From Wikipedia, the free encyclopedia
Wikipedia est ene libe et franke eciclopedeye avou tos des lingaedjes, sicrîte pa des bénvlants so l' atuze Wiki. E setimbe 2003, pol pordjet en etir i gn aveut dins les 300.000 pådjes e 41 lingaedjes diferins. C' est di ces trevéns la k' a cmincî li li modêye e walon.
Ci no la di Wikipedia est eployî po l' eciclopedeye ey eto pol pordjet basti ciste eciclopedeye la.
Tot come Nupedia, Wikipedia est sotnou pås libes programes eyet li Fondåcion po les libes programes (Free Software Foundation) da Richard Stallman. Stallman est l' ene des djins k' a spårdou lon et lådje l' idêye d' aveur ene «eciclopedeye libe univiersele» (loukîz si scrijhaedje so les fis, en inglès, sol sudjet: "The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource") divant ki Wikipedia et Nupedia ni soeyexhe askepyîs.
Li pordjet Wikipedia a troes mwaissès piceures ki definixhèt si plaece sol Daegntoele eyet ndè fjhèt ene sacwè d' unike:
note: li Wikipedia e walon (e motoit kékès ôtes pitits wikipedias) a ossu des intrêyes di diccionaire; mins ele sont bén metowe erî des årtikes eciclopedikes (les intrêyes di diccionaire kimincèt totes avou Motî:).
Come les bouteus sepèt pår ki leu bouye serè libmint spårdåve, i sont-st enondés po tofer rimete ene paltêye. Loukîz eto: copyleft, GFDL eyet Wikipedia:Abondroets.
Les pårticipants a Wikipedia emantchnut des sacwès eshonne, tot shuvant des rîles et rcomandåcions po wårder l' pordjet d' assene.
Li pordjet fourit-st askepyî pa Jimmy Wales eyet Larry Sanger e djanvî 2001. Li soce Bomis (bomis.com), on poirtay sol Daegntoele ki c' esteut da Jimmy Wales, a dné on fel côp di spale, avou d' l' aidance et des aidants. Li prumire anêye, c' esta Larry Sanger k' acvierna l' pordjet en inglès, come redacteu payî a plin tins. Dispoy adon, li pordjet rote pa avou les uzeus ki s' arindjèt inte di zels, tot shuvant les rîles et rcomandåcions k' ont skepyî fwait a fwait.
Li 20 d' djun 2003, li Fondåcion Wikimedia a stî metowe so pîs po manaedjî ey ecwårler les diferins pordjets des Wikipedia.
Ene modêye papî et ene so plake lazer ont stî propôzêyes e moes d' awousse 2003 pa Jimbo Wales. Vey en:User:Jimbo Wales/Pushing To 1.0.
Po pus di racsegnes (mins en inglès), loukîz eto: Wikipedia en inglès
Wikipedia est edité pa bråmint d' djins, tos les djoûs. Wikipedia les lome pårticipants, contribouweus ou editeus.
I n' a pont d' «mwaisse» do pordjet. So 13 moes (a pårti d' djanvî 2001), Larry Sanger esteut payî pa Bomis, l' eterprijhe da Jimbo Wales, po fé di mwaisse editeu pol wikipedia en inglès. Il a dné si demission e fevrî 2002. Des eployîs di Bomis (asteure et dins l' passé) pårticipèt ou ont pårticipé å pordjet, so l' eciclopeye (Tim Shell) ou come programeus (Jason Richey et Toan Vo).
I gn a måy yeu di mwaisse editeu sol wikipedia e walon; li pordjet est djeré di manire ewale påzès pårticipants.
Wikipedia et ses pordjets paraleles sont des waibes wiki libes. Diswalpés å cmince pa des cminåltés di programeus di libes programes, les wikis sont des waibes dinamikes, ki tot viziteu pout candjî l' pådje k' il est ki lét. Li sintacse wiki est bén pus simpe ki l' HTML, i sufixh d' on ptit moumint po l' aprinde (deus apostrofes po mete e clintcheyès letes, troes po mete e cråxhès letes, deus cwårêyès åtchetes po fé on loyén). So ene waibe wiki, li limite inte li viziteu et l' oteur disparexhe. Askepyî e 1995 pa Ward Cunningham, li no Wiki vént do hawayin «wikiwiki», ki vout dire «vite, raddimint».
So Wikipedia les pårticipans radjoutèt leu contribucion åzès contribucions des ôtes, i coridjèt les flotches d' ôtes editeus eyet ovrèt-st eshonne so les tinmes pus målåjheys, tot respectant li neutralité di pont d' vuwe. So on wiki, tote l' istwere des contribucions est tofer wårdêye. Insi, minme cwand i gn a-st on «vandale» (li no dné åzès djins ki disfacèt ou distrujhèt des pådjes d' on wiki), on wiki n' est nén e dandjî, ca on pout rivni al modêye di dvant des pådjes vandalijheyes. Wikipedia est li pus gros Wiki do monde (pol modêye en inglès, todi).
Ritrovez cisse section, ki cåze di l' idêye di wårder li cnoxhance del djin dispoy l' Antikité disk' asteure, sol wikipedia en inglès: http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia
vos estoz bénvnous po l' ratourner e walon (seccion "Antecedents")
Wikipedia est di tenawete comparêye ås pordjets so les fis shuvants:
E moes d' setimbe 2003, Wikipedia egzistéve dins pus di 40 lingaedjes.
Ût eciclopedeyes avént pus di dijh meye årtikes.
Les wikipedias avou l' pus d' årtikes estént les wikipedias en inglès (150.000 årtikes), almand (30.000 årtikes), francès (15.000 årtikes).
Tant k' å wikipedia e walon, il aveut 300 årtikes. Li 19 di måss 2008, il avindeut 9999 årtikes (loukîz l' waitroûlêye ciddé djondant).
E moes d' octôbe 2004, les wikipedias avou l' pus d' årtikes estént les wikipedias en inglès (400.000), almand (170.000), djaponès (78.000), francès (60.000), suwedwès (50.000), polonès (46.000), neyerlandès (38.000), espagnol (33.000). Tant k' å wikipedia e walon, il aveut 3.000 årtikes.
Li walon fourit l' prumî lingaedje d' oyi dlérin a esse riprezinté so Wikipedia. E 2005, gn ourit eto li normand.
Emey les mancîs lingaejdes galo-romans, gn a ossu l' occitan a esse sol Wiki.
Dins les ôtes pitits lingaedjes vijhéns do walon, les djins do lussimbordjwès et minme les cis do limbordjwès sont vayants assez.
Les båzes di dnêyes, po tos les lingaedjes, polèt esse aberwetêyes a pårti del hårdêye http://download.wikipedia.org