İudaizm (q.yun. Ἰουδαϊσμός), yaxud musəvilik və ya yəhudilik[1] — e.ə. I minillikdə Fələstində yaranmış monoteist ibrahimi din.
|
Yəhudi bayramları
Şabat • Roşaşana • Yom Kippur • Sukot |
Simhat Tora • Hanuka • Asara BaTevet |
Tu Bişvat • Purim • Pesah |
Şavuot • 9 Av • Şaloş Regalim |
Dini şəxsiyyətlər
Avraham • Moşe • Dvora • Rut • Şaul • David |
Şlomo • Eliyahu • İlel • Şamay • Raşi |
İbn Ezra • Rif • Ramban • Gersonides |
Saadia Gaon • Rambam |
Baal Şem Tov • Tosafistçiler |
Yosef Albo • Yosef Karo • Ovadia Yosef |
Musəvilik həyat tərzi
Brit Mila • Bar Mitsva • Şiduh • Evlilik |
Nida • Ad qoyma • Pidyon • Cənazə |
Dini rollar
Kohen • Haham • Hazan • Mohel |
Dayan • Maşgiah • Roş yeşiva • Gabay |
Şohet • Menaker • Kabar • Tokea |
Dini tikililər
Tapınak • Ağlama Duvarı |
Sinaqoq • Mikve |
Musevi Ayin sistemi
Musevi İbadetleri • Şahrit |
Minha • Arvit • Avdala |
Yəhudi dilləri
Afro-Asyatik
İbraniceler: İvritə · Samarit İvritcəsi · Yəmən İvritcəsi |
Aramiceler: Hulaula · Lişan Didan · Lişana Deni · Lişanid Noşan · Yəhudi Aramicəsi |
Arapçalar: Yəhudi ərəbcəsi · Yəhudi Bağdad ərəbcəsi · Yəhudi Mərakeş ərəbcəsi · Yəhudi İraq ərəbcəsi · Yəhudi Tripoli ərəbcəsi · Yəhudi Tunis ərəbcəsi · Yəhudi Yəmən ərəbcəsi |
Diğer: Kayla · Yəhudi Bərbəricəsi |
|
Hint-Avrupa
Cermen: Yeşiviş · Yidiş · Yingliş |
Roman: İtalkian · Katalanik · Ladino · Lusitanik · Şuadit · Yəhudi Araqoncası · Yəhudi Latincası · Zarfatik |
Hind-İran: Buhori · Cuhuri · Cidi |
Diğer: Knaanik · Yevanik |
|
|
Diğer
Kartveli: Gruzinik |
Dravid: Yəhudi Malayalamı |
|
Musəvi məzhəbləri
Yəhudilik |
Tutucu Musevilik • Ortodoks Musevilik |
Hasidizm |
Reformist Musevilik • Hümanist Musevilik |
Yeniden yapılanmacı (Rekonstrüksiyonist) Musevilik |
Musevi duaları
Şema • Amida • Alenu • Kal Nidre |
Kadiş • Alel • Ma Tovu • Kiduş |
Digər dinlərlə əlaqələr
Xristianlıq • Judeo-Hıristiyan |
Xristianlıq-Musəvilik əlaqələri • İslam |
Katolik • Musəvilik haqqında olan fikirlər |
Judeo-Islamic • Paganizm • İbrahimi |
|
İudaizm qədim yəhudi qəbilələrinin politeizmindən yaranmış, e.ə VII əsrdən başlayaraq moneteist din olmuşdur. Vahid Allah Yəhvaya, Tövratın müqəddəsliyinə etiqad; axirətə, qiyamət gününə, o dünyada əcr veriləcəyinə inam; ölülərin diriləcəyinə və Məsihanın zühr edəcəyinə etiqad; ruhun varlığına və taleyinə inam və s. iudaizmin əsas etiqad ehkamlarıdır. Müqəddəs kitabları Tanax və Talmuddur. Musa peyğəmbərin adıyla bağlı olaraq bu dinə "Musəvilik" də deyilir.
Yəhudilər demək olar ki, dünyanın hər yerinə yayılıblar. Dünyanın əksər ölkərində yəhudilər yaşayır. 2012-ci ilin statistikasına görə dünyada 14 milyondan çox yəhudi yaşayır, onların 58%-i İsraildə, 42%-i isə ABŞ və Kanadada yaşayırlar.