![cover image](https://wikiwandv2-19431.kxcdn.com/_next/image?url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Sn%252C50.jpg/640px-Sn%252C50.jpg&w=640&q=50)
Kalaj
From Wikipedia, the free encyclopedia
Kalaj ili kositar (Sn, latinski stannum, Turski kalay ) - je metal IVA grupe sa atomskim brojem 50. U prirodi se javlja u obliku jedinjenja. Kalaj je hemijski sličan sa susednim elementima 14. grupe, germanijumom i olovom, i ima dva moguća oksidativna stanja, +2 i nešto malo stabilnije +4. Kalaj je 49. element po zastupljenosti i ima više od 10 stablnih izotopa, što je veći broj stabilnih izotopa od bilo kojeg drugog elementa. On je srebrnast, savitljiv metal, koji ne podleže lako oksidaciji na vazduhu. On se uglavnom dobija iz minerala kasiterita, u kome se javlja kao kalaj dioksid, SnO2.
Kalaj (50Sn) | |||||
---|---|---|---|---|---|
| |||||
Opšti podaci | |||||
Pripadnost skupu | slabi metali[1] | ||||
grupa, perioda | IVA, 5 | ||||
gustina, tvrdoća | 7310 kg/m3, 1,5 | ||||
boja | srebrnobela | ||||
Osobine atoma | |||||
atomska masa | 118,710 u | ||||
atomski radijus | 145 (145) pm | ||||
kovalentni radijus | 141 pm | ||||
van der Valsov radijus | 217 pm | ||||
elektronska konfiguracija | [Kr]4d105s25p2 | ||||
e- na energetskim nivoima | 2, 8, 18, 18, 4 | ||||
oksidacioni broj | 4, 2 | ||||
Osobine oksida | amfoterni | ||||
Kristalna struktura | tetragonalna | ||||
Fizičke osobine | |||||
agregatno stanje | čvrsto | ||||
temperatura topljenja | 505,08 K (231,93 °C) | ||||
temperatura ključanja | 2875 K (2602 °C)[2] | ||||
molska zapremina | 16,29×10-3 m³/mol[3] | ||||
toplota isparavanja | 295,8 kJ/mol | ||||
toplota topljenja | 7,029 kJ/mol | ||||
brzina zvuka | 2500 m/s (293,15 K) | ||||
Ostale osobine | |||||
Elektronegativnost | 1,96 (Pauling) 1,72 (Alred) | ||||
specifična toplota | 228 J/(kg*K)[4] | ||||
specifična provodljivost | 9,17×106 S/m | ||||
toplotna provodljivost | 66,6 W/(m*K) | ||||
I energija jonizacije | 708,6 kJ/mol | ||||
II energija jonizacije | 1411,8 kJ/mol | ||||
III energija jonizacije | 2943,0 kJ/mol | ||||
IV energija jonizacije | 3930,3 kJ/mol | ||||
V energija jonizacije | 7.456 kJ/mol | ||||
Najstabilniji izotopi |
Njegova prva legura, koja je korišćena u velikim razmerama još od 3000 p.n.e., je bronza. Ona je legura kalaja i bakra. Nakon 600. p.n.e. je proizvođen čist kalaj. Legura sa 85–90% kalaja i primesama bakra, antimona i olova je korišćena za pravljenje stonog posuđa od Bronzanog doba do 20. veka. U današnje vreme kalaj se koristi u obliku mnogobrojnih legura, najpoznatija od kojih je mekana legura kalaja/olova za lemljenje, koja tipično sadrži više od 60% kalaja. Još jedna značajna primena kalaja je u protivkorozivnom oblaganju čelika kalajom. Usled njegove niske toksičnosti, kalajisani metal se često koristi za pakovanje hrane u konzervama, koje su uglavnom napravljene od čelika.