From Wikipedia, the free encyclopedia
1550 دی دہائی وچ خیوہ وچ اوتیمیش حاجی کیلکھی گئی تریخ دوست سلطان کے مطابق ، بتو دے اولوس نوں سرکاری طور اُتے "وائٹ ہارڈ(اردوئے ایبض)" ، اوردا دے اولوس کو"بلیو ہارڈ(ازرق اردو)" تے شیبان دے اولوس نوں "گرے ہارڈ (خاکستری اردو)" دے ناں توں جانیا جاندا سی۔
روسی تریخ وچ ، بلیو ہورڈ نوں گولڈن ہارڈ دا مشرقی ونگ دسیا جاندا اے۔ اس ونگ دی بنیاد مغربی ونگ دی بیعت اُتے رکھی گئی سی ، جس اُتے اوردا خان دی اولاد دا راج سی۔ [3] 1360 دی دہائی وچ بتو دی لکیر دی جانشینی جدوجہد دے بعد ، جسنوں "وڈی پریشانیاں" دے ناں توں جانیا جاندا اے ، گولڈن ہارڈ دے دونے پراں دا اختیار مشرقی جوکڈس نوں چلا گیا۔
1360 دی دہائی وچ باتو خان دی نسل وچ جانشینی جدوجہد دے بعد ، جسنوں "عظیم پریشانیاں" دے ناں توں جانیا جاندا اے ، گولڈن ہارڈ دے دونے بازواں دا اقتدار مشرقی قوم جوجی اردو نوں منتقل ہوگیا۔
روسی تریخ دے مطابق ، بلیو ہارڈ دریائے وولگا دے مشرق وچ واقع سی تے اس دا ذکر دو بار کیتا گیا اے۔ پہلی مرتبہ وڈی پریشانیاں دے سلسلے وچ ، جو توختمیش ("بلیو ہارڈ دا زار") دے الحاق توں مکمل ہويا سی ، تے دوسرا ذکر- 1395 وچ تیمور دے حملے دے سلسلے وچ ہويا۔
” | اوردو وچ : طاقتور خان ، تیمور اکسک ، مشرق توں ، سمرقیاسکیا دی سرزمین ، ازرق اردو توں ، تے اس دے اوردا (لشکر) تے روس وچ آمد توں آواز اٹھانے دے لئی کافی الجھن تے بغاوت اے۔ … نہ ہی بادشاہ ، نہ ہی بادشاہ دا بیٹا تے نہ ہی اس دا قبیلہ اس دے نویاناں(نویان اک قوجی عہدہ) دے نال موجود سن ، لیکن ایداں دے عام غریب لوکاں توں ، بلیو ہارڈ توں لے کے عام تاتار تک ، لوہے دے دروازے تک۔[4] | “ |
اس دے برعکس ، کچھ ذرائع نے بلیو ہارڈ نوں گولڈن ہارڈ دے مغربی ونگ دے طور اُتے درج کیتا اے۔ [5] 15 واں صدی دی اک فارسی کتاب، "منتخب التواریخ نامہ" از معین الدین نتنزی (عصری ادب وچ ایہ حالے وی موجود اے "گمناں مصنف فسکاندیرا دے ناں سے)۔ حوالےدی لوڑ؟ اس کتاب وچ اردوئے زريں دے خان توختہ (r.1291-1312) دی انتظامیہ دے بارے وچ کہانی دے بعد کہیا اے:
” | اس دے بعد ، جوجی دا الوس دو حصےآں وچ تقسیم ہوگیا۔ اوہ ، جو کبھے بازو نال تعلق رکھدے نيں ، یعنی ، الغ طاؤ ، سیکز یاگچا تے کراتلا دی حد تک ، جیند تے برچیندا دے نواحی علاقے ، تیئسنیا دی حدود تک ، [نوئائی] دی اولاد نوں دتے گئے ، تے انہاں نوں آق اوردا(اردوئے ایبض یا سفید اردو) دے سلطاناں ناں توں پکاریا گیا۔ اُتے ، دائیاں بازو ، جس وچ ابیر سبیر(سائبیریا) ، روسی ، لیبکا(لیپکا) ، اوکیک ، مژار ، بلغار ، باشگیر ، تے سرائے-برکے شامل نيں ، نوں [توختا] دی اولاد دتا گیا سی ، تے اس دا ناں بلیو ہارڈ سلطان رکھیا گیا سی۔[6] | “ |
فارسی روایت وچ ،ترک اورمنگولین دے مقابلے وچ ، نیلے تے سفید رنگ روشنی دی مخالف سمتاں نوں ظاہر کردے نيں ۔ حوالےدی لوڑ؟ [ حوالہ دی ضرورت ]
قازقستان وچ حوالےدی لوڑ؟ ، سفید تے نیلے رنگ دے گروہاں وچ تقسیم دا تعلق صرف گولڈن ہارڈ دے مشرقی حصے توں اے۔ ايسے مناسبت توں ، ازرق اردو(بلیو ہارڈ) جوجی خان دے اک ہور بیٹے ، شیبان دی اولاد دی ملکیت دے طور اُتے سمجھیا جاندا اے ، جو گولڈن ہارڈ دے سجے بازو تے اوردا خان اولس(جدید مغربی قازقستان دے علاقے وچ ) دے درمیان واقع اے۔ [7]
1242 وچ یورپ توں انخلا دے بعد باتو خان نے مؤثر طریقے توں وائٹ ہارڈ (یا بلیو ہارڈ ) دی بنیاد رکھی۔ 1245 تک ، ہارڈ(اردو) دا راجگڑھ سرائے ، نچلے [[دریائے وولگا|وولگیا]] اُتے قائم ہويا سی۔ ايسے دوران ، گولڈن ہارڈ (اردوئے زريں)کی مشرقی زمیناں دا انتظام باتو خان دے وڈے بھائی اوردا خان نے کیتا تھا ، تے انھاں کبھے بازو دے ناں توں جانیا جاندا سی۔ 1238 وچ ولادیمیر تے کیف دے شہراں اُتے 1240 وچ قبضہ کرنے دے بعد ، باتو خان نے روسی راجواڑاں اُتے اپنا کنٹرول قائم کیتا ، تے انہاں نوں مجبور کیتا کہ اوہ سالانہ خراج ادا کرن تے اس دے نامزد افراد نوں شہزادے دے طور اُتے قبول کرن۔
باتو خان دا اولس دریائے یورال توں لے کے ڈینیوب دے منہ تے کارپیتھین پہاڑاں تک پھیلا ہويا سی۔ اس نے بیشتر روسی راجواڑاں توں خراج وصول کیتا تے معرب وچ پولینڈ تے جنوب وچ ایران تے بلغاریہ تک چھاپے مارے۔
برکے خان دے اسلام قبول کرنے دے نال ہی ، وائٹ ہارڈ (یا بلیو ہارڈ) نے اپنے مشترکہ حریف ، ال خاناں دے خلاف مصر دے مملوکاں دے نال روايتی اتحاد کیتا۔
1280 دی دہائی توں لے کے 1299 تک ، وائٹ ہارڈ (یا بلیو ہارڈ) دو خاناں ، موروثی قانونی خاناں تے نوغائی خان ، جو اک جنگجو تے بادشاہ گر سی، دے زیر اثر رہیا ، جس نے بازنطینی سلطنت دے نال اتحاد کیتا تے بلیو ہارڈ(نیلا اردو یا ازرق اردو) توں ملحقہ ملکاں اُتے حملہ کیتا۔ خاص طور اُتے بلقان پر۔ نوغائی خان دی اہمیت جائز قانونی خان توختہ دے تخت نشین ہونے توں ختم ہوئی ، تے نیلا اردو 14 واں صدی دے وسط وچ ازبک خان (اوز بیگ) تے اس دے بیٹے جانی بیگ دے دور وچ اپنی طاقت تے خوشحالی دے عروج نوں پہنچیا ۔ جدوں اس نے بگڑ جانے والے ایل خاناں دے امور وچ مداخلت کيتی۔
وائٹ ہارڈ (یا بلیو ہارڈ) 1350 دی دہائی تک اپنی بنیاد (تقریبا 1240) توں مضبوط رہیا۔ اردوئے زريں دے مغرب وچ مسائل دے نتیجے وچ ولاچیا ، دوبروجا ، مالدوواتے مغربی یوکرین تے کیف دے مغرب وچ باجگزار راجواڑاں توں ہتھ دھونا پيا ، 1362 وچ بلیو واٹرز دی لڑائی وچ اپنی فوج دی لتھوانیا دے ہتھوں شکست کھانے دے بعد لتھوانیا تے پولینڈ نے انہاں علاقےآں اُتے قبضہ کر ليا۔ جانی بیگ دی موت دے بعد بلیو ہارڈ اک طویل خانہ جنگی وچ داخل ہويا ، اس دے نال نال مختلف ہمعصر خان اک دوسرے توں لڑ رہے سن تے انہاں وچوں کوئی ہھی حقیقی طاقت نئيں رکھدا سی۔ ايسے وقت مامائی بلیو ہارڈ وچ بادشاہ گر ہوگیا۔ اس وقت ، ماسکووی روس منگول دے اقتدار (گھٹ توں گھٹ 15 واں صدی دے اوائل تک) توں نکل گیا۔ توختامش دے آنے اُتے باہم جھگڑدے خاناں نوں ختم کردتا گیا سی۔ انہاں نے 1380 وچ بلیو ہارڈ نوں وائٹ ہارڈ دے نال قلیل مدت دے لئی جوڑ دتا۔
اوردا دا الوس یا اس توں زیادہ مناسب طور اُتے اردوئے زريں دا بائیاں بازو، منگول سلطنت دے اولساں وچوں اک اولس سی ،جو سنہ 1225 دے لگ بھگ تشکیل دتا گیا سی جوچی کی وفات دے بعد جدوں اس دے بیٹے ، اوردا-ایچن نے دریائے سیحاں دے پاس اپنے باپ دے علاقےآں نوں وراثت وچ حاصل کیتا۔ ایہ گولڈن ہارڈ (اردوئے زريں) دا مشرقی حصہ سی۔ [8][9]
چونکہ اوردا تے اس دی اولاداں نے گولڈن ہارڈ دے کبھے حصے اُتے حکمرانی کيتی ، انہاں نوں کبھے بازو دے شہزادے کہیا جاندا سی۔ [10] ابتدائی طور اُتے اس وچ قوم جوجی اردو دے زیر اقتدار علاقے دے مغربی حصے دا احاطہ کیتا گیا سی تے اس وچ مغربی وسطی ایشیاء تے جنوب مغربی سائبیریا شامل سن ۔ وائٹ ہارڈ دا راجگڑھ اصل وچ جھیل بالخش اُتے سی ، لیکن بعد وچ اوہ سر دریا پر واقع قازقستان دے شہر سگناق وچ چلا گیا۔
جب باتو خان نے مشرق وسطی وچ ہلاکو خان دی مہم دے لئی اک وڈے جوجی خانی وفد نوں بھیجیا تاں اس وچ اوردا خان دے بیٹے کولی دے زیرقیادت اک مضبوط دستہ وی شامل سی۔ اُتے ، مؤخر الذکر تے ہور جوجی خانی شہزادےآں دی مشتبہ اموات (c.1259) نے گولڈن ہارڈ دے حکمراناں نوں ناراض کردتا۔ 1260 ء توں 1264 ء تکتولوئی خانی خانہ جنگی وچ ، جو قبلائی خان تے عارق بوکے دے وچکار اقتدار دی جنگ سی ، وائٹ ہارڈ اشرافیہ نے عارق بوکے دی حمایت کيتی۔ انہاں نے اوگدائی شہزادے کائیدو دی وی حمایت کرنے لگے کیونجے اس دی برکے تے مونگکے-تیمورجداں خان دی طرف توں حمایت کيتی گئی سی۔
1280 دے بعد توں، اوردا دی دے جانشین کونچی یا کونچو نے یوآن خاندان تے ایلخانیاں دے نال اتحاد کرلیا ۔ رشید الدین ہمدانی دے بیان یا HH Howorth دے تجزیہ دے مطابق ، کونچی دے قبضے وچ غزنہ تے بامیان دے علاقےتھےجو چغتائی خانان یا ایلخانیت دے اقتدار اعلیٰ ماتحت سن .[11] کونچی نے ایل خاناباقا نوں باراق (چغتائی خان) دے 1268 وچ آئندہ حملے سےخبردار کیتا . اُتے ، جدوں بورجین شہزادے ، جس نے وسطی ایشیاء وچ قبلائی خان دی طرف توں انتظام کردا سی ، نے تے بعد وچ بغاوت دی ، تے اک دوسرے دے خلاف لڑے ، تاں انہاں نے کنچی توں اپیل دی جس دا جواب واضح نئيں سی۔
مارکو پولو نے ہارڈ(اردو) نوں انتہائی سرد علاقہ قرار دیندے ہوئے کہیا:
" یہ بادشاہ (کوچو) دے پاس نہ ہی کوئی شہر اے تے نہ ہی قلعہ۔ اوہ تے اس دے لوک ہمیشہ وسیع میداناں وچ یا عظیم پہاڑاں تے وادیاں دے درمیان رہندے نيں۔ وہ اپنے مویشیاں دا دُدھ تے گوشت کھاندے نيں تے اناج نئيں رکھدے نيں۔ بادشاہ دے پاس لوکاں دی اک وڈی تعداد اے ، لیکن اوہ کِسے نال جنگ نئيں کردا تے اس دے لوک بہت سکون توں رہندے نيں۔ ان دے پاس بہت زیادہ تعداد وچ مویشی ، اونٹھ ، گھوڑے ، بیل ، بھیڑ تے ہور بہت سارے نيں۔ " [12]
1299 وچ ، کبھے بازو دے خان ، بیان ، نوں اس دے کزن کوبیلک نے معزول کردتا ، جس نے کائیدو تے دووا توں مدد لئی۔ [13] 1304 تک ، بیان نے اپنے آباؤ اجداد دی بیشتر زمیناں اُتے قبضہ کر ليا سی۔ اس دے گروہ(ہارڈ یعنی اردو) دی جگہ، سر-دریا دے ارد گرد علاقےآں وچ سی تے انہاں شیبانیاں دی جکہ لی . بیان کيتی فوج وچ روسی تے میگیار (ہنگری)کے فوجی شامل سن ۔
ان دے خان ، چمتائی ، نے اپنے بھائیاں نوں بلیو ہارڈ دے انتشار دے دور (1359–1380) دے دوران گولڈن ہارڈ کےتخت اُتے قبضہ کرنے دے لئی بھیجیا سی۔ لیکن کِسے کامیابی تک پہنچنے توں پہلے انہاں سب نوں قتل کردتا گیا سی۔ وائٹ ہارڈ (اردوئے ایبض) دے ارکان خضر ، تے اس دے بیٹے یا رشتہ دار، عرب شیخاں نے اپنی فوج نوں استعمال کردے ہوئے قلیل مدت دے لئی گولڈن ہارڈ دا تخت سنبھال لیا سی۔ [14]
سن 1375 وچ ، کبھے بازو دے اٹھويں خان ، عروس خان ، بلیو ہارڈ تے وائٹ ہارڈ دونے دا خان بن گیا۔ [15] اس نے خضر دے خاندان توں اراکین نوں خارج کردتا۔ [16] عروس خان دا انتقال 1377 وچ ہويا ، تے جدوں اس دے بھتیجے توختامش نے 1378 وچ عروس خان دے بیٹے تیمور ملک توں وائٹ ہارڈ دا کنٹرول حاصل کیتا ، [17] اس نے بلیو ہارڈ اُتے وی دوبارہ کنٹرول حاصل کرلیا۔ چنانچہ ، توختامش نے دونے لشکراں(اردوئے ایبض تے ازرق اردو) نوں مستحکم کیتا ، تے ایہ اردوئے زريں دا خان بن گیا۔
1395–96 وچ توختامش دی شکست دے بعد ، کروچک نوں امیر تیمور نے وائٹ ہارڈ دا سربراہ مقرر کیتا۔ [18] تب توں جوجی خان دے بیٹےآں ، توقہ - تیمور ، شیبان تے اردو خان دے خانداناں نے اک دوسرے دے نال ملنا شروع کر دتا ، تے ازبک تے قازق فوج نوں قائم کیتا۔ انہاں وچ ، کوروچک دی اولاد ، بوروگ نے مختصر طور اُتے سن 1421 وچ گولڈن ہارڈ دا تخت سنبھال لیا۔
باراق دے قتل دے بعد ، ہارڈ دو خانوں- محمد تے مصطفیٰ وچ بٹ گیا - ۔ مصطفیٰ نے اردوئے زريں اُتے دوبارہ قبضہ کرلیا ، حالانکہ ، سائبیریا وچ ابوالخیر خان دا اک ہور خطرہ ظاہر ہويا۔ 1446 وچ مؤخر الذکر نے اوردا دے اولوس (گولڈن ہارڈ دے کبھے بازو) دے وجود نوں ختم کردے ہوئے مصطفیٰ اُتے فتح حاصل کيتی۔
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.