From Wikipedia, the free encyclopedia
A ilesia d'o Salvador d'Exeya d'os Caballers u ilesia de Sant Salvador d'Exeya d'os Caballers ye una ilesia fortaleza d'estilos romanico y gotico aragonesa que se troba en a localidat d'Exeya d'os Caballers, en a comarca de Cinco Villas y provincia de Zaragoza. Dende lo punto d'anvista d'a suya adscripción administrativa en a Ilesia Catolica, pende de l'arcipestrau d'Exeya d'os Caballers en a diocesi de Zaragoza y de l'archidiocesi de Zaragoza.
Ilesia d'o Salvador | |
---|---|
![]() Frontera occidental d'a ilesia. | |
Situación cheografica | |
Estau | ![]() |
País | ![]() |
Comarca | Cinco Villas |
Situación | ![]() |
Adreza | C/Mediavilla, 41 |
Coordenatas | |
Archidiocesi | Zaragoza |
Diocesi | Zaragoza |
Arcipestrau | Exeya d'os Caballers |
Información cheneral | |
Advocación | O Salvador |
Culto | Catolico |
Orden | |
Rector | |
Vicario parroquial | |
2.º Vicario parroquial | |
Mosen | |
Propietario | Ilesia Catolica |
Administrador | |
Director | |
Coste | {{{coste}}} |
Vesitable | |
Altaria | |
Pisos | |
Amplaria | |
Largaria | |
Superficie | |
Diametro | |
Aforo | |
Altaria s.r.m. | |
Atras | |
Alcance | |
Iluminación | |
Potencia | |
Arquitectura | |
Tipo | Ilesia fortaleza Antiga colechiata |
Estilo | Romanico y gotico |
Función | Ilesia |
Catalogación | Molimento Nacional Bien d'Intrés Cultural |
Materials | Piedra picada d'arena |
Construcción | |
Construcción | 1230 |
Fundador | Exemeno de Luna |
Inicio | |
Fin | |
Inauguración | |
Destrucción | |
Arquitecto | |
Incheniero estructural | |
Incheniero de servicios | |
Incheniero civil | |
Atros | |
Premios | |
Pachina web | |
Localización | |
Cal destacar que en as esculturas d'a suya frontera occidental i treballó lo mayestro d'Agüero, identificau como autor de cuantos treballos escultoricos en a comarca y en zonas amanadas en a Chacetania y en Navarra.
Se i conserva un retaulo en estilo gotico d'o sieglo XV con pinturas de Blasco de Granyén y d'o suyo sobrino Martín de Soria y con a colaboración d'os chirmans Sarinyena (Domingo y Mateo) que en facioron a mazonería.
A ilesia d'o Salvador fue declarada Molimento Nacional o 3 de chunio de 1931, actualizando-se la suya protección legal con a suya declaración como Bien d'Intrés Cultural o 7 d'abril de 2003.
A construcción d'a ilesia prencipió en zaguerías d'o sieglo XII estando consagrada en 1222 por Exemeno de Luna, bispe de Zaragoza y perteneixient a lo linache d'os Martínez de Luna d'a familia Luna, encara que la construcción d'a ilesia no remató que dica l'anyo 1230, como consta en una inscripción en o mesmo templo.
Se tracta d'una ilesia fortaleza con una una doble función orichinal: la de servir como ilesia ta lo culto relichioso y la de contribuyir con o suyo carácter de fortaleza a la defensa d'os habitants d'o lugar, que se trobaba en a clamada "Extremadura aragonesa" mugando con os musulmans establius en a taifa de Zaragoza. Ixe caracter d'ilesia fortaleza se veye clarament con a suya torre almenada con cuatre talayas, chunto a la cual se troba una segunda torre inacabada, ista ya d'o sieglo XIV.
En a frontera occidental de l'edificio se troba actualment a suya dentrada prencipal. Una mica elevada sobre lo livel d'o suelo, se salva lo suyo desivel con tres retrancos. Poseye un arco de meyo punto nomás que un sinyalín apunchaus.[1] Bi ha tres arquivoltas decoradas con motivos vechetals con tres s a cada canto con representación de monstruos y aus y a on destaca un d'éls que representa a una bailarina cuartiando-se con una luenga tusta que toca lo suelo en una postura bien difícil, acompanyada d'un musico en tanyendo una harpa, un motivo bien representativo d'os treballos d'o mayestro d'Agüero.
Chunto a la puerta, dos canetes con monstruos en devorando a un ternasco l'uno y a una persona l'atro,[1] en un motivo que se troba tamién en dos ilesias d'Uncastiello, la de Sant Felices y la de Sant Lorient.
A frontera septentrional d'o templo s'emplega actualment como dentrada segundaria a l'edificio, encara que ye la suya frontera mas treballada. Obra tamién d'o clamau "mayestro d'Agüero" (u "mayestro de Sant Chuan d'a Penya") u d'o suyo taller, que ya heba treballau en cuatos edificios destacaus en os reinos de Navarra y Aragón (Santa María d'Uncastiello, claustro de Sant Pero lo Viello de Uesca, Sant Chuan d'a Penya en a Chacetania u Santa María la Reyal de Sangüesa). Se troba protechida por un portico d'o siegloX VII.[1]
O vano d'a puerta s'ubre en arco de meyo punto abocinau con cinco arquivoltas, cuatre d'as cuals decoradas con motivos vechetals u cheometricos y la cinquena, la mas interior d'o conchunto, con escenas de vida profana con profusión de representacions de bailarinas, musicos y artistas, en representación d'o pecau. En os candals de l'arco s'aproveita lo suyo intradós ta amostrar escenas d'a vida de Chesús.
En o suyo timpano s'amuestra una representación d'a Ultima Cena, a on Cristo se troba arredolau por os suyos apóstols, en destacando la presencia de Chudas Escariot, qui se troba abaixau y sinyalau por toz como traidurero.
A planta orichinal de l'edificio yera de nomás que una sola nau con un solo abside,[1] pero a meyaus d'o sieglo XV se li adhibioron dos capiellas laterals, una a cada canto d'o presbiterio, y dimpués a meyaus d'o sieglo XVI a iniciativa de Ferrando d'Aragón, bispe de Zaragoza se li adhibioron atras seis capiellas adosadas, atorgando-le la suya planta definitiva actual porque amás s'efectuó una remodelación de l'abside.
Dencima d'a suya frontera septentrional, en l'interior d'a ilesia, se troba una balconada hue cegada y a on d'antes mas se trobaba l'organo dica que posteriorment se tresladó enta lo coro.
A nau d'a ilesia se cubre con vuelta de canyón una mica apunchada[1] y con un abside en a suya cabecera de forma poligonal y con voveda de cuarto d'esfera que se devanta sobre seis niervos con arco apunchau.
Como s'ha dito anteriorment, en o suyo interior se troban un total de ueito capiellas laterals, cadaguna con a suya propia advocación y poseyendo-ne bellas pinturas, estatuas y retaulos.
Ye una d'as capiellas construyidas mientres o sieglo XVI y se troba adedicada a lo Santo Cristo. Se i troba una estatueta en fusta policromada con detalles doraus amostrando una crucifixión, estatueta d'o sieglo XVI.
Tamién d'o sieglo XVI, ista capiella ye consagrada a la Inmaculada Concepción y en ella se i conserva un retaulo d'o sieglo XVII en estilo barroco con una pintura a cadaguno d'os suyos cantos, la primera representando a Nuestra Sinyora d'a Caridat y la segunda a Sant Per d'Arbués, ista zaguera de l'anyo 1660.
Ya una capiella d'o sieglo XVIII que destaca sobre as atras capiellas por tener una mayor amplaria y una mayor profundidat, trobando-se dividida en dos trampos. O primer d'istos trampos constitui l'antiga capiella d'o sieglo XVI adedicada a Sant Vicient Mártir y lo segundo se troba adedicau a la Purisma Concepción. Ista capiella doble s'enampló entre finals d'o sieglo XVIII y primerías d'o sieglo XIX por o voto que los habitants d'Exeya li facioron a Nuestra Sinyora lo 14 de chinero de 1773 ta que la Virchen rematase con una epidemia de colera, momento en o cual se nombró a la Purisma Concepción Santa patrona d'a ciudat.
En a capiella se i conservan cuatre cuadros de Luis Muñoz Lafuente en 1804 adedicaus a ixe voto, y tamién un retaulo en estilo neoclasico con imáchens de Santa Tresa de Chesús, Sant Chuan Evanchelista y d'a Purisma Concepción. D'antes mas en a cupula d'a capiella bi heba pinturas a lo fresco de José Fraustaquio representando uns ánchels chunto a un balagostau con l'emblema de Nuestra Sinyora y, en as pichinas, querubins con filacterias con o texto de Templanza, fortaleza, prudencia y justicia.
D'antis mas a capiella yera adedicada a Nuestra Sinyora de l'Aurora y se i trobaba un retaulo d'estilo gotico pero lo racionero Félix Larrangua por a suya devoción a la Purisma Concepción pagó la renovacion d'o retaulo cuan se cambió l'advocación d'a capiella ta pintar un nuevo retaulo adedicau a la Purisma, en estilo rococó.
Se tracta d'una capiella d'o sieglo XVI adedicada a Sant Mateu Apóstol a on se i conserva un retaulo renaixentista de 1549 que conta con siet estatuetas d'o sieglo XV en cheso con cubiletas d'o sieglo XVI.
Tamién d'o sieglo XVI, ista capiella ye adedicada a lo Sagrado Corazón de Chesús y ye presidida por ixa advocación de Chesús de Nazaret flanquiau a la suya man dreita por Sant Miguel Arcánchel y a la suya man ezquierda por Nuestra Sinyora d'o Carmen; tamién se i conserva un atro retaulo en estilo barroco.
Poseye alchecerías renaixentistas y lo suyo estau actual ye d'o sieglo XVIII. Adedicada a Nuestra Sinyora d'o Pilar, se i conservan un retaulo en estilo barroco y una imachen de Nuestra Sinyora d'o Pilar, toz dos d'o sieglo XVIII.
Capiella adedicada a la Sagrada Familia a on se i conserva un retaulo de finals d'o XVI u prencipios d'o XVII.
Mesmo lo baptisterio que lo coro son en estilo renaixentista a on derramadament se i troba decoración con motivos vechetals.
O sillerio d'o coro ye obra de Philippe Fillau d'Orléans (qui ya heba treballau a lo menos en a Casa de l'Almoina annexa a la Seu de Santa María de Palma de Mallorca) en l'anyo 1610. Ye astí a on se troba l'organo de 1882 que d'antes mas se trobaba en una balconada hue cegada situada en o suyo muro septentrional.
Finalment, en o baptisterio se i conserva una pila baptismal d'o sieglo XVII.
O retaulo mayor que se troba en l'altar mayor d'o templo ye pintau a l'agra. L'escomencipió en 1438 Blasco de Granyén, a qui contractoron por o pre de 10.000 sueldos pero que dixó de treballar-ie en 1454 por no recibir os pagos correspondients. En morir en 1459 sin haber-lo rematau continó lo treballo lo suyo sobrino Martín de Soria dimpués de que se reunisen os diners en solicitando un ampre a un chodigo d'Albalat de Cinca. As labors de fusta y los detalles d'os marcos estioron obra d'os chirmans Sarinyena (Domingo y Mateo). Sindembargo, dimpués iste retaulo quedó cubierto por una pintura barroca, dica que muitos anyos dimpués se recuperó.
Se composa de 24 panels con 1,50 m. d'altaria y 0,90 m. d'amplaria cadaguno d'éls y a on se i representan escenas d'a vida de Chesús de Nazaret, colocadas en cuatre filas con seis panels cadaguna.
En a primera fila dende l'alto se i representan escenas d'a nineza de Chesús, dende la Naixencia y la Epifanía dica la Fuyida enta Echipto.
En a segunda y tercera filas s'amuestran escenas correspondients a la vida adulta de Chesús, dende lo Bautismo de Chesús en o río Chordán por Sant Chuan Baptista dica la Resurrección de Lazaro
En a cuarta y zaguera fila se troban escenas posteriors a la Pasión de Cristo, escomencipiando con a Resurrección de Chesús y rematando con a Parusia o Día d'o Chudicio Final.
Finalment, a zona d'o banco presenta escenas sobre la Pasión de Cristo.
Chunto a lo retaulo mayor se troba un sarcofago de 1787 a on se i apedacó a Francisco González, qui estió racionero d'ista ilesia y president d'o Real Seminario de San Carlos Borromeo de Zaragoza.[2]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.