Tn̂g-ko-îⁿ
From Wikipedia, the free encyclopedia
Sò͘-ha̍k siōng, tn̂g-ko-îⁿ (Hàn-jī: 長篙圓; tn̂g-tu-îⁿ; Eng-gí: ellipse) sī chi̍t khoán pêⁿ-bīn khiok-sòaⁿ, i ûi-tio̍h nn̄g-ê chiau-tiám (Hàn-jī: 焦點; Eng-gí: focus), tì-sú só͘-ū tī khiok-sòaⁿ téng-koân ê tiám, kàu nn̄g-ê chiau-tiám kī-lī ê chóng-hô lóng kò͘-tēng. Tn̂g-ko-îⁿ khiā-sǹg-kóng sī chi̍t chióng píⁿ-píⁿ ê îⁿ-hêng, a îⁿ-hêng khiā-sǹg-kóng sī chi̍t chióng te̍k-sû ê tn̂g-ko-îⁿ, in-ūi îⁿ-hêng ê nn̄g-ê chiau-tiám sī tha̍h chò-hóe ·ê. Kóng chi̍t ê tn̂g-ko-îⁿ ū góa píⁿ ê thêng-tō͘ kiò-chò lī-sim-lu̍t (Hàn-jī: 離心率; Eng-gí: eccentricity), chit-ê siàu ê hoān-ûi sī tùi
(oân-choân bô píⁿ, tiō-sī îⁿ-hêng, che sī chi̍t ê chì-ke̍k chōng-hóng) it-ti̍t kàu
(píⁿ kàu chīn-pōng, che mā sī chi̍t ê chì-ke̍k chōng-hóng; m̄-koh che i í-keng m̄ sī tn̂g-ko-îⁿ, soah chiâⁿ-chò khian-sòaⁿ ·ah.)
Tn̂g-ko-îⁿ tī bu̍t-lí-ha̍k, thian-bûn-ha̍k, kap kang-têng-ha̍k lóng chin chiap ū lō͘-ēng. Phì-lūn-kóng, tī lán Thài-iông-hē lāi-té, múi chi̍t lia̍p he̍k-chhiⁿ ê kúi-tō lóng chha-put-to sī tn̂g-ko-îⁿ, jî-chhiáⁿ ji̍t-thâu tiō-sī tiám tī kî-tiong chi̍t ê chiau-tiám (kóng khah cheng-khak ·leh, ji̍t-thâu kap he̍k-chhiⁿ ha̍p chò chi̍t cho͘ hē-thóng ê sî, kúi-tō ê chiau-tiám tiō-sī tī-teh in tiōng-sim ê só͘-chāi. Che mā sī Kepler tē-it tēng-lu̍t teh kóng ·ê.