XVIII быуат аҙағына 78 оҫта һәм сословиела торғандар, 541 крепостной крәҫтиән, ә XX быуат башында 146 эшсе иҫәпләнелә. Үҙ милкендәге һәм һатып алынған крәҫтиәндәр оҫталар һәм сословиела торғандар иҫәбенә инә; ярҙамсы эштәр үҙ крәҫтиәндәре һәм ялланған хеҙмәткәрҙәргә (улар араһында башҡорттар ҙа була) йөкмәтелә. Воскресенск заводы хужалары А. И. һәм Н. А. Дурасовтар (1783—1804), Д. И. Пашковтар (1804 йылдан) Верхотор баҡыр иретеү заводы хужалары ла була. 1913 йылда Верхотор заводы ябыла. Элек заводта эшләгән кешеләр йәшәгән тораҡ пункты территорияһында Башҡортостан Республикаһы Ишембай районының Верхотор ауылы урынлашҡан.
1913 йылда Верхотор баҡыр иретеү заводы ябыла. Хәҙер завод идаралығы бинаһы (1759) һәм келәт (1867), завод күпере (1855) — архитектура ҡомартҡыһы[5].
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иҫәп алыу йылы һәм көнө | Бөтә халыҡ | Ир-егеттәр | Ҡатын-ҡыҙҙар | Ир-егеттәр өлөшө (%) | Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө (%) |
1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) | |||||
1920 йыл 26 август | 4916 | ||||
1926 йыл 17 декабрь | |||||
1939 йыл 17 ғинуар | |||||
1959 йыл 15 ғинуар | |||||
1970 йыл 15 ғинуар | 1830 | ||||
1979 йыл 17 ғинуар | |||||
1989 йыл 12 ғинуар | 839 | ||||
2002 йыл 9 октябрь | 756 | ||||
2010 йыл 14 октябрь | 818 | 389 | 429 | 47,6 | 52,4 |
Халыҡ һаны буйынса аңлатма төрлө йылдарҙа иҫәп алыу тәртибенең айырмалығы булыу сәбәпле халыҡ һанының үҙенсәлегенә иғтибар итегеҙ.
Ауылдағы халыҡ һаны буйынса мәғлүмәтте халыҡ иҫәбе буйынса алыу урынлы. Бөтә ил күләмендә үткән 1897, 1920, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2002, 2010 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса мәғлүмәттәр бар һәм асыҡ ҡулланыуҙа табырға була. Ҡайһы бер китаптарҙы электрон төрҙә асып ҡарап була. 1926 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса һәр ауыл тураһында мәғлүмәт осрағаны юҡ әле. Унан башҡа Өфө виләйәтендә 1865, 1879, 1886 йылдарҙа урындағы халыҡ иҫәбе алынған. Тағы ла ревиз яҙмалары аша мәғлүмәт бар.
• 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы алдынан — 1548 ир-ат.
• 1795—619 ир-ат.
• 1807—2795 кеше (394 ихата).
• 1850—2812 кеше, православие сиркәүе, завод тау училищеһы.
• 1870 — 3340 кеше (341 ихата), православие сиркәүе, завод тау училищеһы, улус идараһы, баҡыр иретеү заводы, Тор йылғаһында ике һыу тирмәне. Игенселек һәм малсылыҡтан башҡа, умартасылыҡ үҫешкән була. Һәр дүшәмбе баҙар була.
• 1885 — 3456 кеше (543 ихата), православие сиркәүе, мәктәп, улус идараһы, баҡыр иретеү заводы, ун кибет. Һәр дүшәмбе баҙар үтә.
• 1896 — 3673 кеше (580 ихата), православие сиркәүе, ирҙәр земство училищеһы, ҡатын-ҡыҙҙарҙың сиркәү-мәхәллә училищеһы, Пашков әфәнденең ҡабул итеү бүлмәһе, улус идараһы, баҡыр иретеү заводы, ике тимерлек, мөгәзәй, баҙар кибеттәре, йорт бакалея кибеттәре, ҡаҙна шарап магазиндары, бер һыра кибете. Һәр дүшәмбе баҙар була.
• 1920 — 4916 кеше (860 ихата).
• 1969—1830 кеше.
• 1989—839 кеше, ҙур булмаған дауахана, мәктәп, балалар йорто, Тор йылғаһында дүрт һыу тирмәне.
• 2002—756 кеше.
• 2009—870 кеше.
• 2010—818 кеше.
Верхотор аша Тор йылғаһы ағып үтә.
Алыҫлығы:[6]
Урам исеме[7]:
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.