اس مضمون وچ پاکستان دے اندر تے ملک توں باہر پاکستانی قومیت دے حامل سائنسداناں دی ایجادات تے دریافتاں دی لسٹ دتی اے ، تے ايسے دے نال انہاں علاقےآں دے وچ دی گئیاں نيں جو 1947 وچ پاکستان دی آزادی توں پہلے ہن جو پاکستان اے دے علاقے سن ۔
رہتل دے مغربی حد تک پاکستان وچ ہڑپہ رہتل دی ساحلی آباد کاری دی کمپیوٹر مدد توں تعمیر نو
بٹن ، سجاوٹی: بٹن — سمندری سیپ توں ساختہ — وادئ سندھ دی رہتل وچ 2000 ق م وچ سجاوٹی مقاصد دے لئی استعمال ہُندے سن ۔ [1] کچھ بٹن ہندسی اشکال وچ نقش کیتے گئے سن تے انہاں وچ سوراخ لگائے گئے سن تاکہ دھاگے دا استعمال کرکے اوہ لباس توں منسلک ہوسکن۔ ایان میک نیل (1990) دا موقف اے کہ: "حقیقت وچ ، بٹن اصل وچ اک مضبوطی دی طرح زیور دے طور اُتے زیادہ استعمال ہُندا سی ، جس دی قدیم ترین تریخ وادی سندھ وچ موہنجو دڑو وچ پائی جاندی ہے ۔ ایہ مڑے ہوئے خول توں بنیا ہویا اے تے ایہ 5000 سال قدیم اے۔ " [2]
مرغ بازی :مرغاں دی لڑائی وادئ سندھ دی رہتل وچ اک تفریح اے جو اج دے پاکستان وچ 2000 ق م توں سی [3] تے مرغا لڑائی دا اک استغمال سی۔ کاک فائٹنگ دی ابتداء اُتے انسائیکلوپیڈیا برٹانیکا (2008): "گیم فول غالبا ہندوستانی سرخ جنگل مرغی (گیلس گیلس) دے نیڑے ترین اے ، جتھے توں ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ تمام گھریلو مرغیاں اُترتی نيں۔ . . ایہ کھیل برصغیر پاک و ہند ، چین ، فارس سلطنت تے ہور مشرقی ملکاں وچ قدیم زمانے وچ مشہور سی تے تھیمسٹوکلس (سن 524–460 ق م) دے زمانے وچ یونان وچ اس دا تعارف ہويا سی۔ کھیل ایشیا مائنر تے سسلی وچ پھیل گیا۔ اک طویل عرصے تک رومیاں نے اس "یونانی موڑ" نوں حقیر سمجھنے دے لئی متاثر کيتا ، لیکن انہاں نے اسنوں اِنّے جوش و خروش توں اپنایا کہ زراعت دے مصنف کولمیلا (پہلی صدی عیسوی) نے شکایت کیتی کہ اس دے عقیدت مند اکثر اپنا پورا وقار گڑھے دے کنارے بیٹنگ وچ صرف کردے نيں۔ . " [4]
بھٹی: قدیم ترین فرنس پاکستان دے صوبہ ہزارہ دے ضلع مانسہرہ وچ واقع وادی سندھ دی رہتل دے اک مقام بالاکوٹ وچ کھدائی کيتی گئی سی ، جو اس دے پختہ مرحلے (سن 2500-1900 ق م) توں شروع ہوئی سی۔ اس بھٹی دا امکان ہے کہ سیرامک اشیاء دی تیاری دے لئی استعمال کيتا جاندا سی۔ [5]
ماپ پیمانہ: ہاتھی دانت توں تیار کردہ ماپ پیمانہ وادی سندھ دی رہتل دے زیر استعمال سن جو اج پاکستان اے تے 1500 ق م توں پہلے مغربی ہندوستان دے کچھ حصےآں وچ ۔ لوتھل (2400 ق م) وچ کھدائیاں نے اس طرح دا اک پیمانہ 1/16 انچ / تقریبا 2 ملی میٹر توں وی کم اُتے کیلیبریٹڈ کيتا اے۔ [7] ایان وائٹلو (2007) دا مؤقف اے کہ 'موہنجو دڑو پیمانہ 1.32 انچ (33.5) ملی میٹر)کے مطابق یونٹاں وچ تقسیم اے تے ایہ اعشاریہ سب ڈویژناں وچ حیرت انگیز درستگی دے نال نشان لگیا دتے گئے نيں - اک انچ دے 0.005 دے اندر۔ پورے خطے وچ پائی جانے والی قدیم اِٹاں دے طول و عرض نيں جو انہاں اکائیاں دے مطابق نيں۔ ' [8] شیگو ایوٹا (2008) ہور لکھدے نيں 'لوتھل وچ کھدائی ہاتھی دانت دے بنیا ہویا لکیری پیمائش دے حصے وچ پائے جانے والے گریجویشن دی کم توں کم ڈویژن 1.79 ملی میٹر (جو فاتھم دے 1/940 دے مساوی اے ) ، جدوں کہ موہنجو دڑو توں اک خول توں بنے ہوئے ٹکڑے دا ٹکڑا 6.72 ملی میٹر (فاتھوم دا 1/250) سی، تے ہڑپہ توں کانسی ساختہ اک 9.33 ملی میٹر (فاتھوم دا 1/180) سی۔[9] سندھ دی رہتل دے وزن تے اقدامات وی فارس تے وسطی ایشیاء تک پہنچے ، جتھے انہاں وچ ہور ترمیم کيتی گئی۔ [10]
اسٹیپ ویل: اسٹیپ ویل دی ابتدا دے ابتدائی واضح ثبوت پاکستان دی موہنجوداڑو وچ واقع وادی سندھ دی رہتل دے آثار قدیمہ توں ملدے نيں۔ [11] برصغیر وچ سٹیپلاں دی تن خصوصیات اک خاص جگہ توں ظاہر ہُندیاں نيں ، جسنوں 2500 ق م وچ ترک کردتا گیا ، جو نہانے دا اک تالاب ، پانی دی طرف تھلے جانے والے مراحل تے کچھ مذہبی اہمیت دے اعداد و شمار نوں اک ڈھانچے وچ جوڑدا اے۔ عام عہد توں فورا. پہلے دی ابتدائی صدیاں نے بدھ مت دے مانند تے ہندوستان دے جیناں نے سوتیلیاں نوں اپنے فن تعمیر وچ ڈھال لیا سی۔ دونے کنويں تے رسم غسل دی شکل بدھ مذہب دے نال دنیا دے دوسرے حصےآں تک پہنچ گئی۔ برصغیر وچ راک کٹ قدم کنواں دی تریخ 200 توں 400 عیسوی اے۔[12] اس دے بعد، وچ دھنک وچ کنواں (550-625 عیسوی) تے بھنمل وچ سیڑھیاں والا تالاب (850-950 عیسوی) تعمیر کيتا گیا۔ [13]
پاکستان وچ ٹیکسلا دی قدیم یونیورسٹی۔
پاکستان قدیم تعلیم دی آماجگاہ سی تے کچھ لوک ٹیکسلا نوں ابتدائی یونیورسٹی [14][15][16] یا اعلیٰ تعلیم دا مرکز مندے نيں ، [17] دوسرے اسنوں جدید معنےآں وچ یونیورسٹی نئيں مندے نيں ،[18][19][20] بعد دی نالندا یونیورسٹی دے برعکس۔ [21][22]
سری لنکا وچ 5 ويں صدی عیسوی دے آس پاس لکھی گئی تاکشیلا نوں بعد وچ جٹاکا کہانیاں وچ کچھ تفصیل توں بیان کيتا گیا اے۔ [23] عام طور اُتے ، اک طالب علم سولہ سال دی عمر وچ ٹیکسلا وچ داخل ہويا۔ اس دے لاء اسکول ، میڈیکل اسکول تے ملٹری سائنس دے اسکول دے علاوہ ، ویداں تے اٹھارہ آرٹس وچ ، جنہاں وچ تیر اندازی ، شکار تے ہاتھیاں دی تعلیم ورگی مہارت شامل سی ، پڑھائی جاندی سی۔ [24]
زراعت
2013 وچ ، اک پاکستانی فرم نے کھاد بنانے دے لئی اک نواں فارمولا ایجاد کيتا سی جسنوں بم بنانے والے مواد وچ تبدیل نئيں کيتا جاسکدا اے۔ فرم فاطمہ فرٹیلائزر نے امونیم نائٹریٹ دے لئی غیر مہلک متبادل بنانے وچ کامیابی حاصل کيتی سی ، جو اس دی کھاداں وچ اک اہم جزو اے۔ امونیم نائٹریٹ دے نال کھاد ، اُتے ، آسانی توں بم بنانے والے اجزاء وچ تبدیل کيتی جاسکدی اے۔ اس ایجاد کی پینٹاگون نے تعریف کيتی۔ پینٹاگون دے مشترکہ امپروائزڈ دھماکہ خیز ڈیوائس ڈیفٹ آرگنائزیشن دے سربراہ ، امریکی فوج دے لیفٹیننٹ جنرل مائیکل باربیرو نے اک بیان وچ کہیا ، "اس طرح دا طویل مدتی حل اک صحیح سائنسی پیشرفت ہوئے گی۔" اس ایجاد دے بعد ، سی این این نے اطلاع دتی کہ امریکا تے پاکستان دے درمیان غیر دھماکہ خیز مواد توں مشترکہ طور اُتے کھاد بنانے دا معاہدہ ہويا۔ لیکن سفارتی ذرائع نے ڈان نوں دسیا کہ نويں مادے دی جانچ دے بعد ہی معاہدہ ہوسکدا اے۔ ذرائع دا کہنا اے کہ امریکی ماہرین پاکستان دی کھاد بنانے والی وڈی صنعت کار فاطمہ گروپ دے ماہرین دے نال نويں مواد دی جانچ دے لئی جلد پاکستان دا دورہ کرن گے۔ [25]
حیاتیات
بائیو میڈیکل انجینئرنگ دے شعبے دے ماہر تے یونیورسٹی آف کیلگری وچ میڈیسن فیکلٹی دے ممبر ، ڈاکٹر نوید سید پہلے سائنسدان بن گئے جو "دماغ دے خلیاں نوں سلیکان چپ توں مربوط کرنے وچ کامیاب ہوگئے"۔ لوکاں نوں مصنوعی اعضاء اُتے قابو پانے ، لوکاں دے اہم اشاراں دی نگرانی کرنے ، میموری دی خرابی نوں درست کرنے یا بصارت دا شکار کرنے وچ مدد دے لئی انساناں دے دماغ دے نال کمپیوٹر نوں مربوط کرنے دی تحقیق وچ ایہ دریافت اک اہم قدم اے۔ [26]
ڈاکٹر سمیر اقبال ، جو ٹیکساس یونیورسٹی آف آرلنگٹن وچ الیکٹریکل انجینئرنگ ڈیپارٹمنٹ وچ اک ایسوسی ایٹ پروفیسر نيں ، نے اک کینسر سیل دا پتہ لگانے دا اک نواں طریقہ تیار کيتا اے جو اس ٹول دے ذریعے ابتدائی تشخیص نوں بہتر بناندا اے جو نینو ٹیکسٹورڈ دیواراں دا استعمال کردے ہوئے حقیقی وقت وچ سیلولر سلوک نوں ٹریک کردا اے جو جسم دے ٹشواں دی پرتاں دی نقل کردا اے۔ .[27]
کیمسٹری
نامیاندی کیمسٹ تے پولیمر سائنسدان نوید زیدی دے ذریعہ کمرے دے درجہ حرارت اُتے دنیا دے پہلے قابل کار پلاسٹک مقناطیس دی ڈیویلپمنٹ۔ [28][29][30]
عبد السلام جنہاں نے اسٹیون وینبرگ دے نال مل کے ہن اک ہیٹ بوسن نامی اک سب ایٹومک ذرہ دے وجود دی آزادانہ پیش گوئی کيتی سی ، جسنوں اک برطانوی فزکس دان دے ناں توں منسوب کيتا گیا سی جس نے ایہ نظرایہ کیہ سی کہ اس نے وڈے پیمانے اُتے دوسرے ذرات نوں حاصل کيتا اے۔ [32]
الیکٹرو مقناطیسی تے کمزور تعامل نوں یکجا کرنے دا اک طریقہ جس وچ 1960 وچ شیلڈن گلاشو دی دریافت توں ذرہ فزکس دے معیاری ماڈل دی ترقی۔ [33] 1967 وچ اسٹیون وینبرگ[34] تے عبدالسلام[35] نے ہِگز میکانزم[36]تھیوری[37][38][39][40] نوں گلاشو دے الیکٹرو بِک تھیوری وچ شامل کيتا ، تے اسنوں اپنی جدید شکل دی۔
سلطان بشیرالدین محمود[41]نیوکلیئر بجلی گھراں وچ بھاری پانی دے رساو دا پتہ لگانے دے لئی ایس ایم بی پروب ( SMB probe )کی ڈیویلپمنٹ
2015 وچ پاکستانی محققاں نے شمسی توانائی توں چلنے والا موبائل فون نیٹ ورک تیار کيتا۔ انہاں دے مطابق نیٹ ورک مثال دے طور اُتے مفید اے جدوں زلزلے تے سیلاب دی وجہ توں باقاعدہ سروس درہم برہم ہوجاندی نيں۔ [42][43]
عبداللہ سومرو نے اک ایسا پاور بینک فلیش پیک ایجاد کيتا جو صرف 14 منٹ وچ مکمل چارج کرنے دے قابل اے [44]
میڈیسن
اوپرا امپایا دے ذخیرے دی منصوبہ بند نمائندگی۔
اومایا ریزروائر- دماغ دے ٹیومر والے مریضاں دے علاج دے لئی دماغی نبض وچ ادویات (جداں کیموتھراپی ) دی فراہمی دا اک نظام - اک پاکستانی نیوروسرجن ایوب دے اومایا نے تیار کيتا سی۔ [45]
انٹرکرینیل پریشر (آئی سی پی) دی نگرانی دے لئی اک غیر اجتیاحی ٹیکنالوجی - فیصل کاشف نے تیار کيتا۔ [46]
دو طبی آلات -بیدار مریضاں وچ فائبروپٹک برونکوسکوپی دے دوران آکسیجنہاں دی فراہمی دے لئی اک پلیورپیریٹونئل سنٹ تے اک خصوصی اینڈوٹریچل ٹیوب دی ایجاد پشاور ، پاکستان نال تعلق رکھنے والے اک پاکستانی امریکی ڈاکٹر سید امجد حسین نے کيتی۔ انہاں دے کم نے انہاں نوں میڈیکل مشن ہال آف فیم وچ شامل کيتا۔ [47][48]
اک غیر کنک کیتھیٹر ماؤنٹ نوں اک پاکستانی ڈاکٹر اے دے جمیل نے ڈیزائن کيتا سی۔ [49][50] انہاں نے کنٹرول شدہ وینٹیلیشن دی تعلیم دینے دے لئی اک آسان ڈیوائس وی تیار کيتی (ایسا آلہ جس دے ذریعے نوجوان ڈاکٹراں نوں آپریشن تھیٹر تے مریض دے بغیر پھیپھڑاں دے وینٹیلیشن اُتے مصنوعی [51] تربیت دتی جاسکدی اے )
کمپیوٹنگ
متاثرہ فلاپی دا بوٹ سیکٹر۔
بوٹ سیکٹر دا کمپیوٹر وائرس(سی) برین ، جو تریخ دا پہلا کمپیوٹر وائرس اے ، [52] نوں 1986 وچ پاکستان ، لاہور وچ فاروق علوی برادران نے بنایا سی ، جس دے مطابق انہاں نے لکھے گئے سافٹ ویئر دی غیر مجاز کاپی نوں روکنا سی۔ [53][54]
پاکستانی کمپیوٹر سائنس دان ذیشان الحسن عثمانی دی تیار کردہ دھماکے توں متعلق فرانزک اُتے مبنی سافٹ ویئر سٹیمولیشن ، جس توں متوقع خودکش بمبار دے نیڑے لوکاں دے ہجوم دے صرف کھڑے ہونے دے انداز نوں تبدیل کرکے اوسطا 12 فیصد تک اموات تے 7 فیصد تک زخمیاں نوں کم کرسکدی اے۔ [55]
میوزک
سجے وینا ، کلاسیکی موسیقی وچ استعمال دے لئی تیار کیہ ہویا تار ، رضا کاظم نے لاہور وچ سنجن نگر انسٹی ٹیوٹ وچ گذشتہ 40 سالاں وچ مکمل طور اُتے پاکستان وچ تیار کيتا سی۔ [56][57]
معاشیات
ہیومن ڈویلپمنٹ انڈیکس 1990 وچ پاکستانی ماہر معاشیات محبوب الحق نے وضع کيتا سی تے اس دا واضح مقصد سی کہ "ترقیاتی معاشیات دی توجہ نوں قومی آمدنی دے حساب توں لوکاں دی مرکزیت دی پالیسیاں منتقل کرنا"۔ [58][59]
دوسری ٹکنالوجی
پروفیسر سہیل خان ،اک پاکستانی محقق ، دی سربراہی وچ اک ٹیم نے، لاؤبرو یونیورسٹی وچ ، نے اک ہوشیار لاووریٹری ڈیزائن کيتا اے جو انسانی فضلے نوں حیاتیاندی چارکول تے معدنیات وچ بدل دیندا اے۔ اس دے بعد اوہ ایندھن یا مٹی دے لئی کنڈیشنر دی اک شکل دے طور اُتے استعمال ہوسکدے نيں۔ ایہ صاف پانی وی پیدا کردا اے۔ اس ایجاد توں ترقی پذیر دنیا وچ کمیونٹی دی قیادت وچ کل صفائی دا باعث بن سکدا اے۔ مائیکرو سافٹ دے بانی بل گیٹس نے اس چیلینج دا تعین کيتا سی جو انہاں ملکاں وچ جتھے غذائی اجزاء تے گند نکاسی دے پائپ انفراسٹرکچر وڈے پیمانے اُتے میسر نئيں نيں اوتھے غریباں دے لئی صفائی ستھرائی نوں بہتر بنانا چاہندے نيں۔ [60]
گٹھ: پاکستانی موجد
پاکستان وچ سائنس تے ٹکنالوجی
دریائے سندھ دی رہتل دی ایجادات تے دریافتاں دی لسٹ وچ کانسی دے دور دی سبھیاچار دا احاطہ کيتا گیا اے جو 3300–1300 ق م توں موجودہ پاکستان وچ اے۔
وادیٔ سندھ دی رہتلکے زوال تے قیام پاکستان دے درمیان برصغیر پاک و ہند وچ دی جانے والی ایجادات دا احاطہ ہندوستان دی ایجادات تے دریافتاں دی لسٹ وچ اے۔
Hesse, Rayner W. & Hesse (Jr.), Rayner W. (2007). Jewelrymaking Through History: An Encyclopedia. Greenwood Publishing Group. 35. سانچہ:آئی ایس بی این.
Balakrishnan Muniapan, Junaid M. Shaikh (2007), "Lessons in corporate governance from Kautilya's ارتھ شاستر in ancient India", World Review of Entrepreneurship, Management and Sustainable Development3 (1):
"Kautilya was also a Professor of Politics and Economics at Taxila University. Taxila University is one of the oldest known universities in the world and it was the chief learning centre in ancient India."
Radha Kumud Mookerji (2nd ed. 1951; reprint 1989), ''Ancient Indian Education: Brahmanical and Buddhist (p. 478), Motilal Banarsidass Publ., ISBN [[Special:BookSources/81-208-0423-6:
"Thus the various centres of learning in different parts of the country became affiliated, as it were, to the educational centre, or the central university, of Taxila which exercised a kind of intellectual suzerainty over the wide world of letters in India."
Radha Kumud Mookerji (2nd ed. 1951; reprint 1989), Ancient Indian Education: Brahmanical and Buddhist (p. 479), Motilal Banarsidass Publ., سانچہ:آئی ایس بی این:
"This shows that Taxila was a seat not of elementary, but higher, education, of colleges or a university as distinguished from schools."
F. W. Thomas (1944), in John Marshall (1951; 1975 reprint), Taxila, Motilal Banarsidass, Delhi:
"We come across several جاتک کہانیاں stories about the students and teachers of Takshaśilā, but not a single episode even remotely suggests that the different 'world-renowned' teachers living in that city belonged to a particular college or university of the modern type."
"Taxila, besides being a provincial seat, was also a centre of learning. It was not a university town with lecture halls and residential quarters, such as have been found at Nalanda in the Indian state of Bihar."
Radha Kumud Mookerji (2nd ed. 1951; reprint 1989). Ancient Indian Education: Brahmanical and Buddhist (p. 478-489). Motilal Banarsidass Publ. سانچہ:آئی ایس بی این.