Гравитация (тартым, тартылу, бөтендөнья тартылышы) (латин теленнән gravitas — "авырлык") (tat.lat. Gravitatsiä) - һәрбер материаль җисемнәр арасында күпьяклы фундаменталь тәэсир итешү. Аз тизлекнең һәм зәгыйфь гравитацион тәэсир итешү якынчалыгында Ньютонның тартылу теориясе белән тасвирлана, гомуми очракта Эйнштейнның Гомуми чагыштырмалылык теориясе белән тасвирлана.
Гравитация | |
![]() | |
Кайда өйрәнелә | Бөтендөнья тартылу кануны һәм Гомуми чагыштырмалылык теориясе |
---|---|
Ачучы яки уйлап табучы | Исаак Ньютон |
WordLift сылтамасы | data.thenextweb.com/tnw/entity/gravity[1] |
Моның каршысы | негравитационная сила[d] |
![]() |
![Thumb](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/GPB_circling_earth.jpg/640px-GPB_circling_earth.jpg)
![Thumb](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3b/Portrait_of_Sir_Isaac_Newton%2C_1689.jpg/640px-Portrait_of_Sir_Isaac_Newton%2C_1689.jpg)
Гравитация - дүрт фундаменталь тәэсир итешүнең иң зәгыйфе. Квант чигендә гравитацион тәэсир итешү гравитациянең квант теориясе белән тасвирланырга тиеш, ләкин шушы теория эшләнмәгән әле.
Зәгыйфь гравитацион кыр
![Thumb](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/NewtonsLawOfUniversalGravitation.svg/320px-NewtonsLawOfUniversalGravitation.svg.png)
Классик механикада (аз тизлек һәм зәгыйфь гравитация очрагы) гравитацион тәэсир итешү бөтендөнья тартылу кануны белән тасвирлана: ике нокталар арасында M һәм m масса белән һәм R аралыгы белән гравитацион тартым көче ике массага туры пропорциональ һәм аралыкның квадратына кире пропорциональ:
Биредә — гравитацион даими, 6,6725×10−11 м³/(кг·с²).
Гравитация — иң зәгыйфь тәэсир итешү, әмма ул һәрбер ноктада һәм һәр аралыкта тәэсир итә, барлык массалар - уңай, шуңа күрә гравитация Галәмдә бик мөһим көч. Гравитациясез объектлар Галәмдә табылмаган.
Көчле гравитацион кыр
![Thumb](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/50/Albert_Einstein_%28Nobel%29.png/250px-Albert_Einstein_%28Nobel%29.png)
Көчле гравитацион кырда һәм гравитацион кырда релятивистик тизлек белән хәрәкәт иткән очракта Гомуми чагыштырмалылык теориясенең эффектлары күренә:
- фәза-вакытның геометриясенең үзгәреше
- Ньютонның тартылу кануныннан тайпылышы
- экстремаль очракта - кара тишек барлыкка килүе
- потенциалларның кичегүе
- гравитацион дулкыннарның килеп чыгуы
- гравитация үзе белән тәэсир итә башлый, кушу принципы бозыла
Көчле гравитация Эйнштейн тигезләмәсе белән тасвирлана:
(тигезләмәдә: сул якта - геометрия (дүрт үлчәнешле фәза-вакыт), уң якта - матдә)
биредә — Риччи тензоры (фәза-вакытның кәкрәюе тензорыннан килеп чыккан )
— скаляр кәкрәю, - метрик тензор, һәм Риччи тензоры
— космологик даими, - энергия-импульс тензоры, — Пи саны, — вакуумда яктылык тизлеге, — Ньютон гравитацион даимие.
- Эйнштейн тензоры
— Эйнштейн гравитацион даимие.
Искәрмәләр
Әдәбият
Wikiwand in your browser!
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.