From Wikipedia, the free encyclopedia
Eleanor Rosalynn Carter – (/ˈroʊzəlɪn/ ROH-zə-lin; 18-avgust 1927-yil – 19-noyabr 2023-yil) – AQShning birinchi xonimi sifatida 1977-yildan 1981-yilgacha faoliyat olib borgan amerikalik yozuvchi, aktivist va insonparvar. AQSh prezidenti Jimmy Carterning rafiqasi[1]. Ancha yillar davomida u eng yirik ayollar huquqlari himoyachilaridan biri boʻlgan[2].
![]() Rosalynn Carterning portreti, 1977-yil | |
Amerikaning birinchi xonimi | |
---|---|
Mansab davri 1977-yil 20-yanvar – 1981-yil 20-yanvar | |
Prezident | Jimmy Carter |
Oʻtmishdoshi | Betty Ford |
Vorisi | Nancy Reagan |
Shaxsiy maʼlumotlari | |
Tavalludi |
Eleanor Rosalynn Smith 18-avgust 1927-yil Plains, Georgia, U. S. |
Vafoti |
19-noyabr 2023-yil (96 yoshda) Plains, Georgia, U. S. |
Siyosiy partiyasi | Demokratlar partiyasi |
Turmush oʻrtogʻi | |
Taʼlim | Georgia Southwestern College |
Carter Jorjiya shtatining Plains shahrida tugʻilib oʻsadi, oʻsha yerdagi Plains High Schoolda oʻqiydi. Keyinchalik Georgia Southwestern Collegeda oʻqishini davom ettiradi va ushbu universitetni 1946-yilda tamomlaydi[3]. Jimmy Carter bilan aynan shu yilda turmush qurishadi. Carter 1970-yilda Rosalynnga Jorjiya shtati gubernatori lavozimini qoʻlga kiritishga yordam beradi. Shtatning birinchi xonimi boʻlganidan soʻng u asosiy eʼtiborini ayollarning ruhiy salomatligiga qaratishga qaror qiladi. Carter 1976-yilgi saylovlarda AQSh prezidentligiga oʻz nomzodini qoʻydi va yakunda Respublikachilar partiyasi vakili boʻlgan sobiq prezident Gerald Fordni magʻlub qildi.
Carter garchi anʼanaviy birinchi xonimlar kabi boʻlish niyatida emasligini eʼlon qilgan boʻlsada erining prezidentligi davrida siyosiy jihatdan juda faol edi. U turmush oʻrtogʻini ham ijtimoiy ham siyosiy jihatdan birday qoʻllab quvvatlaydi. Barcha boʻlayotgan oʻzgarish va yangiliklardan toʻlaqonli xabardor boʻlish uchun u Prezident bilan birgalikda barcha yigʻilish va uchrashuvlarda ishtirok etgan. Jumladan 1977-yilda boʻlgan Lotin Amerikasi davlatlari bilan boʻlgan aloqalarda bevosita elchi sifatida ham ishtirok etadi.
Eleanor Rosalynn Smith 1927-yil 18-avgustda Jorjiyaning Plains shahrida tugʻilgan[4]. Oilasida toʻrt farzandning eng kattasi. Otasi Wilburn Edgar Smith mexanik, avtobus haydovchisi va fermer, onasi Frances Allethea „Allie“ Murray Smith oʻqituvchi, tikuvchi va pochta xodimi boʻlgan. Ukalari injener William Jerrold „Jerry“ Smith (1929-2003) va oʻqituvchi va ruhoniy Murray Lee Smith(1932-2003) edi. Uning yagona singlisi Lillian Allethea (Smith) Wall (1936-yilda tugʻilgan)[5]. Rosalynnning ismi ona tomonidan buvisi Rosa Wise Murraydan olingan[6].
Rosalynning otasi 1940-yilda u oʻn uch yoshida leykoz kasalligidan vafot etdi. Buni oʻz yoshligiga yakun yasagan voqea sifatida eslaydi[7]. Keyinchalik u onasiga kichik uka-singillarini tarbiyalashga yordam beradi, shuningdek oilasiga moliyaviy jihatdan koʻmaklashish uchun tikuvchilik ham qilgan[8]. Plains High Schooldaligi vaqtida Rosalynn otasining orzusini amalga oshirish, yaʼni universitetga kirish maqsadida juda qattiq oʻqiydi[8]. U ushbu maktabni aʼlo baholarga bitiradi[9]. Tez orada u Georgia Southwestern Collegega oʻqishga kiradi va 1946-yilda tamomlaydi[10].
Rosalynn Jimmy Carter bilan birinchi marta 1945-yil Annapolisdagi United States Naval Academyda uchrashdi[11]. U Jimmyning Annapolisda harbiy formada tushgan rasmini koʻrib yoqtirib qoladi[5][12]. Rosalynn 1946-yil fevral oyida ota-onasi bilan Annapolisga borganida Jimmyga turmushga chiqishga rozi boʻladi. Ular oʻz nikohlarini iyul oyida oʻtkazishlarini rejalashtirishgan va buni sir tutishni afzal koʻrishgan. Chunki u onasiga oʻqish oʻrniga turmushga chiqishni tanlaganini aytishga qoʻrqqandi[13]. 1946-yil 7-iyul kuni ular Plains shahrida turmush qurishadi. Juftlikning toʻrtta farzandi bor: John William „Jack“ (1947-yil), James Earl „Chip“ III (1950-yil), Donnel Jeffrey „Jeff“ (1952-yil) va Amy Lynn (1967-yil)[14].
1999-yilda Rosalynn va Jimmy Carter mamlakatning eng yuqori fuqarolik mukofotlaridan biri Presidental Medal of Freedom bilan taqdirlanishgan[15].
2001-yilda Carter Nyu-Yorkdagi Womenʼs Hall of Fame zaliga kiritilgan. U bunday darajaga sazovor boʻlgan Abigail Adams va Eleanor Rooseveltlardan soʻng uchinchi birinchi xonim boʻldi[16].
Karter beshta kitob yozgan:
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.