Fransa inqilabı zamanı siyasi fraksiya From Wikipedia, the free encyclopedia
Jirondistlər (fr. Girondins), Jirond (fr. Gironde) — Böyük Fransa İnqilabı dövründə əksəriyyəti Bordo bölgəsindən gələn, Qanunverici Məclis və Milli Konventdə montanyarlara qarşı üstünlük əldə edən qrupa verilmiş addır. Jirondist adının məşhurlaşması XIX əsrin əvvəllərində Lamartinin "Jirondistlərin Tarixi" kitabını yazmasında sonra baş verir. Bordodan olan bu qrup Qanunverici Məclisdə beş nəfərlə təmsil olunurdular: Vernu, Qade, Jensonne, Qraqanöv və Jan Fransua-Dük. Milli Konventdə qrupa Dükün qaynı olan Jan Batist-Boyer-Fonfred də əlavə olunur. Bununla birlikdə jirondistlər 1792-1793-cü illərdə ayrı-ayrı vaxtlarda Brissotinlər, Rolandistlər və Rolandinlər də adlandırılıblar. Qrupun jirondist adlandırılması isə 1793-cü ilin oktyabrından etibarən başlamışdır.
Kondorse[1], Brisso[2], Rolan[3], Qade, Vernu, İnar[4], Dük[5], Buzo[6] kimi jirondistlər respublikanı dəstəkləyirdilər. Danton, Robespyer və Marat jirondistlərin tərkibində olarkən jirondistlər Milli Konventdə montanyarlara qarşı ən güclü fraksiya idilər. Bu üç önəmli şəxs yakobinçilərə qatılmazdan öncə Qanunverici Məclisdə əsas söz haqqı da jirondistlərə məxsus idi. Bununla birlikdə montanyarlar və jirondistlər 1791-ci ilin oktyabrından 1792-ci ilin martına qədər davam edənlər danışıqlar çərçivəsində Milli Konventdə razılığa gələ bilirlər. Onların razılığa gəldikləri mövzu müstəmləkə siyasətinin dəstəklənməsi və "azad dərili insanların" (ağ dərili) hüquqlarının qorunması ilə bağlı idi. Brisso və Vernunun 1792-ci ilin 24-28 mart tarixlərində hazırladıqları bu qanun aprelin 4-də nazirlər Klavier və Rolandın razı salınmasından sonra qəbul edildi.
Milli Konventin fəaliyyətinin ilk aylarında jirondistlər və montanyarlar arasında şiddətli qarşıdurmalar yaşanırdı.[7]
Başlanğıca Fransanın İngiltərə modeli kimi konstitusiyalı monarxiya olacağını düşünən Avropa dövlətləri, belə bir quruluşun yaradılmasının onlar üçün təhlükə yaradacaqlarını düşündülər. 1791-ci il iyunun 20-də "Kralın Varendən uçuşu" (XVI Lüdovik və Mariya Antuanettanın ölkədən qaçma cəhdi)-ndan sonra güclü fraksiyalar və yakobinlərin əsas hissə 1791-ci il iyulun 17-də Şamp-de Marsda kralın taxtdan endirilməsi və Fransada Respublikanın qurulması ilə bağlı qərar qəbul etdilər. Şamp-de Marsda qəbul edilən bu qərar yakobinlər arasında ayrılma yaratdı və Fransa İnqilabında dönüş nöqtəsinə çevrildi. 27 avqustda Avstriya imperatoru və Prussiya kralı arasında Pillnitzdə Avropada XVI Lüdovikin hakimiyyətini təhdid edən təhlükə barəsində sözləşmə imzalandı. 1792-ci il 16 fevralda Prussiya və Avstriya arasında ittifaq müqaviləsi imzalandı və onlar Fransaya qarşı vuruşmaq üçün köçkünlərdən ibarət ordu yaradılması haqqında qərar verdilər. İspaniya, Rusiya və İsveçrə öz səfirlərini Fransadan geri çağırırlar. Brisso bu Avropa dövlətlərinə qarşı aparılacaq müharibənin İnqilabın inkişafında çox böyük rol oynayacağını düşünürdü. Lakin Maksimillian Robespyer Brissoya qarşı əks mövqe nümayiş etdirir.
Kral və Kraliça xilaslarının əsas səbəbini inqilabın məğlub edilməsində görürdülər və buna görə də müharibə fikrini dəstəkləyirdilər. Onlara görə öz hakimiyyətlərini xilas etmək üçün ən uyğun variant digər hökmdarlardan kömək istəmək idi.[8]
Müharibə ilə əlaqəli müzakirələr 1791-ci ilin oktyabrından 1792-ci ilin aprelinə qədər davam edir. Köçkünlərdən ibarət ordu Fransa sərhədlərinə yaxınlaşır və bu jirondistlərə inqilabi fikri Avropa xalqları arasında yaymaq üçün fürsət verir. 22 oktyabrda o problemin Qanunverici Məclisdə müzakirə olunmasına nail ola bildi. Oktyabrın 31-də İnar və Vernu da bu məsələni dəstəklədilər. Noyabrın 9-da Qanunverici Məclis bütün köçkünlərin Fransaya qaytarılması barədə qərar qəbul edir. 1791-ci il dekabrın 16-da müharibə barədə böyük müzakirə yaradan Qanunverici Məclisdə Brisso belə çıxış edir:[9]
![]() |
Sərhədləri təhdid edilən, tələbləri rədd edilən, biz - azad insanlar balans yaratmağa çalışırıq. Təhlükə dəhşətli bir hal alıb. Biz müharibə etməli və bu müharibə ərzində döyüşən qüvvələrimizə dəstək verməliyik. | ![]() |
Lakin yaxın gələcəkdə heç bir qüvvə Fransanı Avropa dövlətlərinə qarşı müharibə aparmağa sövq edə bilmir. 1791-ci ilin noyabrda Robespyer Arrasdan Parisə qayıdır, bu zaman o millətvəkili olmasa da əsas fiqurlardan biri idi və 16 iyulda Felyan klubunda olan ayrılma məsələsində iştirak etdi. Bu zaman artıq yakobinlər fraksiyanın üzvü idi və 1791-ci il 28 noyabrda yakobinlər fraksiyasının rəhbəri seçilir.
Rəhbərliyinin ilk dövrlərində Robespyer Biyo-Varendən fərqli olaraq müharibə tərəfdarı olsa da, irəliləyən dövrlərdə o Brissodan fərqli olaraq müharibə fikrini dəstəkləmir.
İnqilabi Fransa və Avropa krallıqları arasında olan müharibə qaçınılmaz idi. Əsas məsələ müharibə üçün əlverişli olan zamanın seçilməsi idi. Robespyer dekabrın 12-də yakobinlər fraksiyasında etdiyi çıxışda bildirirdiki:
![]() |
Bizim olduğumuz şəraitdə müharibə azadlığımızı təhdid edən ən böyük amildir. | ![]() |
Lakin bu müddət ərzində müharibə haqqında heç bir əks-təklif olmadı və bu yakobinlər arasında parçalanmaya səbəb oldu.[10] Müharibə tərəfdarı olanlar üstünlük təşkil edirdilər. Yakobinlər arasında etdiyi önəmli çıxışları Robespyerin müharibə ilə bağlı fikirlərində daha realist olduğunu göstərirdi. O, bildirirdi:
![]() |
Düşmənlərimizi daxildən məhv etməli və bundan sonra dünyanın bütün tiranlarına qarşı savaşmalıyıq. Bir siyasətçinin beynində yarana biləcək ən zərərli fikir bir xalqın ordusunun digər xalqın ərazisinə girərək, onun qanunlarına və konstitusiyasına dəyişiklik edə biləcəyini düşünməsidir. Heç bir xalq silahlı missionerləri dəstəkləmir. | ![]() |
Danton, Kamil Demulen, Marat, Biyo Varenn, Antuan, Eber, Silven Mareşal, Filibert Simon, Kollot Derbua Robespyerin müharibə haqqında olan düşüncələrini dəstəkləyirlər.[11] 1792-ci il 29 fevralda Robespyerin dostu Kuton feodal hüquqların tamamilə aradan qaldırılması ilə bağlı etdiyi çıxış, müəyyən dəyişikliyə səbəb oldu. Onun düşüncələrinə görə, sosial radikallıq üçün daxili düşmənlərlə savaşmaq xarici düşmənlərlə savaşmaqdan daha önəmli idi. 1792-ci il aprelin 30-da jirondist qəzeti olan "La Chronique de Paris" montanyarlar və yakobinlər fraksiyasına daxil olan altı deputatı agent adlandırdı. Yazara görə bunun səbəbi onların hər zaman müharibəyə qarşı fikir səsləndirmələri idi. Bu deputatlar Maksimillian Robespyer, Jan-Pol Marat, Kamil Demulin, Jan-Mari Kollot Derbua, Fransua Robert və Stanislas Freron idilər.[12]
Bu zamanlar jirondistlər Brisso rəhbərliyində hərəkət edirdilər və buna görəd onları Brissotinlər adlandırırdılar. Onlar 1792-ci ilin aprelində Qanunverici Məclisdə müharibə ilə bağlı səsvermədə qalib gəldilər. Sadəcə 11 nəfər deputat bu səsvermədə iştirak etmədi: 7 Lametist fraksiyası üzvləri, Şabo, Antuan Merlin, Bazir və yakobin Şalier. "Bohemiya-Macarıstan Kralı"na müharibə elan etmək həm də Müqəddəs Roma İmperiyasının imperatoruna müharibə etmək idi.
Bu müharibə II Fransuanın müttəfiqi olan Prussiya dövlətini də əhatə edirdi. Bu müharibə 23 il davam etdi və Avropanın bütün xalqlarını əhatə etdi. Silven Mareşalın fəaliyyət göstərdiyi yakobin qəzeti olan "Les Révolutions de Paris" yazırdı:
![]() |
Müharibə elə bir xəstəlikdirki, biz onun nə zaman başladığını bilirik, amma nə zaman bitəcəyini bilmirik | ![]() |
Həmin gün Kondorse ictimai təlimlə bağlı böyük layihəsini Qanunverici Məclisə təqdim etdi. Jirondistlər Fransada müharibəni dəstəkləyən ən böyük fraksiya idilər, onlar düşünürdülər müharibə daxildəki problemlərin aradan qaldırılmasında çox böyük rol oynaya bilər. Müharibə həm də inqilabın qarşılaşdığı əks-inqilabçı Avropa birliyinə qarşı da mübarizə aparmaq üçün ən gözəl vasitə idi.
Robespyer və Brisso arasında olan boşluq daha da genişlənsə də, yakobin fraksiyası ilə bağlı məsələlərdə yenidən bir araya gəlirlər. Bu zaman hələ jirondistlər və montanyarlar arasında olan böyük qarşıdurma başlamamışdı.[13]
13 iyunda kral Qanunverici Məclis tərəfindən qəbul edilən qanunlara veto qoyur və jirondist nazirləri vəzifələrindən uzaqlaşdırır. Krala qarşı hər hansısa bir tədbirin və toplantının keçirilməsi qadağan edilsə də, 20 iyunda "barışıq günü" keçirilir. Bu gün təsadüfən seçilməmişdi. Həmin gün "Oyun zalı andiçməsi"nin ildönümü idi. Tezliklə hadisələrin miqyası genişlənir və Parisin meri olan Jerom Petion de Vilnevin də planladığından da irəliyə gedir. Danışıqların müsbət nəticələnməyəcəyini görən XVI Lüdovik, Tyuilri sarayının zəbt edilməsinə məhəl verməyərək qanunlar üzərinə qoyduğu vetonu qaldırmır və jirondistləri vəzifələrinə bərpa etmir.[14] Petion 8 iyulda xidməti vəzifələrini yerinə yetirə bilmədiyinə görə qovuldu, lakin yakobinlərin təzyiqləri sayəsində o, 13 iyulda yenidən vəzifəsinə qaytarıldı.
Jirondistlər Konstitusiya yönümlü olduqları üçün, məsələnin miqyasının genişlənməsini istəmirdilər. Montanyarların jirondistləri dəstəkləməməsi jirondistlər üçün mənfi nəticələrə səbəb olacaqdı, belə olan halda kralın mövqeyi möhkəmlənəcək, vətənpərvərlər və monarxistlər arasında qarşıdurma daha da genişlənəcək, həm də sanskulotların Qanunverici Məclisə girmələri üçün şərait yaranacaqdı.[1]
Aralarında Santerin də olduğu hərəkat rəhbərləri ortaya çıxdılar. Santerin başçılıq etdiyi dəstə Tyuilri sarayını zəbt edən dəstə idi, onlar düşünürdülər ki, monarxı endirmək artıq heç də çətin deyildir.[15]
Həmin gün baş verən hadisələr siyasi qırılma baxımından təhlil edilməlidir. Əgər Paris dəstələri Menaj zalına girərdilərsə, bu onlara siyasi fəaliyyətdə böyük üstünlük qazandıracaqdı.[16] Montanyarlar 20 iyun hadisələrinə qatılmaqdan imtina edirlər, onların bəziləri isə hadisələri kənardan izləyir və müdaxilə etmək üçün uyğun şərait axtarırdılar. Əgər 20 iyun hadisələri baş verməsəydi, o zaman jirondistlər xalq arasında nüfuzlarını itirəcəkdilər, kralın vetonu götürməməsi və jirondistləri vəzifələrinə qaytarmaması bu mübarizədə kralın qalib gəldiyini göstərəcəkdi.[17] Jirondistlər və montanyarlar bu məsələdə fərqli mövqe bildirirlər. Jirondistlər inqilabın sakitləşməsini istəsələr də, montanyarlar yeni liderlərinin rəhbərliyində inqilabın daha da genişlənməsinin tərəfdarı idilər.
3 iyulda Qanunverici Məclisdəki çıxışında Vernu monarxiyaya qarşı şiddətli hücuma keçdi. O, monarxiyanı hal-hazırda içində olduğu uçurumda xilas etmək üçün krala, vətənpərvər nazirləri vəzifələrinə qaytarmağı təklif etdi. Onun fikrincə, əks halda vətən çox böyük təhlükə ilə üzləşəcəkdi.[18] Qanunverici Məclisə seçkilər keçiriləndən sonra, jirondistlər stabilliyi pozmaq və vəziyyəti qəlizləşdirmək üçün, monarxiyaya etdikləri hücumları dayandırmadılar. İyulun ortalarında bordolu Janson, Qade və Vernu kimi jirondistlər toqquşmanın qaçılmaz olduğunu anladılar və bundan narahatlıq hissi keçirtdilər. Baş verəcək fəlakətin qarşısını almaq üçün xalq hərəkatının fəaliyyətini nizamlayaraq daha mülayim yol tutdular və monarxiyanı qurtarmaq üçün addım atdılar. Beləki, 20 iyulda etibarən Vernu və yoldaşları kralla danışıqlar aparmağa başladılar. 28 iyulda Vernu krala yazdığı məktubda, ona tutduğu mövqedən daşınmasını və ölkədəki vəziyyəti normal qaydasına salmağı təklif edir.[19]
Jirondistlərin böyük əksəriyyəti kralla olan bu yaxınlaşma fikrini dəstəkləməsələr belə, xalq üsyanından ehtiyat edirdilər. Xalqın üsyanının yubadılması və dəyəcək zərəri azaltmaq niyyətində idilər. 23 iyulda Qanunverici Məclisdə etdiyi çıxışda Vernu həmkarlarını tələsdikləri barədə xəbərdar etdi. 26 iyulda Qadet Kondorse tərəfindən hazırlanan kralla danışıqlara getmək barəsində olan nitqi Qanunverici Məclisdə oxudu. Bir müddət sonra Brisso da bu fikirləri dəstəklədi. Bu şəxslər həmkarlarını razı salmaqda çətinlik çəkməsələr də, xalqın etirazları ilə üzləşməli olurdular. Beləliklə, inqilabın önəmli bir zamanında jirondistlər xalq arasında olan nüfuzlarını itirməyə başladılar.[20]
Robespyer bölgələrdə öz gücünü yoxlamaq qərarına gəlir. İyul ayının ortalarında Konstitusiyanın qəbul edilməsi və fəaliyyəti ilə bağlı tələblər irəli sürdü. 29 iyulda yakobinlər çıxışlarında problemlərin əsas səbəbi kimi kralı və onu dəstəkləyənləri göstərdilər. Robespyer xalq üsyanının tərəfdarı kimi təsir bağışlayırdı.[10]
Bütün jirondist nümayəndələr Konstitusiyanın qəbulu və fəaliyyəti ilə bağlı həmfikir idilər. Buna görə, monarxiyadan daha çox respublika tərəfdarına çevrilmişdirlər. Buna səbəb jirondistlərin daxillərində müəyyən islahatlara getmələri olmuşdur. 1791-ci il 14 sentyabrda qəbul edilən bu konstitusiyaya 10 il ərzində heç bir dəyişiklik edilmədi.
10 avqust üsyanından qabaq baş verən hadisələrin xronologiyası:
Müharibənin başlamasından etibarən Fransanın problemlərindən biri orduda müəyyən axsaqlıqların olması idi. Ölkənin təhlükə altında olması inqilabın gedişinə də təsir edirdi. Xalq kralın düşmənlərlə danışıqlar apardığından şübhələnirdi.
Avqustun 1-də Parisdə bəyan edilən Brunsvik manifesti, bu tarixdən öncə də XVI Lüdoviki Fransa kralı kimi tanımayan qüvvələr arasında çaxnaşma yaratdı. XVI Lüdovik manifestin fəlakətə səbəb olacağını anladı və bunu önləməyə çalışdı.[25]
Avqustun 3-də Qanunverici Məclisi rəhbərinə özünü vəzifəsindən kənarlaşdırmaqla bağlı məktub göndərdi, lakin məktub qəbul edilmədi. Həmin gün Petion Komissiyaya kralın vəzifəsindən kənarlaşdırılması ilə bağlı tələb göndərdi. Hadisələrin miqyasının həddən artıq genişləndiyini görən Məclis məsələ barəsində daha diqqətlə addım atmağa başladı.[24]
Avqustun 4-də 21 nəfərdən ibarət olan Komissiya, kralın taxtdan endirilməsi hüququnun yalnız Məclisə aid olduğunu bildirdi. Həmin gün, Vernu digər deputatlarla birgə Makonsey bölməsinin qərarını Konstitusiyaya zidd adlandırıb ləğv etdilər. Fuborq Sant-Antuan və Quinze - Vingts (On beş - İyirmi) bölmələrindən olan heyətlər kralın taxtdan endirilməsi üçün avqustun 9-da Məclisə ultimatom göndərdilər. Bundan sonra artıq xalq hərəkatı istədiyi şəkildə fəaliyyət göstərə biləcəkdi.[1]
Avqustun 5-də Kondorse düşmənlərin yaxında olduğu halda ölkədə üsyan əhvalı olduğu üçün narahat olduğunu bildirdi. Fransis de Panj "Jansonne Plan"ı barədə bildirdiyi fikirdə, ölkədə günü-gündən artan üsyan təhlükəsi olduğu halda bunun əngəllənməsi üçün yakobinlərin heç bir şey etmədikləri barədə yakobinləri mühakimə etdi.[18]
Avqustun 6-da jirondist Jansonne, deputatların çoxunun inqilab tərəfdarı olmadığını bildiyi üçün, kralın müvəqqəti olaraq taxtdan endirilməsini və üsyanın qarşısını almaq, Konstitusiyaya bağlılıq yaratmaq və mühafizə etmək üçün xalqla anlaşma imzalamaq təklifi etdi. Lakin jirondist fraksiyasının artıq Qanunverici Məclisdə əvvəlki kimi üstünlüyü yox idi və Jansonne planını tətbiq etmək üçün bölgələrdəki həmkarlarının fikirlərini almaqda çətinlik çəkirdilər.[20]
Avqustun 7-də Parisin bələdiyyə rəhbəri olan Petion, jirondistlərə yaxın olduğu halda Robespyerlə dostluq əlaqələrini davam etdirirdi. Belə olan halda Petionun hər iki tərəflə yaxınlığı olduğu üçün üsyan cəhdinin qarşısını ala biləcəyinə inanılırdı.[26]
Avqustun 8-də Kondorse, Robespyer və Brisso tərəfindən Məclisə təqdim edilən Lafayetin vəzifəsindən kənarlaşdırılması barədə tələb, səsvermə nəticəsində 406 - 224 səs nisbətində qəbul edilmədi. Səsvermə nəticəsində Lafayet vəzifəsindən kənarlaşdırılmadı. Beləliklə, Qanunverici Məclisdə hər hansısa qərarın qəbul edilməsinin çətin olduğu anlaşıldı. 29 avqustda Robespyer Konstitusiyaya düzəlişlər etmək barədə Qanunverici Məclisə təklif verdi və Petionun təklifinə razılıq vermədi. Kuton avqustun 9-da yazdığı məktubda bildirirdiki:[27]
![]() |
İnqilab, hərbi despotizmə və diktatorluğa çevrilməsə, öz yolunda daha sürətlə irəliləyəcəkdir. | ![]() |
Avqustun 9-da Məclis kral barədə bir qərara gəlmək üçün toplantı keçirilməsi qərarına gəlir. Lakin Məclisdə deputatlar arasında fikir ayrılığı yarandı. Onlar kralın taxtdan endirilməsi və ya müvəqqəti olaraq kənarlaşdırılması barədə qərara gələ bilmədilər.
Avqustun 9-da üsyana başlamaq barədə siqnal verildi. Üsyançıların da gözlədiyi siqnal bu idi.
13 aprel 1793-cü ildə jirondistlər Qanunverici Məclis tərəfindən Maratın həbs edilməsinə nail oldular. Lakin, Fövqəladə Məhkəmə Maratın bəraət qazandığını bildirir və 24 aprel 1793-cü ildə yenidən Qanunverici Məclisdə vəzifəsinə qaytarılır. Jirondistlərin də təmsil olunduğu Komissiyanın Paris Kommunasının fəaliyyətini araşdırmaq və Məclisin təhlükəsizliyini təmin etmək hüququ vardı. Maratdan sonra Eber də, Maratla eyni səbəblər gətirilərək həbs edildi. Bundan sonra Komissiya dağıldı və yenidən bərpa edildi.
36 bölmənin dəstəyi ilə Kommuna 31 may və 2 iyun tarixlərini üsyan günləri kimi qeyd etdi. Toplarla nişan alınan Milli Konvent, Milli Qvardiya rəhbəri Hanriotun təkidi ilə belə bir qərar verdiyini bildirdi. Bu bəyanatdan sonra jirondistlərin süqutu daha da sürətləndi.
Avqustun 2-də Milli Konventin qərarsızlığından faydalanan bəzi qruplar, silah təhdidi altında baş verən bu hadisələri 75 nəfərlik qrupla protest etdilər. Bu protest onların vəzifələrindən xaric olunmalarına və həbs edilmələrinə səbəb oldu. Lakin 16 nəfər bu həbslərdən yayına bildi. Protest edənlərin 59-u həbs edildi.[28]
Ev həbsi verilən və vəziyyətin qəlizləşdiyini görə bir jirondist həbs edilmələrinin səbəbi bildirilmədiyi üçün, həbsdən qaçmağı bacardılar. Parisdən qaçanlar Kann şəhərində sığınma evlərində yerləşdilər və buradan protest kompaniyalarına başladılar. Belə olan halda siyasi vəziyyət onların əleyhinə çevrildi. Onlardan bəziləri Madam Bukeyin evinə sığındılar. Onların Kanndakı protestləri Jan Pol Maratın Şarlotta Korde tərəfindən öldürülməsinə səbəb olur.
Milli Konventin bölgələrdən olan seçkinlərə qarşı olduğu, ölkənin cənub, cənub-qərb və qərbində daha çox hiss edildi. Lion, Bordo, Marsel və bir neçə şəhər 1793-cü ilin avqustunda Paris hökumətinə qarşı "bölgələrin üsyanı" adlanan üsyan qaldırdılar.[28]
Andre Amar, oktyabrın 3-də Təhlükəsizlik Komitəsi üçün bir iddianamə hazırlamaqla vəzifələndirildi. Bu iddianamə son illərin hadisələrini köklü surətdə dəyişəcəkdi. Beləki, jirondistlərin fəaliyyətləri "tiran"ı xilast edərək monarxiyanı yeniləmək və inqilabı dayandırmaq və respublikaya düşmən olan xainlik etmək kimi qiymətləndirildi. Bundan əlavə jirondistləri daxildə müharibə yaratmaqda və xarici düşmənlərlə əlbir olmada günahlandırırdılar və onları "xainlər fraksiyası" adlandırırdılar.
Parisdə həbs edilən 21 jirondist deputat (əsaən Brisso, Vernu, Jansonne, Vije, Lasurs və başqaları) 24-30 oktyabr tarixlərində İnqilabi məhkəməyə çıxarıldılar.
İlk günlərdən bəri yakobinlər jirondistlərə güvənməmişdilər. Hər zaman Vernu və ya Brissonun ağlasığmaz hərəkət edəcəyindən qorxurdular. Gilyotindən qurtulmaq və parislilərin geri qaytarılması mümkün idi. Məhkəmə prosedurları sürətləndirildi. Hakimlərə bir qərarnamə göndərildi, bundan sonra artıq hakimlər məhkəmə prosesini qısa zamanda bitirməli olacaqdılar.[29]
Onların hamısını eyni işlərdə günhalandırırdılar, Brissodan başqa bu fikir bütün jirondistlərə ədalətsiz göründü. Beləki, jirondistlər özlərini müdafiə etmədən mühakimə edilirdilər. Onlar artıq anlamışdılar bu inqilabi məhkəmədə onlara qarşı heç bir ədalət olmayacaqdı.
1793-cü il oktyabrın 31-də məhkəmə salonunda intihar edən Valazedən başqa digər bütün jirondistlərə ölüm cəzası verildi.
Nazirin xanımı Madam Rolandın məhkəməsi 8 noyabr 1793-cü ildə keçirildi. O, 1793-cü il 31 maydan etibarən həbsdə idi. Onun məhkəməsi birtərəfli keçirildi və məhkəmədə özünü müdafiə etməsi üçün haqq verilmir və ölüm cəzasına layiq görülür.
31 may və 2 iyun 1793-cü il üsyanlarında Kondorse montanyarların təklif etdikləri Konstitusiya layihəsinə qarşı fikirlər səsləndirir. İyulun 8-də montanyarlar "jirondist nəzəriyyəçi"nin həbs olunması barədə qərar qəbul edilməsinə səbəb oldular. Lakin, o həbsdən yayına bilir. Ancaq, 27 mart 1794-cü ildə həbs edilir və 29 martda həbsxanada ölü olaraq tapılır.[20]
1792-ci il 10 avqustda Brisso, Dumurie və Daxili İşlər naziri Rolandın təkidi ilə Xarici İşlər naziri vəzifəsinə seçilən Pyer Elen Mari Tondu jirondistlərlə əlaqəli olsa da, birbaşa fraksiyanın üzvü deyildi. 1793-cü ildə o, Lüksemburq bağlarının yaxınlığındakı evində həbs edilir. Roland və Dumurienin həbsindən sonra onun haqqında mühakimə yürüdülsə də vəzifəsində qalmağı bacarmışdır. Lakin onu, vətənə xəyanətdə jirondistlərlə əlbir olmaqda günahlandırırlar və bundan sonra 1793-cü ilin yanvarında həbs edilmiş, 27 dekabrda məhkəməyə çıxarılmış və 28 dekabrda edam edilmişdir.[14]
Daha enerjili və təşkilatlanmış olan montanyarlar hadisələri öz əllərinə almaqda gecikmədilər. Üsyan şiddətli şəkildə yatırıldı və üsyan rəhbərlərindən bəziləri intihar etdi ( Klaver, Roland), bəziləri (Qranqenev, Barbaru, Qadet) həbs edilib ardıyca edam edildilər. Bəziləri də (Buzo, Petion) qaçıb ömrünün sonlarına qədər gizlənməyə məcbur oldular.[30]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.