Loading AI tools
akt prawny Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Ustawa o języku polskim – polska ustawa, uchwalona przez Sejm RP, regulująca kwestię prawną związaną z językiem polskim.
Państwo | |
---|---|
Data wydania |
7 października 1999 |
Miejsce publikacji | |
Tekst jednolity | |
Data wejścia w życie |
9 maja 2000 |
Rodzaj aktu | |
Przedmiot regulacji | |
Status |
obowiązujący |
Ostatnio zmieniony przez | |
Wejście w życie ostatniej zmiany |
6 września 2023 |
Zastrzeżenia dotyczące pojęć prawnych |
Ustawa była wielokrotnie nowelizowana, czasami nawet kilka razy w tym samym roku. Wszystkie nowelizacje są omówione poniżej.
Pomysłodawcą ustawy o języku polskim był Walery Pisarek[1], który na I Forum Kultury Słowa w 1995 roku we Wrocławiu uzasadniał jej potrzebę obawami, że język polski może wkrótce przestać istnieć.
Jak się okazało, obawy te podzielały również niektóre inne osoby, patrz np.
Kto zagwarantuje, że po wejściu do Unii Europejskiej język polski nie stanie się jednym z dialektów lokalnych, takim jak łużycki czy kaszubski?
Jan Miodek pisał[2]:
Znaleźli się już prorocy, próbujący ustalić rok, w którym język polski przestanie istnieć. Mówi się o roku 2008, może 2012, a według bardziej optymistycznej wersji 2020.
Z poglądami Walerego Pisarka polemizował na Forum Kultury Słowa Zygmunt Saloni[3], ale jego głos przeszedł praktycznie bez echa.
Część autorów sugeruje, że odczucie silnego zagrożenia języka polskiego wynika po części z samej działalności popularyzatorskiej prowadzonej przez polonistów-preskryptywistów[4]. Zdaniem Janusza S. Bienia stwierdzenia o zagrożonej polszczyźnie były całkowicie pozbawione podstaw[5]. Według Tadeusza Piotrowskiego wykreowane zagrożenie wynika z podporządkowywania się tradycyjnym autorytetom polonistycznym (i przekonania, że mechanizmem języka „sterują” autorytety medialne czy instytucje), a także z charakteru polskiej polityki językowej, nastawionej na nieprzejrzystą, preskryptywną regulację języka. Autor uważa, że wpływ angielszczyzny nie stanowi poważnego zagrożenia dla języka ojczystego; ponadto język polski znajduje się w grupie 85 języków świata o największej liczbie użytkowników[4].
Pierwszy projekt został przedstawiony przez Walerego Pisarka na Forum Kultury Słowa i opublikowany w cytowanym wyżej artykule w materiałach pokonferencyjnych. Projekt ten stanowił punkt wyjścia do prac prowadzonych w Ministerstwie Kultury. Jak Walery Pisarek informował o tym w wywiadzie[6], ponieważ uzgodnienia międzyresortowe i dyskusje w Radzie Legislacyjnej przy premierze się przeciągały, minister Zdzisław Podkański spowodował złożenie w październiku 1997 r. nieco zmienionego projektu jako projektu poselskiego posłów PSL (druk sejmowy nr 10). W pierwszym czytaniu 8 stycznia 1998 r. projekt został odrzucony i skierowany do kilku komisji sejmowych. Projekt rządowy został złożony w lipcu 1998 r. (druk sejmowy nr 561). Oba projekty były następnie omawiane wspólnie.
Ustawę przyjęto przy znaczącej liczbie głosów przeciwnych (w III czytaniu 200 głosów za, 179 przeciw, 15 wstrzymujących się).
Przyczyny jej wprowadzenia określono w preambule:
Za naruszenie tych zasad grozi kara grzywny (art. 15); ta wersja ustawy pozwalała dodatkowo zasądzić nawiązkę w wysokości do 100 000 zł.
Powyższe postanowienia nie dotyczą:
Ustawa przewidziała także powołanie Rady Języka Polskiego, która ma mieć charakter instytucji opiniodawczo-doradczej w sprawach używania języka polskiego. Nie rzadziej niż co dwa lata Rada ma obowiązek przedstawiać Sejmowi i Senatowi sprawozdanie o stanie ochrony języka polskiego. Każdy organ może zasięgnąć opinii Rady w wypadku wystąpienia istotnych wątpliwości dotyczących użycia języka polskiego, opinia Rady może mieć formę uchwały. Producenci i importerzy mogą występować z wnioskami o pomoc w razie występowania wątpliwości co do użycia odpowiedniej formy językowej dla oznaczenia towarów lub usług o obcojęzycznych nazwach lub opisach.
Jeszcze przed wejściem ustawy w życie została ona znowelizowana przez ustawę z dnia 31 marca 2000 r. o zmianie ustawy o radiofonii i telewizji i ustawy o języku polskim. Nowelizacja miała charakter formalny. Ustawa o języku polskim zmieniała obowiązującą wówczas ustawę o radiofonii i telewizji. Zmiany te zostały uwzględnione w nowej ustawie z 31 marca 2000 r., więc odpowiedni fragment (art. 17 pkt 1) ustawy o języku polskim stracił rację bytu. Chodziło o dodanie wymogu Nadawcy dbają o poprawność języka swoich programów i przeciwdziałają jego wulgaryzacji.
Ustawa z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną zmodyfikowała art. 3 pkt 8 ustawy o języku polskim, który stwierdzał, że umowa sporządzona w języku obcym nie stanowi uprawdopodobnienia faktu dokonania czynności prawnej. W znowelizowanej wersji nie dotyczy to umów o świadczenie usług drogą elektroniczną zawartych z usługodawcą niebędącym podmiotem polskim.
Ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy o języku polskim dodała do ustawy obszerny rozdział Urzędowe poświadczanie znajomości języka polskiego, usuwając jednocześnie art. 3 ust. 3 stwierdzający, że sprawy te drogą rozporządzenia reguluje minister właściwy do spraw oświaty i wychowania.
Ustawa z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o języku polskim dotyczyła kilku kwestii.
Pierwotny przepis (Przepisy ustawy dotyczą ochrony języka polskiego i używania go w działalności publicznej oraz w obrocie prawnym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej) został uściślony:
Przepisy ustawy dotyczą:
1) ochrony języka polskiego,
2) używania języka polskiego w realizacji zadań publicznych,
3) używania języka polskiego w obrocie oraz przy wykonywaniu przepisów z zakresu prawa pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Pierwotny przepis (Podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokonują wszelkich czynności urzędowych w języku polskim) został uzupełniony o oświadczenia woli.
Budzące wątpliwości sformułowanie języka polskiego używa się w obrocie prawnym[7] przeredagowano:
Art. 7.1.
Na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w obrocie z udziałem konsumentów oraz przy wykonywaniu przepisów z zakresu prawa pracy używa się języka polskiego, jeżeli:
1) konsument lub osoba świadcząca pracę ma miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w chwili zawarcia umowy oraz
2) umowa ma być wykonana lub wykonywana na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.Art. 7.2.
Na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w obrocie bez udziału konsumentów używa się języka polskiego, jeżeli obrót ten jest wykonywany przez podmioty, o których mowa w art. 4.
Artykuł ten zastępuje i uściśla postanowienie, że używanie języka polskiego dotyczy w szczególności nazewnictwa towarów i usług, ofert, reklamy, instrukcji obsługi, informacji o właściwościach towarów i usług, warunków gwarancji, faktur, rachunków i pokwitowań, które znajdowało się w art. 7. Na uwagę zasługuje zwłaszcza art. 7a pkt 3:
Nie wymagają opisu w języku polskim ostrzeżenia i informacje dla konsumentów wymagane na podstawie innych przepisów, instrukcje obsługi oraz informacje o właściwościach towarów, jeżeli są wyrażone w powszechnie zrozumiałej formie graficznej…
Artykuł ten zastępuje i modyfikuje postanowienie (Kontrolę wykonywania obowiązków, o których mowa w ust. 1, 3 i 4, sprawuje Inspekcja Handlowa oraz Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów.), które stanowiło wcześniej pkt 5 art. 7:
Kontrolę używania języka polskiego w zakresie, o którym mowa w art. 7 i 7a, sprawuje, odpowiednio do zakresu swoich zadań, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Inspekcja Handlowa oraz powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów, jak również Państwowa Inspekcja Pracy.
Artykuł ten został doprecyzowany przez jawne wymienienie prawa pracy, a jednocześnie osłabiony przez pkt. 2 i 3:
2. Dokumenty, o których mowa w ust. 1, mogą być jednocześnie sporządzone w wersji lub wersjach obcojęzycznych. Jeżeli strony nie postanowiły inaczej, podstawą wykładni takich dokumentów jest ich wersja w języku polskim.
3. Umowa o pracę lub inny dokument wynikający z zakresu prawa pracy, a także umowa, której stroną jest konsument, mogą być sporządzone w języku obcym na wniosek osoby świadczącej pracę lub konsumenta, będącego obywatelem innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej, pouczonych uprzednio o prawie do sporządzenia umowy w języku polskim…
Punkty te zostały potem uznane za niezgodne z Konstytucją – patrz niżej.
Wyliczenie okoliczności, do których nie stosuje się ustawy o języku polskim, zostało uzupełnione o punkt
norm wprowadzanych w języku oryginału zgodnie z przepisami o normalizacji
Do osób upoważnionych do występowania do Rady Języka Polskiego o sformułowanie opinii dodano m.in. Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz Głównego Inspektora Inspekcji Handlowej.
Opis działań podlegających karze grzywny dostosowano do wprowadzonych w ustawie zmian. Zlikwidowano możliwość orzekania nawiązki w wysokości do 100 000 zł z przeznaczeniem na Fundusz Promocji Twórczości.
Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym stwierdzenie zawarte w art. 2 pkt 2 ustawy o języku polskim, że ustawa nie narusza praw mniejszości narodowych i grup etnicznych uzupełnia o społeczności posługującej się językiem regionalnym.
Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym usunęła szkoły wyższe z art. 9 ustawy o języku polskim, który brzmiał pierwotnie: Język polski jest językiem nauczania oraz językiem egzaminów i prac dyplomowych w szkołach publicznych i niepublicznych wszystkich typów, w państwowych i niepaństwowych szkołach wyższych oraz w placówkach oświatowych i innych instytucjach edukacyjnych, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 września 2005 r. sygn. akt K 38/04 stanowił, że cytowany wyżej art. 8 pkt 2 i 3 ustawy o języku polskim:
Punkty te utraciły moc obowiązującą 30 czerwca 2006.
Ustawa z dnia 10 lipca 2008 r. o zniesieniu Głównego Inspektora Inspekcji Handlowej, o zmianie ustawy o Inspekcji Handlowej oraz niektórych innych ustaw usuwa odniesienia do Inspekcji Handlowej z ustawy o języku polskim.
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o zmianie ustawy o języku polskim koryguje błędy wytknięte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Ustawa z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw uzupełnia art. 11 pkt 3, mówiący o tym, że odpowiednie artykuły ustawy nie stosują się do działalności dydaktycznej i naukowej szkół wyższych, szkół i klas z obcym językiem wykładowym lub dwujęzycznych, nauczycielskich kolegiów języków obcych, a także nauczania innych przedmiotów, jeżeli jest to zgodne z przepisami szczególnymi, o studia doktoranckie i działalność naukową.
Ustawa z dnia 12 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o języku polskim oraz ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych wprowadza nową wersją rozdziału 2a Urzędowe poświadczanie znajomości języka polskiego. Dodatkowo do ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych dodaje wymóg
Co najmniej dwie osoby wchodzące w skład zarządu towarzystwa, w tym prezes zarządu, muszą posiadać udowodnioną znajomość języka polskiego.
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo oświatowe zmieniła art. 11a ust. 4, dotyczący osoby mogącej uzyskać urzędowe poświadczenie znajomości języka polskiego jako obcego przez nadanie przepisowi następującego brzmienia:
4. Osoba, o której mowa w ust. 1, będąca absolwentem szkoły wyższej, która ukończyła studia w języku polskim, albo szkoły ponadgimnazjalnej lub szkoły ponadpodstawowej, która posiada świadectwo dojrzałości, działających w systemie edukacji Rzeczypospolitej Polskiej, po złożeniu wniosku i uiszczeniu opłaty za wydanie certyfikatu otrzymuje certyfikat bez konieczności zdawania egzaminu.
Ustawa z dnia 3 lipca 2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wprowadziła zmiany w związku z wejściem w życie Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce.
Ustawa z dnia 23 stycznia 2020 r. o zmianie ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych oraz niektórych innych ustaw wprowadziła kolejny organ kontroli używania języka polskiego w obrocie gospodarczym – Inspekcję Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych.
Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw wprowadziła zmiany w zakresie certyfikatu poświadczającego znajomość języka polskiego jako obcego.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o języku polskim
podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokonują wszelkich czynności urzędowych oraz składają oświadczenia woli w języku polskim, chyba że przepisy szczegółowe stanowią inaczej.
Przepis ten znalazł zastosowanie m.in. w następujących ustawach:
W podsumowaniu swojej opinii prawnicy z „Kuczek & Maruta” uznali, że terminy użyte w ustawie są nieprecyzyjne, a sama ustawa zawiera wiele błędów logicznych.
- Ostateczne brzmienie ustawy jest rezultatem:
- nietrafnych założeń…
- rozwiązań prawnych nieodpowiadających tymże założeniom…
- dziwnych uzasadnień do poprawek i przyjętych w ich następstwie rozwiązań nieodpowiadających tymże uzasadnieniom…
- pomyłek…
- niekonsekwencji…
- niestarannego przygotowania regulacji mogącej oddziaływać na ponadpaństwowe stosunki prywatnoprawne…
- braku dokładnej analizy skutków przyjętych regulacji dla pozycji prawnej stron umowy oraz dla pracy sędziów stosujących tak skonstruowane rozwiązania…
kontrowersyjność i szkodliwość zawartych w ustawie regulacji prywatnoprawnych jest oczywista i --- naszym zdaniem --- nadają się one jedynie do szybkiego uchylenia. Podobnie rzecz się ma z zupełnie oderwaną od rzeczywistości stosunków międzynarodowych regulacją języka umów międzynarodowych.
Ustawodawca polski, idąc za nie najlepszymi wzorami zagranicznymi, uchwalił ustawę w zamierzeniu chroniącą język polski, chociaż nie ma zgody, czy faktycznie język polski takiej ochrony potrzebuje. Przy okazji jednakże wprowadził do polskiego systemu prawnego wiele przepisów, które --- być może --- język polski chronią, ale jednocześnie utrudniają swobodę komunikacji między ludźmi, co stawia pod znakiem zapytania sens tworzenia takiego rodzaju regulacji.
niezwłocznie po ukazaniu się ustawy w wielu czasopismach i przy okazji rozmaitych konferencji pojawiały się głosy, że ustawa jest niedopracowana, pełna sprzeczności, niepragmatyczna, a nierzadko można było usłyszeć, ze stanowi wręcz „bubel” legislacyjny. Wielokrotnie podnoszono, że kształt zaproponowanych w niej rozwiązań albo ma charakter marginalny, albo też zwyczajnie stanowi przykład martwych przepisów. Stanowiska te były prezentowane przez teoretyków, ale przede wszystkim przez osoby, które na co dzień stosują komentowane przepisy.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.