From Wikipedia, the free encyclopedia
Ава́р–гІанди́ял мацІал ккола хьонда-бакъаккул кавказияб мацӀазулаб хъизамул анкьго кьучӀаб гӀаркьалил цояблъун; цо-цо цӀунтӀиял мацӀазда цадахъ эб цойиде бачуна авар–гӀандияб–цӀунтӀияб къокъаялде. ГӀаркьел бикьула авар ва гӀандиял мацӀазде. Жинда 800,000 гӀанасев чи кӀалъалеб авар мацӀ буго литературияблъун гӀандиял мацӀал рахьдалаблъун кколев 60,000 чиясеги , гьединго гӀагарал цӀунтӀиял мацӀазда кӀалъалезеги.
Авар–гӀандиял мацӀал | |
---|---|
Географияб тӀибитӀи | Дагъистан Чачан |
Лингвистикияб классификация | Хьондакавказияб
|
Инс-мацӀ | Инс-авар-гӀандияб |
Гъоркьрикьи | |
Glottolog | ГьечӀо |
![]() Авар–гӀандиял |
Хронологиял гӀурхъаби авар–гӀандияб, гьединго жибго гӀандияб къокъаги бикьиялъул руго батӀиял: авар–гӀандияб — НЩ 2-абилеб азарсонидаса нилӀер эралде щун, гӀандияб — НЩ 1-себ азарсонил кьороса VIII нусраде щвезегӀан. М. Е. Алексеевас тӀарамагъадисеб букӀараб мехлъун рикӀкӀунеб буго нилӀер эра байбихьаралдаса VIII нусриде щвезегӀан;[1] Ю. Б. Коряковас, глоттохронологиялъул баяназде мугъчӀвайги гьабун, авар–гӀандияб къокъа бикьи босулеб буго НЩ 2-абилеб азарсонил, гӀандияб бикьи — НЩ 1-себ азарсонил кьоробе.[2]
ГъорлӀе рачуна Авар, багвалазул, балъхъадерил, гъодоберисезул, гӀандисезул, кӀкӀаратӀисезул, тӀиндисезул, гӀахьвалазул, чӀамалазул мацӀал.[3][4][5] Авар мацӀ буго киназего, цадахъ цӀунтӀсезеги болмацӀлъун.
Шулцида (2009) рекъон Авар–гӀандиял мацӀазул буго хадусеб хъизамулаб гъветӀ:
ГӀандиял мацӀал, И. М. Дяконовасдаги С. А. Старостинидаги рекъон, рикьула щуго гьитӀинаб субгрупалде, (авар мацӀ хъалеб буго авар–гӀандиял мацӀазул анлӀабилеб (бакъаккул) субгрупалъун)[6]:
Глоттохронологиял баяназ бихьизабулеб буго инс-гӀандияб мацӀ групазде биххи цомехда лӀугьинчӀолъи. Гьелда хурхун Ю. Б. Коряковасл батӀахъулеб буго лъабго група батӀиял цӀаралгун.[7]:
№ | Инс-форма | АВ | БГВ | БЛЪ | ГЪД | ГӀНД | ГӀХЬ | ККӀР | ТӀНД | ЧӀМЛ |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
1 | *di-n | dun / дун | dẽ | den(i) | den | den | dene | den | de | dī̃ |
2 | *mi-n | mun / мун | mẽ | min | min | men | mene | men | me | mī |
7 | hab / гьаб | гьабе | ||||||||
11 | щив | |||||||||
12 | щиб | |||||||||
22 | *ci- | co / цо | se-b | se-b | se-b | ce-w | če-be | ce-b | se-b | se-b |
23 | *ḳi- | ḳi-go / кӀиго | ḳ́e-ra | ḳe-da | ḳ́e-da | č̣e-gu | ḳe-da | ḳe-da | ḳ́e-ja | eč̣i-da |
45 | ччугӀа | |||||||||
47 | *χʷoʔi | hoj / гьой | hʷaj | χʷaj | χʷaji | χʷoj | χʷē | χʷaj | χʷā | χʷaj |
48 | наццӀ | |||||||||
64 | *biHV, *ħinHi | bi / би | hin | hini | ||||||
65 | *roƛ̣:i | raƛ̣:á / ракьа | raƛ̣: | raƛ̣:ir | raƛ̣:in | roƛ̣:i | raƛ̣:i | raƛ̣:e | raƛ̣:i | jaƛ̣:il |
67 | *qonu | χonó / хоно | χanu | qonu | qanu | hanu | χan | |||
68 | лӀар | |||||||||
69 | *roč̣:V | rač̣: / раччӀ | ||||||||
73 | *ħandi | ʕin / гӀин | haḳ́iṭa | hanṭuḳa | hanṭiḳa | hãde | hanṭiḳa | hanḳ́iṭa | anna | |
74 | *ħarHi | ber / бер | hač̣a | haj | haj | harḳu | ḳeha | harḳa | haḳ́a | hač̣a |
75 | *mihar | meʕér / мегӀер | miʕar | miʕar | mihar | mahar | miʕa | miʕar | mijar | maj |
77 | *coluj | ca / ца | salu | salu | sol | čilo | sale | salu | salʷ | |
78 | *mic̣:i | mac̣: / маццӀ | mic̣: | mic̣:i | mic:i | mic̣:i | *mic̣:i | mac̣:i | mic:i | miṣ |
83 | *kʷo- | kʷer / квер | ||||||||
103 | лъазе | |||||||||
109 | хвезе | |||||||||
128 | кьезе | |||||||||
147 | *bV(r)q̇:V, *miʎi | baq̇: / бакъ | miʎ | mĩhi | miʎi | miʎi | miʎi | miʎe | miʎi | miʎ |
148 | *birc̣:ʷi | moc̣: / моцӀ | boc̣: | purc̣:u | purc:u | borc̣:i | boc̣:o | borc̣:o | boc:u | boṣ |
150 | *ʎ:inʔi | ʎ:im / лъим | ʎ:ẽ | ʎ:eni | ʎ:eni | ʎ:en | ʎ:eni | ʎ:ẽji | ʎ:ẽ | ʎ:ī̃ |
155 | *c̣:onʔi | c̣:am / цӀам | c̣:ãʔi | c̣:ãʔi | c:ãji | c̣:on | c̣:ani | c̣:ãji | c:ā̃ | ṣā̃ |
156 | гамачӀ | |||||||||
163 | гьури | |||||||||
179 | *c̣aʔi | c̣a / цӀа | c̣aj | c̣aj | c̣aji | c̣a | č̣ari | c̣aj | c̣ā | c̣ā |
179 | лъагӀел | |||||||||
182 | *=ic̣- | цӀураб | ||||||||
183 | *c̣inhV- | c̣íja-b цӀияб | c̣inu-b | c̣ĩu | c̣ĩju | c̣iw | č̣ĩ-da | c̣ijo-m | c̣ĩhu-b | c̣ĩw |
207 | *c̣:iri | c̣:ar / цӀар | c̣:er | c̣:eri | c̣:eri | c̣:er | c̣:eri | c̣:eri | c:era |
Авар–гӀандиял |
|
авар група гӀандияб група | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Инс-мацӀ |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.