From Wikipedia, the free encyclopedia
Đảo Man (tiếng Anh: Isle of Man, /ˈmæn/; tiếng Man: Ellan Vannin [ˈɛlʲən ˈvanɪn]), cũng được gọi ngắn là Mann, là một trong ba Lãnh địa vương quyền của Hoàng gia Anh, nằm ở biển Ireland giữa đảo Anh và đảo Ireland. Quốc vương Charles III là nguyên thủ, đồng thời là lãnh chúa đảo Man (tiếng Anh: "Lord of Mann"). Quan hệ quốc tế và bảo vệ đảo Man do Chính phủ Anh lo liệu.
Đảo Mann
|
|||||
---|---|---|---|---|---|
Tên bằng ngôn ngữ chính thức
| |||||
| |||||
Tiêu ngữ | |||||
Quocunque Jeceris Stabit (Latin) Whithersoever you throw it, it will stand[1] | |||||
Quốc ca | |||||
O Land of Our Birth (Anh) Arrane Ashoonagh Vannin (Man) (tiếng Việt: "Ô vùng đất nơi ta sinh ra") | |||||
Hành chính | |||||
Thuộc địa Vương thất (Liên hiệp Anh) Dân chủ nghị viện (Quân chủ lập hiến) | |||||
Người cai quản Mann | Charles III | ||||
Thủ đô | Douglas (Doolish) 54°09′B 4°29′T | ||||
Thành phố lớn nhất | Thủ đô | ||||
Địa lý | |||||
Diện tích | 572 km² 221 mi² (hạng 178) | ||||
Diện tích nước | 0 % | ||||
Múi giờ | GMT (UTC+0); mùa hè: UTC+1 | ||||
Lịch sử | |||||
Tình trạng | |||||
1765 | Trao trả cho Hoàng gia Anh | ||||
Ngôn ngữ chính thức | Tiếng Man và tiếng Anh | ||||
Dân số ước lượng | 84.497 người | ||||
Mật độ | (hạng 77) 362.4 người/mi² | ||||
Kinh tế | |||||
GDP (PPP) (2010) | Tổng số: £4.1 tỉ (hạng 162) Bình quân đầu người: $53,800 (hạng 11/12) | ||||
HDI (2010) | 0.849[2] rất cao (hạng 14) | ||||
Đơn vị tiền tệ | Bảng Man (chính thức) Bảng Anh (cũng được dùng) ( GBP ) | ||||
Thông tin khác | |||||
Tên miền Internet | .im | ||||
Mã điện thoại | 44 |
Hòn đảo này đã có người định cư từ trước năm 6500 trước công nguyên. Ảnh hưởng của văn hóa Gael bắt đầu vào thế kỷ thứ 5 và tiếng Man, một ngôn ngữ thuộc nhánh Goidel, xuất hiện. Năm 627, Edwin của Northumbria chinh phục đảo Man cùng với phần lớn Mercia. Thế kỷ thứ 9, người Norse lập ra Vương quốc Tiểu quần đảo. Magnus III, Vua của Na Uy, cũng là Vua Man và các Tiểu Quần đảo (King of Mann and the Isles) từ năm 1099 tới 1103.[3]
Năm 1266, đảo Man trở thành một phần của Scotland nhờ Hiệp ước Perth, trước đó nó là một phần của Na Uy. Sau một thời kỳ được cai trị xen kẽ bởi những vị vua Scotland và Anh, hòn đảo được quản lý bởi Vương vị Anh năm 1399. Quyền quản lý được trao cho Vương vị Đảo Anh năm 1765, nhưng đảo Man chưa bao giờ là một phần Vương quốc Đảo Anh hay Vương quốc Liên hiệp Anh và Ireland, và hiện giữ tình trạng là lãnh thổ tự trị Thuộc địa Vương thất.
Đảo Man tọa lạc tại phía bắc của biển Ireland, gần như cách đều Anh, Bắc Ireland, Scotland (gần nhất), và Wales (xa nhất). Chiều dài đảo là 52 kilômét (32 mi) và rộng 22 kilômét (14 mi) tại điểm rộng nhất. Diện tích chừng 572 kilômét vuông (221 dặm vuông Anh).[4] Trừ một đảo chính, về mặt chính trị đảo Man còn gồm những đảo nhỏ xung quanh: Calf of Man,[5] Chicken Rock, đảo St Patrick và đảo St Michael. Hai đảo sau có đường để nối liền với đảo chính.
Một trung lũng trung tâm đảo xen giữa những dãy đồi phía bắc và nam. Có một bãi biển đá cuội trầm tích tại điểm cực bắc của đảo (Point of Ayre). Đảo Man có một ngọn núi cao hơn 600 mét (2.000 ft) là Snaefell với chiều cao 620 mét (2.034 ft).[4] Người lớn tuổi nói rằng đứng ở đỉnh núi có thể thấy sáu vương quốc: Mann, Scotland, Anh, Ireland, Wales, và Thiên Đường.[6][7][8] Một số người còn thêm một vương quốc thứ bảy, đó là vương quốc của Biển, hay Neptune.[9][10]
Theo thống kê 2011,[11] đảo Man có 84.497 người định cư, trong đó 27.938 sống tại thủ phủ Douglas và 9.273 tại ngôi làng Onchan kế cận. Dân số tăng 5,5% từ năm 2006 tới 2011. Về nơi sinh, những người sinh tại đảo chiếm số lượng đông nhất (48,1%), số sinh ở Vương quốc Liên hiệp đông thứ hai với 42,2% (35.9% từ Anh, 3,2% từ Scotland, 2% từ Bắc Ireland và 1,1% từ Wales), 1,9% từ Cộng hòa Ireland và 0.2% từ Quần đảo Eo Biển. 7,5% còn lại còn lại sinh ra ở những nơi khác, trong đó 2,4% từ các nước EU (ngoài Vương quốc Liên hiệp và Ireland). 1.823 người tự nhận rằng có hiểu biết về tiếng Man.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.