From Wikipedia, the free encyclopedia
Vojin Bakić (Bjelovar, 5. jun 1915 — Zagreb, 18. decembar 1992)[1] bio je srpski i jugoslovenski vajar i slikar.
Vojin Bakić | |
---|---|
![]() Vojin Bakić u svom ateljeu (1956) | |
Datum rođenja | 5. jun 1915. |
Mesto rođenja | Bjelovar, Austrougarska |
Datum smrti | 18. decembar 1992. (77 god.) |
Mesto smrti | Zagreb, Hrvatska |
Vojin Bakić je bez sumnje jedan od najvećih srpskih vajara 20. veka, umetnik evropskog formata: autor koji je uspeo da u avangardizma apstrakcije ostvari monumentalnost i neposrednost koje su, tradicionalistički gledano, obeležja klasične figurativne skulpture.
Njegov otac, Konstantin "Kosta", rođen je u Bjelovaru 1882. godine u bogatoj srpskoj porodici.[2] Preminuo je od upale pluća na Sušaku 1925. godine, kada je Vojinu bilo tek deset godina. Vojinova majka Jelena rođena je u primorskom gradiću Bakru 1889. godine u pomorskoj i brodovlasničkoj porodice. Jelena je prešla na pravoslavnu veru upoznavši Kostu i ime Josipa, koje je pre nosila, promenila u Jelena. Umrla je 1970. godine. Jelena i Kosta imali su šestoro dece, među kojima je bilo pet sinova: Aleksandar, Milan, Vojo, Nikola i Slobodan, te jedna kći, Dušanka. Aleksandar, Milan, Nikola i Slobodan su ubijeni u logoru Jadovno. Dušanka je umrla 1989. godine.
Bakić je rođen u Bjelovaru. U gimnaziji je prolazio s vrlo dobrim uspehom. Najviše se zanimao za filozofiju, sociologiju i književnost, a interesovali su ga i strani jezici poput francuskog i nemačkog, zatim crtanje i vajarstvo. Od malih je nogu pokazivao interes za gradnju kućica za golubove i zečeve, a i za crtanje i slikarstvo. Voleo je raditi s glinom i gipsom. Izradio je bezbroj skica sedeći na plaži Šoderici kraj Koprivnice, ili na bjelovarskom korzu.
Prvi put se Bakićevi radovi prikazuju u Bjelovaru 1933. godine za njegovih gimnazijskih dana pred veliku maturu. Izložio je Mojsija u gipsu, ženski torzo iz gline, izrađen prema jednoj djevojci iz razreda, i nekoliko skica i portreta.
Vojin je već u gimnaziji pokazivao želju za sopstvenim gledanjem i tumačenjem pojava oko sebe, pa se često znao suprotstaviti i stavovima svojih profesora, što je ponekad dovodilo do nesporazuma i sa samim direktorom, ali su tom samosvesnom mladiću stručnjaci za likovne umetnosti proricali veliku budućnost. Već mu je njegov profesor crtanja u sedmom razredu gimnazije rekao: „Bakiću, Vi ste izrazit talenat i nemojte to izneveriti.”
Nakon završene gimnazije, on je najpre upisao studije prava, ali mu taj nije odgovarao, pa je već sledeće godine, uz pomoć braće Aleksandra i Milana, upisao Akademiju likovnih umetnosti u Zagrebu.[3] Prve dve godine je završio u klasi profesora Frana Kršinića, a druge dve u klasi profesora Roberta Frangeša-Mihanovića. Prvu samostalnu izložbu Bakić izlaže u bjelovarskom Muzičkom zavodu.
Vojin se nije politički opredjeljivao, ali je učestvovao u nekoliko prijeratnih demonstracija levih stranaka i organizacija. Međutim, opredeljenje se ubrzo nametnulo samo od sebe. Godine 1941. sva četiri Vojinova brata odveli su ustaše prvo u logor Danicu, a zatim u Jadovno na Velebitu gde su sva četvorica ubijeni. Bakića su ustaše takođe uhapsili 1941. godine ispred ulaza u stan u Zagrebu. Izbegao je sudbinu braće jer je njegov učitelj i mentor Fran Kršinić pismeno garantovao za njega i na taj način se sam izložio opasnosti.
Vojo je bio i vojni bjegunac: dobio je poziv za domobranstvo, ali se nije odazvao. Imao je takođe i lažnu ličnu kartu na ime Ivan Stilinović. Kršinić mu je pronašao posao nakon izlaska iz zatvora: na Zagrebačkom velesajmu krpio je i popravljao modele raznih životinja, a kasnije je prešao na Agronomski fakultet, gde je po narudžbini profesora izrađivao modele životinja koji su još i nakon Drugog svetskog rata služili za demonstriranje studentima.
Posle 1945. postepeno napušta ranije usmerenje i teži impresionističkoj obradi površine s izražajnim prelivima svetlosti i senke. U tom periodu radi portrete, među kojima se psihološkom uverljivošću i upečatljivom stilizacijom ističu I. G. Kovačić, 1946, i S. S. Kranjčević, 1948. Sa "Spomenikom strijeljanima u Bjelovaru" (1947) Prvi put se isprobava na javnoj narudžbini; izvodi statuu jezgrovitu poput znaka i izrazitih monumentalnih svojstava. Proces komprimovanja i kristalizacije volumena primećuje se 1950. na skulpturi "Bik" (Bijenale u Veneciji 1956), djelu koje prevazilazi učenjačke kategorizacije iu kojem se preklapaju apstrakcija, kubizam i ekspresionizam. Istu tendenciju pokazuju skice za "Spomenik Marksu i Engelsu" (1950 — 1953; nisu izvedene), zapravo prvi slobodniji predlozi za rešavanje tradicionalnih vajarskih zadataka. Značajan je "Autoportret" iz 1952, izrazitih kubičnih karakteristika, a posebno Spomenik borcima revolucije, sa likom Stjepana Filipovića u Valjevu, velikih dimenzija i krajnje pročišćenosti u okvirima antropomorfnog motiva. Serijom "Aktova", "Torza" i "Glava" zaokružuje svoja istraživanja organskih, asocijativnih oblika, a 1958. se priklanja izazovima otvorene forme, unutrašnjih prostora i svetlosnih odraza.
Međutim, u proleće 1956. godine, požar bivšeg Meštrovićeva ateljea, u koji se Bakić pre nekoliko godina bio uselio sa četvoricom drugih umetnika, uništio je "stotinak" skulptura, fascikle sa crtežima, fotografije i dokumentaciju te nekoliko završenih spomeničkih studija.
Od 1956. godine Bakić je uglavnom redovno boravio po nekoliko meseci u uvali Duboka kraj Gršćica na ostrvu Korčuli. Mediteranska sredina pogodovala je stvaralačkom radu, o čemu svedoči stara ribarska kuća preuređena za atelje u Dubokoj. Zatim su došle godine najintenzivnijeg rada; izložbe su se nizale jedna za drugom, a s njima i putovanja po svetu. Vrlo su brojne izložbe na kojima je on učestvovao ili su mu bile posvećene - u Bjelovaru i Zagrebu, u Osijeku i Dubrovniku, na Rijeci, u Poreču, u Ljubljani i Beogradu, u Londonu, u Štutgartu, Berlinu, Majncu, Erlangenu, Kaselu, Bohumu, u Parizu i Antibesu, u Briselu, u Veneciji, Milanu i Rimu, u Lozani i u Bratislavi, u Vašingtonu, u Sao Paolu.
Izlagao je u okviru Jugoslovenskog paviljona na Svetskoj izložbi u Briselu 1958. godine.[4]
Ciklus "Razvaline" forme označava prelaznu fazu od punog, čvrstog volumena do ispražnjene ljuske, svojevrsnog skulpturalnog negativa. U daljem razvoju, Bakić među prvima u Hrvatskoj sledi načela geometrijske apstrakcije i optičkih istraživanja: u "Razvijenim površinama", 1960 — 1964, artikuliše stroge i sistemske celine sastavljene od nanizanih elemenata, au "Svjetlonosnim oblicima", 1963 — 1964, stvara efektne strukture modulisanjem istovrsnih ogledalskih jedinica, pri čemu upotrebljava i nove materijale (nerđajući čelik).
Složenu problematiku tog razdoblja pokazuje „Spomenik revoluciji” u Kamenskoj, krilatih i lisnatih formi, realizovan nakon deset godina rada, 1958—1968. Autor je skulpture "Vijenac", koja se dodeljuje pobednicima Goranovog proleća u Lukovdol u, od 1971.
Novija ostvarenja su mu „Spomenik žrtvama željezničke nesreće u Zagrebu”, 1975 — 1978, te spomenici u Kragujevcu, Dotršćini (Dolina grobova) i na Petrovoj gori (1982).[5]
Godine 1987, Vojin i njegov sin Zoran (arhitekta) osvojili su prvu nagradu za ostvarenje spomenika Josipu Brozu Titu u Zagrebu. Spomenik je trebalo da bude izložen na Trgu revolucionara (danas Trg Stjepana Radića), ispred gradske skupštine. Planirano je da spomenik bude završen do 100. godišnjice Titova rođenja, 1992, ali je usled događaja početkom 1990-ih projekat napušten.[6]
Početkom 1990-ih veliki deo Bakićevog stvaralaštva u Hrvatskoj je oštećen ili uništen:[7]
a) Uništeni spomenici od 1990. do 1995. godine
b) Oštećeni spomenici i skinute spomen ploče
„Retrospektiva Vojina Bakića - Svjetlosne forme“ u Muzeju suvremene umjetnosti u Zagrebu održana je od 7. decembra 2013. do 2. marta 2014. godine. Izložba je dobila sjajne kritike i veliku pažnju medija i publike pa je produljeno njeno trajanje[12] a postala je i kulturni događaj godine 2013, prema anketi Jutarnjeg lista u kojoj je učestvovalo 15 kulturnjaka različitih profila.[13] Izložbom želi da se postigne vraćanje Vojinu Bakiću mesta koje mu pripada u istoriji hrvatske i evropske umetnosti ali i da se podstakne na promišljanje odnosa hrvatskog društva prema spomeničkoj baštini i društvenom sećanju. Osim najvažnijih radova poput Bika, bili su izloženi i crteži, skice, makete spomenika, fotografska uvećanja, projektna i lična dokumentacija, audio i filmska građa. Prvi puta je javnosti prikazana studija i maketa za nikad realizovan zagrebački spomenik Titu. Izložba se održala pod visokim pokroviteljstvom predsednika Republike Hrvatske Ive Josipovića.[14]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.