From Wikipedia, the free encyclopedia
تخار ولايت پخوانیو اریایانو دا سیمه د تخارستان یا پخواني په نوم یادوله، وروسته يې د تالقان تر نوم خپل شهرت وساته او د قطغن، بدخشان د ولايتونو له ډلې څخه وشمېرل شو. په وروستیو کې د یو ځانگړي ولايت په توگه وپېژندل شو. مارکوپلو په دیارلسمه میلادي، پیړۍ کې ددې ولايت د سمسورو باغونو، میوو، پسونو، انگورو او د مالگې کان یادونه کوي، چی اوس هم په تالقانو کې شیشه یي نیمه شفافه مالگه ډېره ده.
په ۱۳۴۳ هجري شمسي کال کې د فرانسویانو تر کېندنو وروسته د آمو سیند ته په نژدې برخو کې د آی خانم مشهور ښار څرگند شو، چې د نو مرکز څرگندويې يې کوله. دا ښار له سکندر مقدوني نه وروسته جوړ شوی و. په دې ښار کې ډیرې وړې او لويې د گریک او بودیک په دود جوړې مجسمې په لاس راغلي، چي ۲۰۰ کاله وروسته تر میلاده زمانې پوري اړه لري، نو په همدې اساس دا پخواني او لرغونې سیمه راپېژني.
د دې ولايت غرونه واوره لري او د نږدې سیمو اراضي يې د امو د سیند له امله باراني او نمجنه ده. د اوړې په موسم کې له ۲۵ څخه تر ۳۰ درجو تودوخه لري او د ژمي په موسم کې – ۱۵ او -۱۰ درجو سانتي گرید ته راښکته کیږي. کلنې اورښت يې ۱۸۰۰ او ۱۰۰ ملی متره په تالقان کې د ۳۰۰ او ۴۰۰ ملي مترو تر منځ بدلون مومي.
د خشکک، خواجه محمد، کلفگان، غنیرکوه، تاخچه خانه او د چال غرونه يې مشهور دي. همدا راز د امو، کوکچه، تالقان سیند، فرخار سیند او د چان رود يې مشهور سیندونه دي.
دي ولايت لرغون پخوانی فرهنگ ساتلی دی. بزکشي، سپورت، نیزه بازي او د آس سپرلی یي مشهورې لوبې او تفریحی فعالیتونه دي.
ښځې يې په کورونو کې قالینې او قاغمي اوبي. د هلکانو او جنکیو ډیرې لیسې لري او یو پوهنتون هم د هلکانو او جنکیو د تحصیل لپاره زمینه برابره کړې ده او یوه ورځپاڼه هم لري.
د دې ولايت خلک له مالگي، قالینې،چارمغز، پستې، بادام، خټکي، غنم، جوار او وربشو د صادراتو په توگه استعمالوي. ددې ولايت خلک ۳۰۹۰۰۰ اکړه ابي او ۴۹۰۰۰۰ اکړه للمي ځمکې لري او ۲۴۸۵۰۰ جریبه ځمکه يې د چارمغز، وله، چنار، پنجه چنار او د تېرې پاڼې لرونکیو ځنگلونو نیولې ده.
د تخار ولایت پوهنه
تخار ولایت د افغانستان په شمالي برخه کې د پوهنې په برخه کې ځینې مهم پرمختګونه کړي دي. د دې ولایت په مختلفو برخو کې ښوونځي، لیسې، او یو شمېر لوړې زدهکړو موسسې فعالیت کوي.
د پوهنې وضعیت په تخار ولایت کې ښوونیزو او روزنیزو خدماتو ته لاسرسی د افغانستان نورو برخو په څېر محدودیتونه لري. د امنیتي ستونزو، کمزوري زیربناوو، او اقتصادي مشکلاتو له امله د پوهنې سکتور ځینې ننګونې تجربه کوي. بیا هم، د ښوونځیو شمېر زیات شوی او د نجونو تعلیم ته هم پاملرنه زیاته شوې ده.
د پښتنو ونډه په تخار ولایت کې پښتنو د پوهنې په پراختیا کې مهمه ونډه اخیستې ده. د پښتنو مشرانو او ځوانانو د سیمې د ښوونې او روزنې په پرمختګ کې خپل فعال رول لوبولی دی:
1. مشران او علمای کرام: د پښتنو مشرانو او علمای کرامو تل د تعلیم اهمیت په خطبو او غونډو کې یاد کړی او خلک یې ښوونې ته هڅولي دي. 2. استادان: ګڼ شمېر پښتانه استادان په تخار ولایت کې د ښوونځیو او لوړو زدهکړو موسسو کې تدریس کوي، چې د پوهنې په پرمختګ کې مستقیمه ونډه لري. 3. محصلین او زدهکوونکي پښتانه زدهکوونکي او محصلین د تخار په تعلیمي موسسو کې په زیاته شمېره کې شامل دي، چې د سیمې د تعلیمي وضعیت د ښه کولو لپاره هڅې کوي.
د تخار ولایت اقتصاد
تخار ولایت د افغانستان په شمالي برخه کې موقعیت لري او اقتصاد یې په عمده توګه په کرنه، مالدارۍ، او تجارت ولاړ دی. د دې ولایت اقتصادي ژوند لاندې برخې شاملوي:
کرنه کرنه د تخار ولایت د اقتصاد بنسټیزه برخه جوړوي. عمده کرنیز محصولات عبارت دي له غنم، جوار، ورېژې، پنبه، سبزيجات، او میوې لکه انګور، مڼې، خټکي او تربوز. د کندز او کوکچې سیندونو اوبه د اوبه لګونې په برخه کې مهم رول لري، خو د اوبو کمښت او د اوبه لګونې سیستمونو نشتوالی لا هم ستونزې جوړوي.
مالداري مالداري هم په تخار کې یو مهم اقتصادي فعالیت دی. د غواګانو، مېږو، او وزو روزنه د دې سیمې د خلکو د معیشت یوه لویه برخه ده. لبنیات، غوښه، او وړۍ د دې سکتور مهم محصولات دي.
سوداګري او تجارت د تخار ولایت جغرافیايي موقعیت او د سرحدونو نزدېوالی د دې سیمې د سوداګرۍ لپاره مهم دی. د تخار تجارتي اړیکې له تاجکستان سره دي، چې له لارې یې بېلابېل توکي او محصولات وارد او صادر کېږي.
صنعت په تخار کې صنعت په ابتدایي حالت کې دی. د کرنیزو محصولاتو پروسس، کوچنۍ تولیدي فابریکې، او د لاسي صنایعو صنعتونه شتون لري، خو دا سکتور لاهم پراختیا ته اړتیا لري.
ستونزې او ننګونې د تخار ولایت اقتصاد له بېلابېلو ستونزو سره مخ دی: امنيتي ستونزې د ناامنیو او جنګونو له امله اقتصادي فعالیتونه زیانمن شوي دي. تخنیکي او ټیکنالوژیکي کمښت،
د پرمختللو تخنیکونو او ټیکنالوژیو نشتوالی د تولیداتو په کیفیت او کمیت اغیز کوي.
بنیادي زیربناوو نشتوالی د ترانسپورتي او اوبه لګونې سیستمونو نشتوالی د اقتصادي فعالیتونو پرمخ خنډ دی.
په ټولیز ډول، د تخار ولایت اقتصاد د پرمختګ او پراختیا لپاره ستر امکانات لري، خو د شته ستونزو حل ته جدي پاملرنه ضروري ده.
تخار ولایت د افغانستان په شمالي برخه کې موقعیت لري او د دې ولایت اقتصاد په پراخه توګه په کرنه ولاړ دی. د دې سیمې اقلیمي شرایط او حاصلخېزه ځمکې کرنې ته مناسب دي، چې له امله یې د تخار ولایت په کرنیز سکتور کې پرمختګ کړی دی.
کرنیز محصولات په تخار ولایت کې بېلابېل کرنیز محصولات تولیدیږي. مهم کرنیز محصولات عبارت دي له:
1. غنم: غنم د تخار ولایت یو له اساسي کرنیزو محصولاتو څخه دی او د سیمې ډېری کروندګر یې کرلو ته لومړیتوب ورکوي. 2. جوار: جوار هم په دې سیمه کې ډېر کرل کېږي او د خوراکي موادو په توګه کارول کیږي. 3. ورېژي**: د تخار ځینې برخې د ورېژو د کرلو لپاره مناسبې دي او د ورېژو حاصل یې ښه دی. 4. پخته: پخته د تخار ولایت یو له مهمو صادراتي محصولاتو څخه ده او د سیمې اقتصاد لپاره مهم رول لري. 5.سبزيجات: بېلابېل سبزيجات لکه کچالو، پیاز، رومي بانجان، ګلپي، او نور هم په تخار کې کرل کېږي. 6. میوې: په تخار ولایت کې مختلفې میوې لکه انګور، خټکي، تربوز، مڼې، او نور هم کرل کیږي.
کرنیزې ساحې او اوبه لګونه
تخار ولایت د پراخو کرنېزو ځمکو څخه برخمن دی. د کندز سیند او د کوکچې سیندونه د دې ولایت لپاره مهم اوبه رسونکي سرچینې دي. د اوبه لګونې سیستمونه لکه کانالونه او د اوبو څاګانې په تخار کې د کرنې لپاره مهم دي. د موسمي بارانونو او واورې له اوبو څخه هم په کرنه کې کار اخیستل کېږي.
د تخار ولایت تاریخ
تخار ولایت په شمالي افغانستان کې موقعیت لري او د دې ولایت تاریخ د لرغونو تمدنونو او امپراتوریو پورې تړاو لري. دا سیمه په لرغونې زمانه کې د باختري پښتنو تمدن یوه برخه وه، چې وروسته بیا د مقدوني سکندر د فتحاتو پر مهال د یوناني باختري پاچاهۍ برخه شوه. تخار ولایت په منځنیو پېړیو کې د پښتنو تکړه او مخورو ځواکونو په لاس بېرته ترواک لاندې راغله او بیا وروسته د ارامښت او ژوند سکون پکې را ژوندی شو.
په تخار ولايت کې په ترتیب سره ازبکان، پښتانه، تاجک، عرب، ایماق، ګوجر، بلوچ، جوګیان،هزاره ،قزلباش او ترکمنان ژوند کوي.
د دې ولايت اداري تشکیل لاندې اداري واحدونه لري: تالقان ښار د ولايت مرکز، بهارک ولسوالۍ ،بنگي ولسوالۍ، اشکمش ولسوالۍ، چال ولسوالۍ،کلفگان ولسوالۍ، ورسج ولسوالۍ ، فرخار ولسوالۍ، رستاق ولسوالۍ، چاه اب ولسوالۍ، ینگي قلعه ولسوالۍ، دشت قعله /کلا دښت ولسوالۍ،درقد ولسوالۍ.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.