ایغور خاقانیت | |
---|---|
![]() | |
![]() | |
رقبہ تے آبادی | |
رقبہ | 3000000 مربع کلومیٹر [1] |
حکمران | |
طرز حکمرانی | بادشآئی |
قسم | سابقہ ملک |
قیام تے اقتدار | |
تاریخ | |
یوم تاسیس | ۰۷۴۴ |
خاتمہ | ۰۸۴۰ |
ویلے دیاں حدبندیاں | |
ترمیم ![]() |
ایغور خاگانیٹ | |
742ء توں 848ء | |
![]() | |
ایغور سلطنت دا نقشہ | |
راجگھر |
اوردو بالق |
مذہب | مانیشیزم |
طرز حکومت |
مطلق العنان بادشاہت |
ایغور خاگان (خاقان) | |
744ء توں 747ء | قتلغ بیلگے کول |
841ء توں 847ء | اوگے خان |
تریخ |
|
قیام | سن 742ء |
خاتمہ | سن 848ء |
رقبہ |
|
سن 800ء چ | 55 لکھ مربع کلومیٹر |
![Thumb](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/%D8%AC%DA%AF_820%D8%A1_%DA%86.jpg/640px-%D8%AC%DA%AF_820%D8%A1_%DA%86.jpg)
ایغور خاقانیت اٹھویں صدی عیسوی دے ادھ توں 9ویں صدی عیسوی دے ادھ تک ترکستان تے چین دے علاقےآں تے 55 لکھ مربع کلومیٹر دے علاقے تے پھیلی ہوئی ترک سلطنت سی ۔ ایہہ اورخان ایغور دی حکمرانی چ اک قبائلی وفاق سی ۔
منگولیا وچ ایغوراں دا نمودار ہونا
گوک ترک خاقانیت دے خلاف 742ء چ ایغور قبیلےآں کارلوک تے باسمیل دی بغاوت نال منگولیا تے وسطی ایشیا چ طاقت دا وڈا خلا پیدا کر دتا ۔ باسمیلاں نے 744ء چ گوک ترکاں دے راجگھر اوتوگین تے قبضہ کر لئیا تے اینہاں دے بادشاہ اوزمش خان نوں پھڑ لئیا تے علاقے دا کنٹرول اپنے ہتھ چ لے لئیا ۔ ایغور کارلوک اتحاد اسدے کجھ چر مگروں بنئیا ۔ اس اتحاد نے باسمیلاں نوں شکست دتی تے اینہاں دے بادشاہ دا سر لاہ دتا ۔ باسمیل قبیلےاں نوں مکمل طور تے تباہ کر دتا گئیا ، اینہاں دے لوکاں نوں چینیاں ہتھ ویچ دتا گئیا یاں فاتح لوکاں چ ونڈ دتا گئیا ۔ ایغوراں نے منگولیا دی حکومت سمبھال لئی تے کارلوکاں نوں ہور لہندے چ علاقے دے دتے گئے ۔ ایغور سردار قتلق بیلگے کول نے خود دا سارے التائی قبیلےآں دا اعلی حکمران (خاگان یعنی خاقان) ہون دا اعلان کر دتا تے اپنا راجگھر اوردو بالق چ قائم کیتا ۔
خاقانیت
اویغور خانیت اک تورک خانیت سی اویغور یا ایغور اک تورک لفظ اے جس دا مطلب "برادری اے " اویغور مشرقی تے وسطی ایشیا وچ اک تورک نسلی گروہ نيں ایغوراں دا ابتدائی مذہب ٹینگری سی اج اویغور بنیادی طور اُتے چین دے عوام دی جمہوریہ وچ سنکیانگ وچ رہندے نيں جتھے اوہ سرکاری طور اُتے تسلیم کردہ نسلی اقلیتاں وچوں اک نيں اویغور بنیادی طور اُتے اسلام اُتے عمل کردے نيں وسطی یوروشیا دی بہت ساریاں آبادیاں دی طرح اوہ جینیاتی طور اُتے قفقاز تے مشرقی ایشیائی باشندےآں دونے توں متعلق نيں ابتدائی مشرق وسطی دے دوران اندرونی ایشیا وچ نو تورک قبائلیاں دا اک سیاسی اتحاد توکز اوغوز تورک خانیت دے اندر مضبوط کيتا گیا سی تے خانیت دے ٹکڑے ٹکڑے ہونے دے بعد مغربی تورک خانیت نوں تانگ خاندان دی طرف توں شکست دتی گئی جس دے بعد اویغور تانگ توں بچایا اس توں پہلے ایوب نے ٹانگ دے نال اتحادیاں دی طرف اشارہ کيتا سی جدوں اوہ تبتاں تے ترکاں دے خلاف لڑے سن دسويں صدی وچ قارلق تے ہور ترک قبائلیاں سیمیرچی، مغربی تائیانشان، تے کاشغریا وچ قراخانی خانیت دی بنیاد رکھی تے بعد وچ ماوراءالنهر فتح کيتا قراخاناں دے حکمراناں نوں یعقوب بننے دا امکان سی جو توکز اوغوز توں منسلک سن تے بعض مورخین اس وجہ توں ایہ کقارقیز تے اویغور خانیت دے اوغوز دے درمیان اک رابطے دے طور اُتے دیکھدے نيں بھانويں اس سلسلے وچ دوسرےآں نے اختلاف کيتا اے قراخاناں نے ایتھے کرنے دے لئی پہلے تورک خاندان دے سلطان ستوق بُغراخان دے نال شروع ہونے والے دسويں صدی وچ اسلام وچ تبدیل کيتا جدید اوغوز مسلم قراخانیاں نوں انہاں دی تریخ دا اک اہم حصہ بناندی اے اُتے تارک باسن دے لوکاں دے اسلام دے قیام دی اک تدریجی عمل سی گیارويں صدی دے ابتدائی دور وچ تورکمان مسلم قرغنائڈز کاشغر توں بھارت دے یورپی ساکا بدھ سلطنت فتح کيتا گیا لیکن یوروبا کووچ پندرہويں صدی تک بدھ مت بنیادی طور اُتے بھکھ رہیا تے ستارہويں صدی تک یوروبا دے عوام دی تبدیلی پوری نئيں ہوئی بارہويں تے تیرہويں صدی نے غیر مسلم طاقتاں دی تسلسل نوں دیکھیا پہلی بار بارہويں صدی وچ قارا-ختنان بعد وچ منگولاں نے چنگیز خان دی موت دے بعد ماوراءالنهر تے کاشغر اپنے دوسرے بیٹے چغتائی خان دی خانیت بن گیا چغتائی خانیت نوں جدوں دو حصےآں وچ تقسیم کيتا تے چغتائی خان دے علاقے جتھے اویغور رہندے نيں مغلستان دا حصہ بن گیا جس دا مطلب "منگولاں دی زمین" اے چودہويں صدی وچ اک چغتائی خانیت نوں تغلق تیمور نے اسلام وچ تبدیل کيتا اس دے بیٹے خضر خواجہ نے ۱۳۹۰ء وچ قوکو تے ترفان (اوزبیکستان دا بنیادی حصہ) فتح کيتا تے ایتھے ابتدا وچ مسلمان سن اسلام وچ تبدیل ہونے دے بعد پہلے بدھ اویغور دے طوفان وچ نسل پرستاں نے انہاں دے آبائی میراث دی یاداشت نوں برقرار رکھنے وچ ناکام رہے تے غلط طور اُتے یقین کيتا کہ "کفارہ کالم" اوہ سن جنہاں نے اپنے علاقے وچ بدھ ساختہ بنایا متعدد عالمگیراں نے جدید اویغوراں اُتے غور کيتا اے کہ کئی لوکاں دے اولاد بشمول منگولیا دے قدیم اویغور جس وچ یورول خانیت ایران دے ساکا قبیلے تے ہور انڈو یورپی ملکاں دے گرنے دے بعد تورک باسی آباد ہوئے تورک اویغور دی آمد توں پہلے ڈی این اے دا تجزیہ ایہ دسدا اے کہ وسطی ایشیاء جداں اویغور دے تمام مخلوط کاشین تے مشرق ایشیائی نيں یوروبا دے کارکناں نے تاریم ممیاں دے نال دی شناخت دی اک ایداں دے قدیم باشندے دے رہائشی نيں جو اس علاقے وچ رہندے سن لیکن قدیم تاریم ممیاں دے جینیاتیات وچ تحقیق تے جدید اویغور دے نال انہاں دے لنکس متنازعہ نيں دونے قومی چینی حکام نے نسلی علیحدگی پسندی نال تعلق رکھنے والے تے اوزبیک کارکناں نوں اس تحقیق نال تعلق رکھنے والے علاقے نوں مقامی باشندے دے دعوی اُتے اثر انداز کر سکدے نيں دوسری طرف چین دے حکمرانی دا نظام اوداں کوومنٹنگ نے تمام قومیت وچ سنکیانگ دے تورک بولنے والے لوکاں سمیت تمام مسلماناں نوں گراوہ کیہ قنگ خاندان تے کوومنٹینانگ نے عام طور اُتے سنکیانگ دے عیسائی رہائش پذیر تورک مسلماناں دے ناں توں "چین دے سربراہ ھو" دے طور اُتے چین وچ ہور مسلم نسلی گروہاں توں وکھ وکھ کرنے دے لئی کہیا اے سنکیانگ وچ غیر ملکی مسافراں دا سفر ۱۹۳۰ء وچ جارج ڈبلیو ہنٹر، پیٹر فیممنگ، ایلا، تے سنی ہڈن، سب انہاں دے کتاباں وچ خطے دے تورک مسلماناں دے طور اُتے "تورک" دے طور اُتے سن ۱۹۶۸ تک سنکیانگ وچ یوروبا دے اصطلاح دا استعمال نامعلوم سی تورک باشندےآں دے لئی "یوگیا" ناں دا شینگ شکیہ متعارف کرایا اُتے تورک دانشوراں دی طرف توں تنقید دی تے مسترد کر دتا گیا سی جدید تے مشرقی تورکستان دے آزادی کارکن محمد امین بخارا (محمد امین) تے مسعود صبری انہاں نے ایہ مطالبہ کيتا کہ ناواں نوں "تورک" دے بجائے اپنے لوکاں دے لئی اخلاقیات دے طور اُتے استعمال کيتا جائے مسعود صبری نے ہیوان دے لوکاں نوں مسلم ہان چین دے طور اُتے دیکھیا تے انہاں دے اپنے لوکاں توں وکھ وکھ جدوں کہ بغرین نے تورک مسلماناں دے ناں توں وکھ وکھ نسلی قوماں وچ شینگ اُتے تنقید دا نشانہ بنایا جس وچ تورکی مسلماناں دے درمیان مداخلت دا سبب بن سکدا سی اویغور خانیت کاسپین سمندر توں منچورس تک ودھیا تے ۷۴۴ توں ۸۴۰ تک جاری رکھیا ایہ منگولیا وچ تعمیر دا سب توں وڈا قدیم شہراں شاہیق سلطنت توں شاہی قدامت پسند سی قحط تے خانہ جنگی دے بعد اویغور خانیت ییزیسی قارقیزستان اک ہور تورک لوکاں نے اگے ودھیا سی نتیجے وچ قبائلی گروپاں وچ اکثریت توں پہلے یوولول کنٹرول دے تحت منگولیا توں باہر کڈیا تے منتقل ہوگیا۔
اویغور ترکاں دا تاریخی دور
مغربی ترک خاقانیت نوں تانگ خاندان نے شکست دتی جس دے بعد اویغوراں نے تانگ توں وکھ ہو کے رہ گے اس توں پہلے اویغوراں نے تبتاں تے ترکاں دے خلاف انہاں دے نال لڑدے ہوئے تانگ دے نال اتحاد دی طرف مائل دکھایا سی اویغور، قارلق، تے باسملز نے دوسرے تورک خانیت دے خلاف بغاوت دی باسملز نے تورک راجگڑھ اوٹکان اُتے قبضہ کيتا تے حکومت کرنے والے عظمیٰ خاقان نوں ہلاک کردتا ايسے سال دے آخر وچ باسملز دے خلاف اویغور قارلق اتحاد قائم ہويا تے انہاں نوں شکست دتی انہاں دا خاقان ماریا گیا تے باسمائل لوکاں دی حیثیت توں موجود نئيں رہے اس دے بعد اویغور تے قارلق دے وچکار دشمنی دے نتیجے وچ قارلق مغرب وچ زیتیسو دی طرف ہجرت کرنے اُتے مجبور ہوئے تے ترکاں دے نال لڑائی اختیار کيتی جس نوں انہاں نے ۷۶۶ وچ شکست دے کے فتح کرلئی اویغور دے نو قبیلےآں نے ایغور قبیلے نوں مناسب طور اُتے تشکیل دتا سی جس توں خانیت دے بانیاں نے جنم لیا سی اویغور خاقان دا ذاتی ناں قول بوئلا یا گلی پیلو سی انہاں نے تمام قبیلے دا اعلیٰ حکمرانی ہونے دا دعویٰ کردے ہوئے قطلوق بلج کول خاقان دا خطاب "شان دار ، عقلمند ، طاقت ور کاغان" دا عنوان لیا انہاں نے اپنا راجگڑھ اورد بلق وچ بنایا چینی ذرائع دے مطابق اویغور سلطنت دا علاقہ تب "اپنی مشرقی حد تک جنوب وچ مغربی الٹائی پہاڑاں، شیوئی دا علاقہ، جنوب وچ صحرا گوبی اُتے قابو پانے تک پہنچ گیا لہذا اس نے قدیم ژیانگو دے پورے علاقے نوں احاطہ کيتا اویغوراں نے گوک تورک دے آخری خاقان بیمیک نوں قتل کيتا تے اس دا سر تانگ بھیجیا قطلوق بلج کول خاقان دا جدوں انتقال ہوگیا تے اپنے سب توں چھوٹے بیٹے بیانچور خان نوں عہدے اُتے چھڈ دتا کیونجے خاقان ایل اتمش بلج "ریاست آباد، عقلمند" سی تانگ دے نال متعدد تجارتی چوکیاں بنانے دے بعد بیانچور خان نے اس منافع نوں راجگڑھ اوردو-بلق، تے اک ہور شہر دریائے سلینگا، بائی بلق دی تعمیر دے لئی استعمال کيتا اس دے بعد نويں خاقان نے تمام تر لوکاں نوں اپنے جھنڈے تلے لیانے دے لئی مہمات دا سلسلہ شروع کيتا اس دے دوران سلطنت تیزی توں پھیل گئی تے سکز اوغوز، کرغیز، قارلق، تورگیش، توکز تاتار، چیکس تے باسملز دی باقیات نوں اویغور دے اقتدار وچ لیایا لوشان نے تانگ خاندان دے خلاف بغاوت دا اکسایا تے تانگ دے شہنشاہ سوزونگ نے مدد دے لئی بیانچور خان دی طرف رجوع کيتا خاقان نے اس توں اتفاق کيتا تے اپنے وڈے بیٹے نوں تانگ بادشاہ نوں فوجی خدمات فراہم کرنے دا حکم دتا چانگان تے لوئیانگ دی بازیافت کرنے وچ لگ بھگ چارہزار اویغور گُھوڑ سواراں نے تانگ فوجاں دی مدد کيتی لوئیانگ وچ لڑائی دے بعد اویغوراں نے شہر نوں تن دن تک لُٹ لیا تے صرف اس وجہ توں رک گیا کہ وڈی مقدار وچ ریشم کڈیا گیا سی انہاں دی مدد دے لئی تانگ نے ریشم دے ویہہ ہزار رول بھیجے تے انہاں نوں اعزازی لقب توں نوازیا اس دے علاوہ گھوڑے دی تجارت ہر گھوڑی دے لئی ریشم دے چالیس رولاں اُتے مقرر کيتی گئی تانگ چین وچ رہندے ہوئے اویغور ترکاں نوں "مہمان" دا درجہ دتا گیا سی تانگ تے اویغور نے تبادلہ نکاح کيتا بیانچور خان نے شہزادی نینگو نال شادی کيتی جدوں کہ اک اویغور شہزادی دی شادی تانگ شہزادے نال ہوئی این لوشان دے خلاف اتحاد اُتے مہر لگانے دے لئی اویغور خانیت نے تانگ خاندان چین نال شادی وچ شہزادیاں دا تبادلہ کيتا اویغور خاقان بیانچور خان نے اپنی بیٹی اویغور شہزادی پیجیا دی شادی تانگ خاندان دے چینی شہزادہ لی چینگسائی ڈنہانگ دے شہزادہ، شہ شاء بن دے شہزادہ بن نال کيتی جدوں کہ تانگ خاندان دی چینی شہزادی نینگو نے اویغور خاقان بیانچور نال شادی کيتی ایغوراں نے اپنی توجہ شمالی یینیسی کرغیز دی طرف موڑ دتی بیانچور خان نے کرغیز فوج نوں ذبح کرنے تے انہاں دے خان نوں پھانسی دینے توں پہلے انہاں دی متعدد تجارتی چوکیاں تباہ کردتی سی ایغوراں نے باغیاں دا قلع قمع کرنے وچ تانگ دی مدد کرنے دی کوشش کيتی لیکن اوہ ناکام رہے بیانچور خان فوت ہوگیا تے اس دا بیٹا تینگری بوگ یا بیگہ اس دے بعد خاقان قطلوغ ترخان سینگین بن گیا تینگری بوگ نے چالیس ہزار فوجیاں دے نال تانگ اُتے حملہ کرنے دا ارادہ کيتا لیکن مذاکرات دے بعد فریقین دا رخ بدل گیا تے لوئیانگ وچ باغیاں نوں شکست دینے وچ انہاں دی مدد کيتی جنگ دے بعد ایغوراں نے شہر نوں لُٹ لیا جدوں لوک تحفظ دے بدھ دے مندراں دی طرف بھجے تاں ایغوراں نے انھاں جلایا تے دس ہزار توں ودھ افراد نوں ہلاک کردتا انہاں دی مدد دے لئی تانگ نوں ریشم دے اک لکھ ٹکڑے ٹکڑے کرنے اُتے مجبور کيتا گیا تاکہ اوہ انہاں نوں رخصت کر سکن مہم دے دوران کھاگان دا مانیچین دے پجاریاں توں سامنا ہويا جنہاں نے اسنوں مانیچائزم وچ تبدیل کردتا تب توں ایغور خانیت دا سرکاری مذہب مانویت بن گیا تینگری بوگ نے سوگدیائی درباریاں دے مشورے دی بنیاد اُتے تانگ خاندان اُتے حملہ کرنے دا ارادہ کيتا اُتے تینگری بوگ دے ماموں تون باغھا ترخان نے اس منصوبے دی مخالفت کيتی تے انہاں نوں تے خاقان دے خاندان اس دے گروہ تے سغدیائی باشندےآں دے نیڑے دو ہزار افراد نوں ہلاک کردتا تون باغھا ترخان ایلپ قطلوغ دے عنوان توں تخت اُتے چڑھ گئے بلج ("فتح یافتہ، شاندار، عقلمند") تے قوانین دا اک نواں مجموعہ نافذ کيتا جسنوں انہاں نے خانیت دے اتحاد نوں محفوظ بنانے دے لئی ڈیزائن کيتا سی اس دے دور وچ مانویت نوں دبایا گیا لیکن اس دے جانشیناں نے اسنوں سرکاری مذہب دی حیثیت توں بحال کردتا چغیان نوں خراج تحسین پیش کردے ہوئے ایغور تے سوگدیاں دا اک گروہ ماریا گیا تون نے معاوضے وچ ۱٬۸۰۰٬۰۰۰ تار دی نقد رقم طلب کيتی تے تانگ نے اس رقم نوں سونے تے ریشم وچ ادا کرنے اُتے اتفاق کيتا تون باغہ ترخان دی وفات دے بعد اس دا بیٹا ٹولوسو اس دا جانشین ہويا قارلق ترکاں نے ایغور دے علاقے اُتے تجاوزات کرنے دا ایہ موقع اٹھایا تے وٹو نوں الحاق کرلیا ایغور تے تانگ افواج نوں تبت دے لوکاں نے ٹنگ پریفیکچر (بیشبالک) وچ شکست دتی ٹولوسو دی موت ہوگئی تے اس دا بیٹا آچو اس دے بعد قطلوغ بلج دی حیثیت توں جانشین بنا ایغوراں نے کوچو اُتے قبضہ کرلیا ایغوراں نے تبتاں توں لیانگ پریفیکچر قبضہ کرلیا چونگڈے نوں ایغور خانیت دا آخری عظیم خاگان سمجھیا جاندا سی تے اس نے ایہ ناں کون ٹینگرائڈ ایلگ بلمش الپ کچلگ بلج دا مطلب ("سورج آسمان فاتح مضبوط تے عقلمند") اس دی کامیابیاں وچ سوگدیہ دے خطے دے نال بہتر تجارت شامل سی تے میدان جنگ وچ اس نے تبتیاں اُتے حملہ کرنے دی اک طاقت نوں پسپا کردتا۔
ایغور ترکاں دا زوال و کامیابی
ہو جنہاں نوں خود کشی کرنے اُتے مجبور کيتا گیا تے کریبیر نامی وزیر نے آرڈوس توں ویہہ ہزار شاتو گھڑ سواراں دی مدد توں تخت اُتے قبضہ کيتا ايسے سال قحط تے وبائی بیماری دا سامنا کرنا پيا خاص طور اُتے شدید سردی دے نال ایغور دی معیشت اُتے مبنی بوہت سارے مویشی ہلاک ہوئے ایغور دے نو وزیراں وچوں اک کوربیر دے حریف قلوک باگھا ینیسی کرغیز فرار ہوگئے تے انہاں نوں شمال توں حملہ کرنے دی دعوت دتی تقریبا ايسے ہزار گُھوڑ سواراں دی اک طاقت دے نال انہاں نے اُردو بلق دے مقام اُتے ایغور راجگڑھ نوں توڑ دتا تے زمین بوس کردتی کرغیز باشندےآں نے ایغور خاقان کیریبیر (ہیسا) نوں پھڑ لیا تے فوری طور اُتے اس دا سر قلم کردتا انہاں نے پورے ایغور سلطنت دے دوسرے شہراں نوں تباہ کرکے انھاں زمین بوس کردتا بیؤئی دا بیٹا شکست خوردہ ایغور خانیت دا خاقان بن گیا شانسی دے حملے وچ ایغوراں دی قیادت دی شی زیانگ دی سربراہی وچ اک تانگ فوج نے ۸۴۳ نوں "بربرین نوں مار ڈالو" ماؤنٹین (شاہو) اُتے ایغوراں نوں بے دخل کردتا تے انہاں دی خانیت دے زوال توں بے گھر ہوکے دس ہزار ایغوراں نوں قتل کردتا ایغور جزیرہ چھ سال دی حکومت کرغیز ترکاں دے خلاف لڑنے دے بعد اس دے حریف اورمزٹ دے حامیاں تے کربیر دے بھائی اورڈوس تے شانسی وچ تانگ خاندان دے فوجیاں دے خلاف لڑنے دے بعد ماریا گیا سی۔
یینیسی کرغیز جنہاں نے ایغور خانیت دی جگہ لی سی اوہ غیرجانبدار سن تے انہاں نوں سلطنت نوں چلانے وچ کوئی دلچسپی نئيں سی جسنوں انہاں نے تباہ کردتا سی انہاں نے مشرق وچ جھیل بائیکل توں لے کے مغرب وچ دریائے ارتیش تک دا علاقہ سنبھال لیا تے ایغور وادی دے انچارج ایغور توں کولغ باگہ نوں چھڈ دتا تانگ دے شہنشاہ یزونگ دے دور وچ تانگ تے کرغیز دے وچکار تن ریکارڈ شدہ رابطے ہوئے لیکن انہاں دے تعلقات دی نوعیت حالے تک واضح نئيں اے تانگ پالیسی سازاں دا مؤقف سی کہ کرغیزستان دے نال تعلقات استوار کرنے دا کوئی فائدہ نئيں اے کیونجے ہن ایغوراں نے انہاں نوں دھمکی نئيں دتی ختناں نے ۸۹۰ وچ وادی آرقون نوں کرغیزستان توں قبضہ کرلیا تے کرغیزاں دی جانب توں اس دی ہور مخالفت ریکارڈ نئيں کيتی گئی ایغور خانیت دے زوال دے بعد ایغوراں نے جنوب ہجرت دی تے جدید گانسو وچ گانجو اویغور سلطنت تے جدید ترپن دے نیڑے کدو بادشاہی قائم کيتی کوچو وچ واقع ایغوراں نے بدھ مذہب اختیار کرلیا تے محمود الکاشغری دے مطابق "کافراں وچ سب توں مضبوط" سن گانجو ایغوراں نوں ۱۰۳۰ دی دہائی وچ ٹنگوت لوکاں نے فتح کرلیا کوچو حکمران باروچوک آرٹ ٹیکن نے چنگیز خان توں اپنی بیعت دا اعلان کيتا تے ایغور بعد دے منگول سلطنت وچ اک اہم سرکاری ملازم بن گئے جس نے اس دے سرکاری لپی دی حیثیت توں اویغور دی لپی نوں ڈھال لیا تانگ دی نويں کتاب دے مطابق اک تیسرا گروہ قارلق وچ پناہ لینے گیا قارلق نے دوسرے قبیلےآں جداں چیگلس تے یگماس دے نال مل کے بعد وچ قراخانی خانیت دی بنیاد رکھی بعض مورخین قاراخانیاں نوں ایغوراں دے نال جوڑدے نيں کیونجے یگماس دا تعلق توکز اوغوز توں سی سلطان ستوق بغرا خان جو ارتوش نال تعلق رکھنے والا یہگما سمجھیا جاندا سی سلطان ستوق بغرا خان نے اسلام قبول کيتا تے کاشغر اُتے قبضہ کر ليا جس نے نويں سلطنت نوں جنم دتا جس نوں قارا خانڈیز کہیا جاندا اے۔
ایغوراں نے واضح طور اُتے فارسی اثرات دے نال اک سلطنت تشکیل دتی خاص کر حکومت دے علاقےآں وچ سلطنت دی تشکیل دے فوراً بعد انہاں نے بعد وچ منگول راجگڑھ قراقرم دے شمال مشرق وچ سابقہ گوک ترک شاہی راجگڑھ دے مقام اُتے تعمیر کردہ مستقل آباد راجگڑھ کربلگھاسن (تےدو-بلق) قائم کرکے بیچینی ریاستاں دا تقلید اختیار کیہ ایہ شہر اک مکمل طور اُتے مضبوط قلعہ تجارتی مرکز سی جو ریشم روڈ دے نال ہی مخصوص سی جس وچ متمرک دیواراں تے آؤٹ ٹاور، استبل، فوجی تے تجارتی اسٹور تے انتظامی عمارتاں سی شہر دے کچھ علاقےآں نوں تجارت تے دستکاری دے لئی مختص کيتا گیا سی جدوں کہ شہر دے وسط وچ محل تے مندر سن جنہاں وچ اک خانقاہ وی شامل سی اس محل وچ مضبوط قلعے دی دیواراں تے دو اہم دروازے سن تے نال ہی پانی تے چوکیداراں توں بھری کھالاں وی سی خان نے اوتھے اپنا دربار برقرار رکھیا تے سلطنت دی پالیسیاں طے کيتياں کوئی طے شدہ تصفیہ نہ ہونے دی وجہ توں ژیانگو نے چینی سامان دے حصول وچ جو کچھ اوہ اٹھاسکدے سن محدود سی جداں کہ تھامس بار فیلڈ دے بیان کردہ اے !
‼️اک خانہ بدوش معاشرے نے جِنّا ودھ سامان حاصل کيتا اِنّی کم نقل و حرکت حاصل کيتی لہذا کسی موقع اُتے اک امیر خزانہ گھر نوں مضبوط کرنے دی بجائے اسنوں منتقل کرکے حفاظت کرنے دی کوشش وچ ودھ خطرہ سی‼️ بذریعہ اک مقررہ شہر دی تعمیر کردے ہوئے ایغوراں نے چین توں تجارتی ساماناں دے لئی اک محفوظ ذخیرہ دی جگہ تیار کيتی اوہ اک مستحکم مقررہ عدالت دا انعقاد کرسکدے نيں تاجراں نوں وصول کرسکدے نيں تے سلک روڈ دے تبادلے وچ مؤثر طریقے توں اپنے مرکزی کردار نوں مستحکم کرسکدے نيں اُتے اک مستحکم شہر ہونے دے نال جو خطرہ پیدا ہويا اوہ ایغوراں دا زوال سی۔
ہور ویکھو
حوالے
- ایغور سلطنت:چینی تانگ سلطنت دیاں تریخاں دے مطابق ، چینی ایغور تعلقات دا مطالعہ ، 744ء توں 840ء ۔ مصنف:کولن میک کیریس ۔ پبلشر:آسٹریلین نیشنل یونیورسٹی پریس ، 1972ء ۔ صفحہ 226 ۔
سلطنت عثمانیہ · سلجوق سلطنت · سلطنت روم · خوارزم شاہی سلطنت · مغلیہ سلطنت · وولگا بلغاریہ · خانان بخارا · خانان خیوا · خانان سائبیریا · خانان قوقند · خانان قازان · قریم یورتی · خانان کاراخانی · خانان کاراخیتان · خانان چغتائی · ایل خانی سلطنت · خانان قاسم · آق قویونلو · قرہ قویونلو · سلطنت غزنویہ · گوک ترک · ہن سلطنت · طلائی اردو · لہندی ترک خاگانیٹ · ریاست ادیل یورال · مملوک · سلطنت دلی · جلائر · رمضان اوغلو · پرانا عظیم بلغاریہ · ایغور خاگانیٹ · تیموری سلطنت
- https://web.archive.org/web/20070222011511/http://jwsr.ucr.edu/archive/vol12/number2/pdf/jwsr-v12n2-tah.pdf — سے آرکائیو اصل فی ۲۲ فروری ۲۰۰۷
Wikiwand in your browser!
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.