Sistemi shtetëror në Finlandë
From Wikipedia, the free encyclopedia
Politika e Finlandës zhvillohet në kuadrin e një demokracie përfaqësuese parlamentare. Finlanda është një republikë, kreu i shtetit të së cilës është Presidenti Sauli Niinistö, i cili udhëheq politikën e jashtme të vendit dhe është komandanti i përgjithshëm i Forcave të Mbrojtjes Finlandeze.[1] Kreu i qeverisë së Finlandës është Kryeministrja Sanna Marin, e cila drejton degën ekzekutive të vendit, të quajtur Qeveria Finlandeze.[2] Pushteti legjislativ i është dhënë Parlamentit të Finlandës (finlandisht: Suomen eduskunta, suedisht: Finlands riksdag), dhe qeveria ka të drejta të kufizuara për të ndryshuar ose zgjeruar legjislacionin. Kushtetuta e Finlandës ia jep pushtetin si Presidentit ashtu edhe Qeverisë: Presidenti ka të drejtën e vetos mbi vendimet parlamentare, megjithëse ky pushtet mund të anulohet me shumicën e votave në Parlament.[3]
Gjyqësori është i pavarur nga pushteti ekzekutiv dhe legjislativ. Gjyqësori përbëhet nga dy sisteme: gjykatat e rregullta dhe gjykatat administrative. Dy sistemet e gjyqësorit drejtohen nga Gjykata e Lartë dhe Gjykata e Lartë Administrative, përkatësisht. Gjykatat administrative trajtojnë rastet në të cilat kontestohen vendimet zyrtare. Nuk ka gjykatë kushtetuese në Finlandë: kushtetutshmëria e një ligji mund të kundërshtohet vetëm siç zbatohet për një çështje gjyqësore individuale.
Qytetarët e Finlandës gëzojnë shumë liri individuale dhe politike, dhe e drejta e votës është universale në moshën 18 vjeçare; Gratë finlandeze u bënë të parat në botë që kishin të drejta të pakufizuara si për të votuar ashtu edhe për të kandiduar për poste publike.
Popullsia e vendit është etnikisht homogjene pa popullsi të konsiderueshme emigrantësh. Ka pak tensione midis shumicës finlandisht-folëse dhe pakicës suedisht-folëse, megjithëse në qarqe të caktuara ka një debat të pafund për statusin e gjuhës suedeze.
Marrëveshjet e punës të Finlandës bazohen në marrëveshje kolektive. Bisedimet janë shumë të qendërzuar dhe shpesh qeveria merr pjesë për të koordinuar politikën fiskale. Finlanda ka vlefshmëri universale të marrëveshjeve kolektive të punës dhe shpesh, por jo gjithmonë, sindikatat, punëdhënësit dhe qeveria arrijnë një marrëveshje të politikës kombëtare të të ardhurave. Sindikatat e rëndësishme finlandeze përfshijnë SAK, STTK, AKAVA, dhe EK.[4]
Economist Intelligence Unit e vlerësoi Finlandën një "demokraci të plotë" në vitin 2022.[5]