Gömbäz — küreneşe buyınça yarım sferağa yäki bütän käkre sızıq äylänüe öslegenä (ellips, parabola h.b.) oxşaş qaplama miğmäriät qorılışı.

Thumb
Oval gömbäzle Qol-Şärif mäçete

Gömbäz sıman qorılmalar yärdämendä östämä aradağı teräklär yuğında zur kiñlek qaplana.

Tarix

Gömbäzlär borınğı dönyada qullanıla başlağan.

Gömbäz sıman qorılamlar Borınğı Mesopotamiä, Farsı İle, Ellinistik, Borınğı Rim, Borınğı Qıtay miğmariätendä tabılğan.

Gömbäzlär urta ğasır İslam miğmariätendä kiñ qullanılğan, şulay uq Vizantiädä, Yañarış miğmariätendä taralğan.

Urta ğasır İslam miğmariäteneñ gömbäz texnologiäläre İdel-Ural töbägendä - İdel buyı Bolğarı, Altın Urda, Qazan xanlığı, Qırım xanlığı däwlätlärendä taralğan. Vizantiä miğmariät stile Rusiädä üzläşterelgän, bügenge Qazanda bu ike stil üzara bäyläneşe kürenä.

128 yılda tözelgän Rim Panteon gömbäze - iñ äwwäl saqlanğan gömbäz bulıp sanala.

Nurag, Los, Sardiniä, Zamança xalät Lisikrat häykäle, Afina Rimdağı Panteon, kessonir gömbäz Kiev Sofiä çirkäwe, maket İzge Mark çirkäwe, Venetsiä

Törlär

  • Puta gömbäze - gorizontal' qatlamnardan tora, härber qatlam konsol' yärdämendä totıp rorıla
  • Suğan sıman gömbäz - Räsäydä, Törkiädä, Hindstanda, Urta Könçığışta kiñ taralğan.
  • Ozınça tügäräk yäki kükäy sıman gömbäz barokko miğmariätenä xas, Könbatış Awrupada taralğan
  • Poligonal' gömbäz, iñ mäşhür ürnäge - Florentsiä del-Fyore çirkäwe
  • Cilkän sıman gömbäz yäki Vizantiä gömbäze
  • Tälinkä sıman gömbäz, Vizantiädä, Törkiädä, Hindstan, Paqstan, İran, Äfğänstan mäçetlärenä xas.
  • Qulçatır sıman gömbäz, iñ mäşhür ürnäge - İzge Petr Bazilikası.

Mäşhür gömbäzlär

Thumb Thumb Thumb Thumb Thumb
Aya Sofiä, Stambul Santa-Mariä-del-Fyore, Florentsiä İsakiy çirkäwe, Peterburg Oita stadionı Relayant Astrodom stadionı

Sıltamalar

  • Сомов А. И., Таненбаум А. С. Купол // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Wikiwand in your browser!

Seamless Wikipedia browsing. On steroids.

Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.

Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.