بھارتی پنجاب وچ زراعت
From Wikipedia, the free encyclopedia
From Wikipedia, the free encyclopedia
مشرقی پنجاب وچ آبادی دا بوہتا حِصہ دیہات وچ رہندا اے۔ 2011ء دی مردم شماری دی رو توں ریاست دی پینڈو کل آبادی 1.73 کروڑ اے۔ ایہ مجموعی آبادی دا 62.5% اے۔ ايسے طرح 2001ء توں حاصل پیشا ورانہ اعداد و شمار دی رو توں زراعت وچ مشغول آبادی 35.55 لکھ نفوس اُتے مشتمل اے جو کل خدمات دے شعبے مشغول 91.27 لکھ افراد دا تقریبن %39 حِصہ اے۔[1]
زراعت تے اس توں متصلہ زمرے جداں کہ دُدھ دی صنعت، سمکیات، جانوراں دی افزائش نسل ملازمت دا اہم ذریعہ اے۔ 2014ء-2015ء دے اعداد و شمار دے مطابق زراعت کل ریاستی آمدنی دا 16.78 حصہ ہُندا اے جدوں کہ خالص سطح اُتے ایہ %17.65 اے۔ زراعت تے متعلقہ صنعتاں مل کے کل ریاستی گھریلو پیداوار دا موجودہ شرح خرید دے اعتبار توں %27.38 بندا اے۔ 2004ء-2005ء وچ ایہ 32.65% سی۔ اس طرح ایہ فی صد ہر سال کم ہوئے رہیا اے۔[1]
پنجاب دا مکمل علاقہ 5036 ہزار ہیکٹیر (50362 مربع کیلو میٹر) اُتے مشتمل اے۔ اگانے دا علاقہ 2013ء-2014ء وچ 4145 ہزار ہیکٹیر اے جو ریاست دا کل زرعی علاقہ اے۔ اس طرح پنجاب دا 82% علاقہ زراعت دے دائرے وچ آندا اے۔ بیشتر علاقہ یعنی 3703 ہزار ییکٹیر اک بار توں ودھ زراعت دے کم وچ آندا اے۔ ايسے پیمانے دے حساب توں جے دیکھیا جائے تاں 2013ء-2014ء وچ زرعی زمین 7848 ہیکٹیر ہُندی اے۔ زمین دے تناسب توں پیداوار دی گہرائی 189% فیصد اے۔[1]
بھارتی پنجاب بھارت دے کل جغرافیائی رقبے دا 1.54 فی صد حصہ (50.36 لکھ ہیکٹیر) اے تے ایہ ملک دی 2 فی صد آبادی نوں مشغول کردا اے۔ چونکہ ریاست دا 85% رقبہ زیر ززراعت اے، ایہ غذائی تحفظ وچ سب توں زیادہ معاون اے۔ 1960ء دے دہاکے وچ ریاست دے سبز انقلاب لئی نشان دہی کيتی گئی سی۔[2]
سبز انقلاب دی وجہ توں زیادہ آپ گیرندہ فصلاں دے لئی کاشتیدہ رقبے وچ اضافہ ہويا (دھان دی کاشت دا رقبہ جو 1960–61 وچ 2,27,000 سی، 1990–91 وچ ودھ کے 2,015,000 ہیکٹیر ہوئے گیا۔ ایہ رقبہ 2012–13 وچ ودھ کے 2,845,000 ہوئے گیا)۔ اس دے لئی کم آب گیرندہ فصلاں جداں کہ تِلْہن، باجرا، جوار، مکئی تے دالاں دی کاشت کم ہوئے گئی۔ کاشت کاری دے لئی 97 فی صد رقبے نوں سطح زمین تے زیر زمین پانی سربراہ کیتا جانے لگیا سی۔ 2016ء وچ درکار ضرورت دے حساب توں 6.15 ملین ہیکٹیر-میٹر اے جدوں کہ 3.66 ملین ہیکٹیر-میٹر موجود اے۔[2]
موجودہ پانی دے ذرائع وچ 1.52 ملین ہیکٹیر-میٹر زمینی پانی دے ذرائع توں تکمیل نوں پہنچ چکيا اے (تقریبن 14,000 کیلومیٹر دیاں نہراں، شاخاں (distributaries) جو ستلج، بیاس، راوی تے گھگر توں بندے نيں۔ 2.14 ہیکٹیر-میٹر زیر زمین آبی وسائل توں تکمیل پاؤندے نيں۔[2]
نہراں صرف 29 فی صد آب رسانی فراہم کردیاں نيں جد کہ 71 فی صد باولیاں توں تکمیل پاؤندا اے۔[2]
پنجاب وچ عمومن دو غذائی اجناس، گیہوں تے چاول سال وچ باری باری اگدے نيں۔ چاول خریف دے موسم وچ اگدا اے تے ربیع دے موسم وچ اگدا اے۔ گیہوں تے چاول دے علاوہ بھٹے، جَو وغیرہ وی کچھ مقدار وچ اگدا اے۔ ہور اجناس وچ جوار، باجرا وغیرہ یا نئيں اگائے جاندے یا کم ہی اگائے جاندے نيں۔
پنجاب بھارت دا صرف %1.54 رقبہ گھیردا اے، 1980ء-1981ء دے دوران ریاست مرکزی غذائی اجناس دی جمع بندی دا %45 فی صد چاول تے %73 چاول سی۔ 15–2014 وچ ایہ اعداد و شمار گھٹ کے بِلترتیب %41.5 تے %24.2 ہوگئے سن۔ ایہ فی صد مرکزی حکومت دے پاس جمع غذائی اجناس دے نيں، نہ کل پیداوار دے۔ انہاں غذائی اجناس توں علاوہ پنجاب وچ کپاہ تے گنا اگدا اے۔ اس دے علاوہ مختلف قسماں دی دالاں وی پنجاب دے علاقےآں وچ اگتے نيں۔ سرساں، رائی، مونگ پھلی، سورج مکھی، تِل تے سبزیاں دی وی کاشت ہُندی اے۔[1]
پاکستان دے ایوانِ بالا دی اک کمیٹی نے 2016ء وچ پاکستان دی حکومت نوں خبردار کیتا اے کہ جے اس نے بھارت توں کپاس دی درآمد نوں نئيں روکیا تاں ملکی زراعت تباہی دے دہانے اُتے پہنچ جائے گی۔ ’پاکستان کاٹن اینڈ گینرز ایسوسی ایشن‘ دی ايسے برس جاری کردہ اک رپورٹ دے مطابق پندرہ جنوری 2015ء تک کپاس دی کل پیداوار 9.313 ملین کاٹن بیلز سی جدوں کہ 2014ء وچ ایہ تعداد 14.25ملین کاٹن بیلز سی۔ لودھراں تے ملتان وچ کپاس دی پیداوار وچ 73 فیصد کمی ہوئی جدوں کہ سندھ دے ضلع گھوٹکی، ضلع بدین تے ضلع میرپور خاص وچ بالترتیب ترتالی، بتالی تے اکتی فیصد کمی ہوئی۔[3]