Loading AI tools
pomnik w Warszawie Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Pomnik Syreny – monument znajdujący się przy ul. Wybrzeże Kościuszkowskie w Warszawie.
![]() | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Miejscowość | |
Miejsce |
ul. Wybrzeże Kościuszkowskie (w pobliżu mostu Świętokrzyskiego) |
Typ obiektu |
rzeźba na cokole |
Projektant | |
Fundator |
m.st. Warszawa |
Całkowita wysokość |
ok. 6[1] m |
Data budowy |
1938–1939 |
Data odsłonięcia |
kwiecień 1939[2] |
Położenie na mapie Warszawy ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa mazowieckiego ![]() | |
![]() |
Pomnik autorstwa Ludwiki Nitschowej powstał z inicjatywy prezydenta miasta Stefana Starzyńskiego[3].
Pierwotna koncepcja monumentu wykonanego z zielonego szkła, o wysokości ok. 20 metrów, przedstawiającego postać Syreny ustawioną na filarze pośrodku Wisły, okazała się zbyt kosztowna i trudna technicznie w realizacji[4][5]. Ostatecznie zdecydowano się na ustawienie nad brzegiem rzeki tradycyjnego monumentu[6].
Dla prac nad rzeźbą Syreny Starzyński udostępnił rzeźbiarce halę nieczynnej kotłowni na terenie Zespołu Stacji Filtrów przy ul. Koszykowej 81[7][8]. Dyrekcja Stacji Filtrów przydzieliła jej także do pomocy dwóch pracowników fizycznych[9]. Praca nad rzeźbą trwała kilka miesięcy, prawdopodobnie od jesieni 1936 lub początku 1937[9]. Do opracowania głowy i korpusu Syreny Nitschowej pozowała studentka etnografii Uniwersytetu Warszawskiego Krystyna Krahelska[10][6]. Była to kuzynka Wandy Krahelskiej-Filipowicz, przyjaciółki rzeźbiarki[9]. Nitschowa opisała Krahelską jako „wysoką, świetnie zbudowaną, mocną dziewczynę o słowiańskim, a raczej polskim typie urody”[9]. Przyjęła ona propozycję rzeźbiarki, ale nie rozgłaszała tego faktu wśród znajomych[9]. Pozowała jej w pozycji klęczącej, trzymając w prawej ręce miecz[11]. Twarz Syreny nie jest jednak jej twarzą, a rzeźbę zaczęto kojarzyć z Krahelską po wojnie, kiedy Nitschowa w jednym z wywiadów ujawniła jej nazwisko[9].
Model rzeźby został zaprezentowany po raz pierwszy podczas I Ogólnopolskiego Salonu Rzeźby w stołecznym Instytucie Propagandy Sztuki w maju 1937[12][13]. Była to największa praca ze 155 przyjętych do Salonu[13].
Wysoka na 2,75 m rzeźba została odlana z brązu w 1938 w warszawskim zakładzie Braci Łopieńskich przy ul. Hożej 55[14][3]. Z powodu wielkości rzeźby odlewano ją w częściach, które po wygładzeniu i wycyzelowaniu zmontowano przy pomocy śrub, a na końcu wykonano patynowanie[15].
Monument Syreny planowano ustawić przy ul. Wybrzeże Kościuszkowskie u wylotu ul. Tamka, równolegle do nurtu Wisły[5][15]. Miejsce wybrał Stefan Starzyński z doradcami oraz Ludwika Nitschowa[15]. Ta lokalizacja miała podkreślać jej związek z rzeką utrwalony w legendzie o symbolu stolicy[5]. Była również zgodna z hasłem Stefan Starzyńskiego „frontem do Wisły”[8]. Miasto pokryło koszty budowy monumentu[4].
Pomnik został ustawiony nad Wisłą na początku kwietnia 1939[2]. Nie było oficjalnej uroczystości odsłonięcia, a prasa warszawska zamieściła tylko krótkie wzmianki o nowym monumencie i jego zdjęcia[2]. Do wybuchu II wojny światowej nie zrealizowano także wszystkich elementów jego otoczenia, m.in. rzeźb mew zrywających się do lotu, które miały być umieszczone przy krawędzi basenu[16]. Ich modele i odlewy zostały zniszczone w czasie wojny[1]. Planowano również budowę tarasu widokowego na dolnym bulwarze, aby Syrena mogła być oglądana od strony rzeki[17].
Rzeźba przedstawia postać Syreny z uniesionym mieczem i tarczą[4]. Jej włosy są zebrane w kok na karku[18]. Wzrok ma skierowany na północ, a jej mocny kobiecy korpus osłania trzymana w lewej ręce okrągła, lekko wypukła tarcza[17]. Na tarczy znajduje się wizerunek orła w koronie, wokół którego biegnie napis „Warszawa”[6][17]. Syrena ma w tle rzekę i drzewa na praskim brzegu[17]. Autorem cokołu składającego się z trzech bloków piaskowca umieszczonych w basenie był Stanisław Pomian-Połujan[7].
Monument miał upamiętniać herb Warszawy i przyczynić się do podniesienia estetyki bulwarów wiślanych[19].
Podczas okupacji niemieckiej żaden z dwóch warszawskich pomników Syreny nie znalazł się na liście monumentów przeznaczonych do rozbiórki[20]. Nie zostały one również zniszczone po upadku powstania warszawskiego[20]. Prawdopodobnie stało się tak, gdyż obydwa znajdowały się nad Wisłą, która od września 1944 stanowiła linię frontu[20]. Pomnik został jednak uszkodzony. W 1949 pracownia Braci Łopieńskich, bez zdejmowania rzeźby z cokołu, załatała 35 drobnych przestrzelin Syreny[16].
W 1966 monument był remontowany, uruchomiono także fontannę z basenem[21].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.