پس منظر
زار دا روس اک پسماندہ تے جاگیردارانہ معاشرہ سی جو جنگ و جدل دے باعث زوال تے انحاط دا شکار سی۔ ارِ روس ملک دے سیاہ و سفید دا مالک سی۔ اوہ افسر شاہی دے ذریعے زراعت، تجارت تے ہر قسم دے ذرائع دا مختارِ کل سی۔ اِس جگہ تجارت تے صنعت دا بہت زیادہ ذکر کرنے دی شاید ضرورت نئيں کیونجے سن 1900 وچ روس وچ اک فیصد توں وی کم لوک صنعتی ورکنگ کلاس نال تعلق ر کھدے سن ۔ درحقیقت تمام دا تمام ملک زراعت پیشہ سی۔ چند اک جگہاں اُتے فیکٹریاں لگ چکیاں سن تے صنعت پیشہ مزدوراں دا استحصال وی ملک دی زرعی زمیناں اُتے کم کرنے وا لے کساناں طرح شروع ہوئے چکيا سی۔روس وچ زرعی بیگار یا “سرفڈم ” نوں 1649 وچ قانونی تحفظ ملا۔ کساناں دے پسے جانے دا عمل تاں پہلے توں رائج سی ہن اسنوں قانون دی سر پرستی وی حاصل ہوئے گئی۔ اگرچہ 1861 وچ بیگار زرعی مزدوری دا نظام قانونی طور اُتے منسوخ کر دتا گیا مگر اس دے باوجود مزارعاں دے حالات وچ کوئی قابلِ ذکر بہتری نہ ہوئی۔ [3]
![Thumb](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d2/Monument-Tsar-Osvoboditel-1912.jpg/640px-Monument-Tsar-Osvoboditel-1912.jpg)
انیہويں صدی دے وسط وچ ماسکو وچ صنعت کاری دا آغاز ہويا۔ وسط ایشیاءکی پیدا کردہ ککولوں ماسکو ٹیکسٹائل انڈسٹری دا لیڈر بن گیا۔ 1900 ءتک ماسکو دس لکھ نفوس دا شہر بن چکيا سی۔ دیہاندی علاقےآں توں روزانہ لکھاں مزدور فیکٹریاں وچ کم کرنے آندے سن ۔ پیٹرز برگ توں انہاں نوں روزی وی ملی تے حقوق دا احساس تے شعور بھی۔1894ءماں آہنی اعصاب دے مالک الیگزینڈر سوم دی اچانک وفات نے اس دے بیٹے نکولس دوم نوں روس دا بادشاہ (زار) بنا دتا جو اک کمزور منتظم سی 1905ءمزدوراں دے اک گروپ نے بادشاہ نوں عرض گزاشت پیش کيتی کہ ”اساں سینٹ پیٹرز برگ دے باشندے ساڈے بیوی، بچے تے بُڈھے والدین آپ دے حضور انصاف تے تحفظ مانگنے دے لئی آئے نيں“ اس پُر امن ریلی توں سیاسی سرگرمیاں دی ابتداءہو گئی تے احتجاجی جلساں تے ہڑتالاں دا سلسلہ شروع ہوئے گیا۔22جنوری 1905ءہی دے اک یخ بستہ اتوار دے روز شہر وچ بجلی بند ہوئے گئی۔ Civic Facilities ختم ہوئے گئياں۔ اک لکھ مزدور ہڑتال اُتے چلے گئے۔ معروف مسیحی پادری فادر جورتی گیپن (جو پادری ہونے دے نال نال پولیس دا ایجنٹ وی سی) نے شاہی محل دے سامنے اک پُرامن مظاہرے دا اہتمام کيتا۔ جس وچ مزدوراں تے انہاں دے اہل خانہ نے حصہ لیا۔ مظاہرین 8 گھینٹے دی ڈیوٹی تے مزدوری وچ اضافے دا مطالبہ کر رہے سن ۔ مظاہرین دی تعداد دیکھ کے شاہی گارڈ خوف زدہ ہوئے گئے۔ انہاں نے خوف زدہ ہوئے کے فائرنگ کر دتی جس توں اک ہزار افراد مارے گئے۔ ”خوناں اتوار“ نے بادشاہت نوں نفرت دی علامت بنا دتا۔ چند سالاں بعد پہلی عالمی جنگ چھڑ گئی تے روس وی جرمنی تے آسٹریا دے خلاف جنگ وچ شریک ہوئے گیا۔ جس نے روس دی معیشت نوں ہور برباد تے قوم نوں بدحال کر دتا۔ [4]
پہلی عالمی جنگ کيتی تباہ کاریاں دے بد ترین اثرات روس اُتے وی پئے ، جتھے تباہ حالی، قلت تے بھکھ نے پورے معاشرے نوں اپنی لپیٹ وچ لے لیا سی۔ جنگ دے اخراجات دے باعث عوامی فلاح عامہ دے منصوبےآں وچ کمی کيتی گئی تے خوراک دی سخت قلت پیدا ہوئے گئی۔اس دوران فوج وچ وی عمومی گراوٹ دے اثرات دیکھے جا سکے سن ۔ اس کیفیت وچ بڑ ے پیمانے اُتے بغاوت تے تحریک دے اثرات منڈلانے لگ گئے۔ پہلے پہل ٹیکسٹائل دے محنت کشاں دی جانب توں احتجاجات دا سلسلہ شرو ع کيتا گیا جلد ہی اس تحریک دی عوامیت تے جنگوئی وچ وادھا اپنی مرکزیت دے مراکزبدلدا رہیا اورٹیکسٹائل توں میٹل دے مزدوراں دی طرف تبدیل ہُندا رہیا،معاشی ہڑتالاں سیاسی ہڑتالاں وچ بدلدی رہیاں تے چھوٹے علاقےآں توں پیٹروگراڈ منتقل ہُندیاں رہیاں۔1917کے پہلے دو مہینےآں وچ 575,000ہڑتالیاں دی تعداد ریکارڈ کيتی گئی جس دا وڈا حصہ راجگڑھ وچ سی۔پولیس دی طرف توں مارے جانے والے چھاپےآں دی مہم دے باوجود9جنوری نوں ڈیڑھ لکھ مزدوراں نے خونی سالگرہ دے موقع اُتے ہڑتال دی تے مظاہرہ کيتا۔ہڑتالیاں دا موڈ انتہائی جوشیلا سی جنہاں دی قیادت میٹل ورکر کر رہے سن ۔سبھی نوں محسوس ہوگیاتھا کہ واپسی دا ہن کوئی رستہ نئيں رہاہے۔ہر فیکٹری دے اندر، تقریباًہر جگہ بالشویکاں دے گرد اک سرگرم مرکز قائم ہوئے چکاتھا۔فروری دے پہلے دو ہفتےآں دے دوران میٹنگاں تے ہڑتالاں مسلسل ہُندیاں رہیاں۔8فروری کوپوٹیلوف فیکٹری وچ پولیس دا مار مار دے بھرکس کڈ دیاگیا جدوں کہ 14فروری نوں جدوں ڈوما دا اجلاس شروع ہوئے رہاسی،90ہزار ورکراں نے پیٹروگراڈ وچ ہڑتال کردتی۔ماسکو وچ وی کئی پلانٹ بند ہوئے گئے۔16فروری نوں انتظامیہ نے پیٹروگراڈ وچ ’’روٹی کارڈ‘‘متعارف کرادیے۔اس انفرادیت نے جذبات نوں تے وی بھڑکا دتا اور19فروری نوں عوام دے جھنڈ جنہاں وچ زیادہ تر خواتین شامل سن ،خوراک دی دکاناں اُتے جمع ہوئے گئے جو روٹی دا مطالبہ کر رہے سن ۔اک دن بعد ہی تمام بیکریاں بند کر دتی گئياں ،ایہ اوہ گرماگرم ماحول سی جس دی تپش وچ انقلاب دا شعلہ پک رہاتھا تے جو کچھ ہی دناں دے اندر بھڑکنے والاسی۔ رہاسی،90ہزار ورکراں نے پیٹروگراڈ وچ ہڑتال کردتی۔ماسکو وچ وی کئی پلانٹ بند ہوئے گئے۔16فروری نوں انتظامیہ نے پیٹروگراڈ وچ ’’روٹی کارڈ‘‘متعارف کرادیے۔اس انفرادیت نے جذبات نوں تے وی بھڑکا دتا اور19فروری نوں عوام دے جھنڈ جنہاں وچ زیادہ تر خواتین شامل سن ،خوراک دی دکاناں اُتے جمع ہوئے گئے جو روٹی دا مطالبہ کر رہے سن ۔اک دن بعد ہی تمام بیکریاں بند کر دتی گئياں ،ایہ اوہ گرماگرم ماحول سی جس دی تپش وچ انقلاب دا شعلہ پک رہاتھا تے جو کچھ ہی دناں دے اندر بھڑکنے والاتھا [5]۔
فروری انقلاب
![Thumb](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Feb_1917.jpg/320px-Feb_1917.jpg)
23 فروری1917ء (موجودہ کیلنڈر دے مطابق 7مارچ) نوں خواتین دا عالمی دن سی۔ راجگڑھ سینٹ پیٹرز برگ وچ مرد فیکٹریاں وچ تے عورتاں خوراک دا راشن لینے گئی سن۔ کئی گھنٹےآں دے انتظار دے بعد جواب مل گیا کہ خوراک ختم ہوئے چکی اے، کچھ نئيں ملے گا۔ [4] اس دے جواب وچ عورتاں نے تاریخی ہڑتال دا آغاز کر دتا جسنوں تریخ وچ فروری انقلاب توں یاد کيتا جاندا اے ۔خواتین نے اردگرد دی فیکڑیاں دے محنت کشاں نوں جمع کرنا شروع کر دتا جس دے نتیجے وچ تقریباً 50ہزار محنت کش ہڑتال اُتے چلے گئے۔ دو دن بعد تک سینٹ پیٹربرگ دے تمام صنعتی مراکز بند ہوئے چکے سن ۔ طلبہ ء،سفید پوش ورکرز تے استاتذہ تک وی اس جدوجہد وچ شامل ہوئے گئے ۔27فروری دے بعد راجگڑھ دا بیشتر حصہ محنت کشاں تے سپاہیاں دے قبضے وچ سی جس وچ پل، گولہ بارود، ریلوے اسٹیشن، ٹیلی گراف تے پوسٹ آفس شامل سن ۔ 1905ء دے تجرگل کيتی روشنی وچ محنت کشاں نے سوویتاں(محنت کشاں دی پنچایتاں) تشکیل داں تاکہ سماج دے نظام کار اُتے گرفت مضبوط کيتی جائے۔ مارچ تک طاقت توں محروم زار نکولاس تخت چھڈ چکيا سی تے رومانوف شاہی خاندان قصۂ پارینہ بن چکيا سی۔ [6] ہن انہاں دے نعراں وچ روٹی تے امن دے نال نال بادشاہت دے خاتمے دا وی مطالبہ شامل ہوئے گیا۔ شاہی گارڈز نے مظاہرین نوں منتشر کرنے دی کوشش کيتی مگر انہاں نے انکار کر دتا۔ اگلے روز انہاں دی تعداد دو تن لکھ تک پہنچ گئی۔ زار نے فوج بلا لی تے اسنوں امن و امان بحال کرنے دا حکم دتا مگر تربیت یافتہ فوج دا وڈا حصہ جنگ دا ایندھن بن چکيا سی۔ وردی وچ ملبوس کچھ ریکروٹ سن تے کچھ تھکی ہاری فوج جو عوام دی طرح جنگ توں تنگ آ چکی سی۔ انہاں نوں مظاہرین اُتے فائرنگ دا حکم دتا گیا تاں فوجی ہتھیار سُٹ کر مظاہرین دے نال شامل ہوئے گئے۔ پیلس سکوائر وچ فوج دے ہتھیار رکھنے توں زاراں دی تن سو سالہ بادشاہت دا خاتمہ ہوئے گیا۔ آخری زار نکولس دوم نوں تاج و تخت چھڈنا پيا۔ [4] آمرانہ طرز حکومت، اقتصادی کمزوری، بد عنوانی تے قدیم طرز اُتے بنی افواج اُتے عوامی غیظ و غضب بالآخر اک انقلاب دی صورت وچ ڈھل گیا جس دا مرکز مغربی شہر پیٹروگراڈ (جو پہلی جنگ عظیم توں پہلے سینٹ پیٹرز برگ کہلاندا سی) سی۔ زار دی جگہ روس دی غیر اشتراکی عبوری حکومت نے شہزادہ جورجی لفوف دی زیر قیادت اقتدار سنبھالیا۔ جولائی دے فسادات دے بعد لفوف دی جگہ الیگزیندر کیرنسکی نے لے لئی۔ عبوری حکومت آزاد خیال تے اشتراکیوں دے درمیان اک اتحاد سی، جو سیاسی اصلاحات دے بعد اک جمہوری طور اُتے منتخب کيتی گئی آئینی مجلس (اسمبلی) سامنے لیانا چاہندی سی۔ایہ انقلاب بغیر کسی واضح قیادت یا منصوبہ بندی دے وجود وچ آیا۔ جدوں کہ بادشاہ دی بالا دستی ختم ہوئے چکيتی سی مگر ڈوما وچ حالے وی ملک دی لبرل پارٹیاں دے اراکین، زمیندار تے امرا بھرے پئے سن جنہاں نے ملک وچ “عبوری حکومت” دا انتظام سنبھال لیا سی۔ عبوری حکومت اس وقت دے تاریخی حقائق دے نتیجے وچ بہت ساریاں مشکلات دا شکار سی۔ عملی طور اُتے اوہ حکومت کسی وی قسم دی سماجی تبدیلی دا نشان نئيں سی۔ [7]
بالشویک پارٹی تے اپریل سیسز
جون وچ ماسکو وچ بالشویکاں نوں بارہ فیصد توں کچھ ہی زیادہ ووٹ ملے سن ۔ ستمبر وچ انہاں نے اکیاون فیصد ووٹاں دے نال قطعی اکثریت حاصل کر لئی۔ مزدور طبقے اُتے انہاں دی زبردست گرفت اس ترقی توں واضح اے جو فیکٹری کمیٹیاں دی کانفرنس وچ انہاں دی نمائندگی نوں حاصل ہوئی۔ ستمبر تک پیٹروگراڈ وچ انہاں تنظیماں دی علاقائی سطح اُتے منشویک یا سوشل انقلابی اپنی نمائندگی کھو چکے سن تے انہاں دی جگہ بالشویکاں نے لے لی سی۔ [9]پارلیمانی جمہوریت نئيں۔ ۔ ۔ مزدور نمائندےآں دی سوویتاں توں پارلیمانی جمہوریت دی طرف واپس لُٹنا اک رْجعتی قدم ہوئے گا۔ ۔ ۔ اس دی بجائے پورے ملک وچ تھلے توں اُتے تک مزدوراں، کھیت مزدوراں تے کساناں دی سوویتاں دی جمہوریت۔
پولیس، فوج تے بیوروکریسی دا مکمل خاتمہ
تمام سرکاری اہل کاراں دی تنخواہاں نہ صرف ایہ کہ اک مشاق مزدور دی اوسط اُجرت توں زیادہ نہ ہاں گی تے ایہ سب دے سب سرکاری اہلکار منتخب شدہ تے قابل تبادلہ ہون گے (یعنی منتخب کرنے والے اپنے نمائندے نوں کسی وی وقت واپس بلا سکن)
جولائی دے دن
اپریل دے مسلح مظاہرےتوں، جس وچ ’’عبوری حکومتٗ مردہ باد‘‘ دا نعرہ لگایا گیا، وڈا متنازع پیدا ہوئے گیا۔ اس واقعے توں سجے بازو دے بعض نمائندےآں نوں لینن اُتے بلانکو ازم (Blanquism) دی تہمت لگانے دا موقع ہتھ آیا۔ (بقول انہاں کے) عبوری حکومت جسنوں اس وقت سوویت دی اکثریت دی حمایت حاصل سی، نوں اکھاڑنا ايسے صورت ممکن سی جدوں تسيں محنت کشاں دی اکثریت دی توہین کرو۔دوسری جانب، روڈزیانکو جداں مضبوط شخص نے، رنجشاں دی بنا اُتے استعفیٰ دے دتا۔ تے پرنس لواو نے اقتدار سنبھالیا مگر اس دا ٹکراؤکیرنسکی توں ہوئے گیا تے ایويں لواف دے ہٹنے دے بعد کیرنسکی نے جولائی 1917 وچ عارضی حکومت سنبھالی۔ [9] عبوری حکومت دے پلو پِچھے حکمران طبقہ منظم ہوئے کے انتقام دی تیاریاں کر رہیا سی۔ اس دا نتیجہ ’’جولائی دے دنوں‘‘ دی رجعت وچ نکلیا۔ محنت کشاں نوں اک شکست ہوئی۔اس تمام تر صورت حال دی وجہ توں رد انقلاب دے لئی راہ ہموار ہوئے گئی۔ جنرل کارنیلوف نے انقلاب نوں کچلنے دے لئی پیٹروگراڈ دی طرف پیش قدمی کيتی۔[10] بالشویکاں نے اک متحدہ فرنٹ دے ذریعے کارنیلوف نوں شکست فاش دینے دا نعرہ بلند کيتا ۔ جولائی ہی دے مہینے وچ سوویتس دے مظاہرے اُتے بولشویکس دا غلبہ سامنے آیا جدوں اوتھے بولشویکس دا نعرہ، “دس دولت مند وزیر مردہ باد” گونجنے لگا[11]۔
کامیاب سرکشی
Wikiwand in your browser!
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.