Fonema
From Wikipedia, the free encyclopedia
Los fonemes[1] (del griegu φωνή phōnḗ 'voz humana, soníu de la voz') son l'articulación mínima d'un soníu vocálicu y consonánticu.[2] Per otra parte, los fonemes son unidaes teóriques básiques postulaes pa estudiar el nivel fónicu-fonolóxicu d'una llingua humana. Esto ye, un fonema ye caúna de les unidaes segmentales postulaes pa un sistema fonolóxicu que dea cuenta de los soníos d'una llingua.
Nos soníos consonánticos acordies con el puntu d'articulación podemos atopar: llabiales, labiodentales, coronales, interdentales, dentales, alveolares, postalveolares, retroflexes, palatales, velares, uvulares, faríngeas y glotales. Sicasí, ye difícil atopar llingües qu'usen simultáneamente toos estos puntos d'articulación. Respectu al manera d'articulación tiénense oclusives, fricatives, africaes y aproximantes.
Ente los criterios pa decidir qué constitúi o non un fonema ríquese qu'esista una función distintiva: son soníos de la fala que dexen estremar pallabres nuna llingua.[2] Asina, los soníos [p] y [b] son fonemes del español porque esisten pallabres como /pata/ y /bata/ que tienen significáu distintu y la so pronunciación namái difier en rellación con esos dos soníos (sicasí, en mandarín los soníos [p] y [b] son percibíos como variantes posicionales del mesmu fonema).
Dende un puntu de vista estructural, el fonema pertenez a la llingua, ente que el soníu pertenez al fala. La pallabra <casa>, por casu, consta de cuatro fonemes (/k/, /a/, /s/, /a/). A esta mesma pallabra tamién correspuenden nel fala, actu concretu, cuatro sonidos, a los que la fonoloxía va denominar alófonos, y estos postreros pueden variar según el suxetu que lu pronuncie. La distinción fundamental de los conceutos fonema y alófono, ta en que'l primeru ye una buelga psíquica de la neutralización (un modelu) del segundu que s'efectúa na fala.