فارسى شاعرى ميں امرد پرستى
شاعری وچ امرد پرستی دا رجحان اودوں آیا اے، جدوں ایران وچ یونانی فلسفہ تے عشق دا عنصر وارد ہويا۔ امرد پرستی ، شاہد بازی، ہم جنس پرستی یا جنس مخالف دی طرف شہوانی رجحان یونانی دی دین اے۔ جدوں امردپرستی ایرانی رہتل دا جزو لازم بن گئی تے اس دے اثرات انسانی زندگی دے ہر شعبہ وچ مرتب ہوئے ،حتیٰ کہ شاعری نے وی اس دے اثرات قبول کيتے ۔
یہ اردو والےآں دے نال ستم ظریفی اے کہ اج تک اسيں جنہاں اشعار نوں پڑھ کر جھمدے نيں، تے تمام اشعار امرداں تے شاہداں دے لئی ہی اردو فارسی دے شعراءنے لکھے نيں۔ فارسی شاعری وچ امردپرستی دی بھر مار اے۔ تمام شعراءکے ایتھے امرد پرستی محبوب شی اے ، بلکہ انہاں ہی نوخیر امرداں تے شاہداں دے حسن و غمزہ دی کرامت تے اس دی ستم کاری نظر آندی اے۔ حافظ شیرازی، شیخ سعدی، مولانا روم، فردوسی ، جداں شعراءکے ایتھے امرد پرستی ہر بن مو توں ٹپکتی ہوئی نظر آندی اے۔
ذيل ميں امرد پرستى اُتے مبنى اشعار پيش ہيں
ایسا نئيں اے کہ شاہد بازی صرف امیراں تے رئیساں دے ایتھے پائی جاندی اے، بلکہ شاہد بازی ایران دا اک غیر مہذب کلچر وی اے، بناءبراں شاہد بازی صوفیاں ، ملاواں تے فقیہاں دے ایتھے وی پائی جاندی اے۔ ایہ صوفی ، ملیا تے فقیہ آسمان توں اتر کر نئيں آندے ،بلکہ اوہ وی آسمان تلے ايسے زمین تے ايسے معاشرہ دا حصہ ہُندے نيں۔ ذيل مىں انہاں نامور صوفيا كى مختصر تفصيل پيش كى جاتى اے جو اعلانيہ امرد پرست سن ۔
حافظ شيرازى
حافظ شیرازی دا رتبہ شاہد بازى مىں سب توں اعلىٰ اے ۔ انہاں نے وجد وچ آکے اپنے محبوب شہر سمرقند و بخارا کاوہی اپنے محبوب دے رخسار دے تل اُتے نچھاور کردتا۔ اپنے محبوب دے تل اُتے سمرقند وبخارا قربان کردے ہوئے نظر آندے نيں، كہندے ہيں:
اگر آں ترک شیرازی بدست آرد دلِ ماریا
بخال ہندویش بخشم سمرقند و بخارا را
تو کدی بصد اعزاز يہ کہندے ہوئے ملدے نيں:
مئے دو سالہ ومحبوب چاردہ سالہ
سانوں بس است مرا صحبت ِ صغیر و کبیر
شيخ سعدى
امرد پرستى اُتے مبنى يہ حكايت خود سعدى نے ’گلستاں ‘ مىں بيان كيا اے۔
شیخ سعدی کاشغر دی جامع مسجد وچ آندے نيں ، ایتھے دیکھدے نيں کہ بقول سعدى: ”غایت اعتدال تے ’نہایت جمال‘ اک طالب علم (امرد) مقدمہ زمخشری ہتھ وچ لئے ”ضرب زيدٌ عمرواً وکان المتعدی عمرواً“ رٹ رہیا اے۔ شیخ سعدی اس امرد نوں متوجہ کردے ہوئے کہندے نيں اے لڑکے! خوارزم تے خطا وچ صلح ہوگئی ، لیکن زید عمر وچ جنگ جاری اے ؟ ایہ سن کر اوہ مسکرانے لگیا تے وطن دے بارے وچ پُچھیا۔ شیخ سعدی وطن دے بارے وچ ”شیراز“ جواب دیندے نيں۔ جب اس حسین و جمیݪ لڑکے نے ’شیراز‘ کا ناں سنیا تاں اشتياق ظاہر كيتا كہ جے سعدی دا کوئی کلام چيتا اے تو مینوں سناؤ! جواب وچ شیخ سعدی نے عربی شعر پڑھ کر سنایا:
بُلیتُ بِنَحویٍّ یَصولُ مُغاضِباً --------عَلَیَّ کَزَیدٍ فی مُقابَلَةِ العَمرو
علی جَرِّ ذَیلٍ لَیسَ یَرفَعُ رَأسَهُ-------وَ هَل یَستَقیمُ الَّرفعُ مِن عامِلِ الجَرِّ
یہ عربى شعر سن کر اوہ تھوڑی دیر دے لئی بے تکلف ہوگیا، کہنے لگیا ، سعدی دا اکثر کلام فارسی بولی وچ اے، فارسی بولی وچ کوئی شعر سناؤ تاکہ مینوں سمجھ وچ آئے ۔ اس فرمائش دے بعد في البديہہ شيخ سعدى نے فارسى بولی دا يہ قطعہ سنايا:
طبع تاں را توں هوس نحو کرد ----------- صورت صبر از دل ما محو کرد
اے دل عشاق بہ دام تاں صید ------ما بہ تاں مشغول و تاں با عمرو و زید
سعدی کہندے نيں کہ وچ جدوں کاشغر توں لوٹ رہیا سی تاں کسی نے اس لڑکے توں جاکے کہیا ایہی شخص سعد ی اے، لجاندے تے افسوس کردے ہوئے اوہ لڑکا سعدی دے پاس آیا تے کہنے لگیا کہ اپنے بارے وچ آپ نے کیوں نئيں بتایاکہ آپ ہی سعدی نيں ، تاکہ بزرگاں دی خدمت بجالاندا ، جواب وچ شیخ سعدی نے کہیا :
باوجودت آواز ز من نیاید کہ منم
لڑکے نے اصرار کيتا ، جے آپ اس علاقہ وچ آندے تاں آپ دی خدمت بجاکے خود نوں معزز سمجھدا ۔
محمود غزنوى تے ايازكے درميان معاشقہ
محمود غزنوی جو اسلامی تریخ دے عظیم ہیرو وچ شما ر کيتے جاندے نيں، انہاں دی مہمات تے فتوحات توں برصغیر دا ہراک آشنا اے ۔محمود غزنوی تے انہاں دے محبوب نظر غلام ایاز دے درمیان جو عشق سی ، اوہ مخفی نئيں اے۔ محمود غزنوی دے درباری شاعراں نے اس عشق دے درمیان دی لذت ، کشش، حسن دی اٹکھیلیاں تے ایاز دے ناز و ادا نوں ’عرفانی وجدان‘ توں موسوم کيتا اے۔
محمود غزنوی دے درباری شاعر برسر محفل ایاز دے حسن دی تعریف کردے نيں، تے جدوں محمود دی خدمت وچ اپنا قصیدہ پیش کردے نيں ، تاں اس وچ ایاز دے حسن دی تعریف وی شامل ہُندی اے۔ شعراءبخوبی جاݨدے نيں کہ ایاز محمود غزنوی دا معشوق اے، فیر غلام ، فوجی افسر یا مقرب ۔ کہیا جاندا اے کہ اک شب محفل ناو نوش وچ محمود غرق سی۔ کیف و مستی دے عالم وچ محمود دی نظر ایاز اُتے پئی۔ ایاز دی شکن در شکن زلفاں اس دے چہرے اُتے بکھری ہوئی سی۔ محمود جوش محبت تے وفور شوق دے عالم وچ ایاز دے گلے وچ اپنی بانہاں نوں ڈال دتیاں پر جلد ہی سنبھلدے ہوئے جوش تقویٰ اختیار کردے ہوئے ایاز دے ہتھ وچ خنجر دے کے حکم دتا کہ اپنی زلفاں کٹ لو۔ جدوں صبح نوں محمود نے ایاز دی بدلی بدلی شکل دیکھی ، تاں سخت افسوس ہويا، اضطراب دے عالم وچ بار بار اٹھیا کر بیٹھ جاندا ۔ تمام درباری اس کیفیت توں پریشان ہوگئے ۔ علی نیڑے درباں نے درباری شاعر عنصری توں محمودغزنوی دی ایہ کیفیت بیان کيتی۔ عنصری نے محمود دے سامنے پیش ہو کے ایہ رباعی پڑھی۔
کے عیب سر زلف بت کاستن است
چہ جائے بہ غم نشستن و خاستن است
جائے طرب و نشاط و مے خواستن است
کاراستن سرو پیراستن است
ترجمہ: محبوب دے زلفاں کٹوا دنیا عیب نئيں اے، اس دے رنج وچ اضطراب وی مناسب نئيں اے۔ بلکہ ایہ موقعہ تاں خوشی تے جشن منانے دا اے۔ کیوں کہ سرو دی تراش و خراش اس دا حسن ودھیا دیندی اے۔ ایہ رباعی سن کرمحمود غزنوى نوں کچھ تسکین ملی ، عنصری دا منھ جواہرات توں بھرنے دا حکم دے دتا۔
قابل غور امر:
لیکن ایہ گل ملحوظ رکھنی چاہیے کہ محمود غزنوی دا ایاز توں عشق ’ہوس ‘ تے جنسی تسکین پرہر گز مبنی نئيں سی۔ محمود غزنوی دے کئی ایداں دے واقعات وی نيں، جنہاں توں ثابت ہُندا اے کہ محمود دا ایاز دے نال عشق ”محمود“ ہی سی۔ اس دی وجہ ایہ اے کہ محمود اک عادل ، صوفی ، عالم ، اسلام تے انصاف پسند بادشاہ سی۔کیوں کہ جدوں انسان شہوت تے جنسی تسکین دا عادی ہو،تو اوصاف حمیدہ اس توں ختم ہوجاندے نيں ، تے اس دی جگہ رذائل آجاندے نيں۔ تے يہ گل وثوق دے نال كہى جاسكتى اے كہ محمود غزنوى كى ذات اس توں مبرا تے پاك تھى۔
یہ دو مشہور مثالاں سی ، جو ساڈے فارسی بولی و ادب دے اسلاف توں متعلق نيں، اس دے علاوہ فارسی شعراءکی امرد پرستی تے اوتھے دے ماحول دا مفصل جائزہ ” شاہد بازی در ابیات فارسی“ وچ سیروش سیمسانے لیا اے، اس کتاب وچ شاہد بازی یا امردپرستی دے مفصل احوال درج ہىں ۔ حكومت ایران نے اس کتاب اُتے پابندی لگادی اے ،پر اس دا پی ڈی ایف نسخہ انٹر نیٹ اُتے بآسانی مل جاندا اے۔ لنك ملاحظہ كريں
https://archive.org/details/shaahed-bazi-dar-adabiat/page/n35/mode/2up
Wikiwand in your browser!
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.