Zamek w Karpnikach (niem. Vischbach, Fischbach) – zabytkowy zamek[1] położony we wsi Karpniki w województwie dolnośląskim w powiecie karkonoskim, w gminie Mysłakowice, u podnóża Krzyżnej Góry w Rudawach Janowickich.
![]() | |
![]() Zamek w Karpnikach | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Miejscowość | |
Typ budynku |
zamek, obecnie pałac |
Styl architektoniczny | |
Architekt | |
Rozpoczęcie budowy | |
Ukończenie budowy | |
Pierwszy właściciel |
Henryk Czirna |
Położenie na mapie gminy Mysłakowice ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego ![]() | |
Położenie na mapie powiatu karkonoskiego ![]() | |
![]() | |
Strona internetowa |
![Thumb](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/10/Schloss--Fischbach-06.jpg/640px-Schloss--Fischbach-06.jpg)
Zamek został zbudowany w XIV wieku prawdopodobnie przez Henryka Czirna, właściciela Płoniny i Sokolca. W kolejny wiekach zamek był kilkakrotnie przebudowywany, a jego obecny wygląd pochodzi z 1846 i jest zasługą architekta niemieckiego Friedricha Augusta Stülera z wykorzystaniem projektów jego nauczyciela, Karla Friedricha Schinkla z czasów jego pobytu w Karpnikach w 1832. W 1978 zamek przystosowano do użycia jako ośrodek wypoczynkowy, a później sanatorium dla dzieci. Obecnie budowla jest własnością prywatną i działa jako hotel i restauracja.
Pierwotne założenie obronne w Karpnikach (wówczas Vischbach) zostało wzniesione w XIV wieku, prawdopodobnie przez rycerza Czirna. Było ono nieregularne i składało się z budynku mieszkalnego oraz narożnej cylindrycznej wieży. W dokumentach z 1369 zamek wymieniany był jako własność Clericiusa Bolcze (Clercos von Bolitz). W 1438 pozbył się go niejaki Cuncze von Predel, a nabywcą został rycerz Cuncze Beeler von Rychenbach[2]. Kilka lat później dobra przeszły na własność Hansa Schoffa-Gotschego, kanclerza księstwa świdnicko-jaworskiego, pana na Kamienicy i Zamku w Chojniku[2].
Niewielką budowlę powiększył w 1475 Kacper Schoff-Gotsch[2]. Składała się ona wówczas z wieży oraz dwóch budynków, które połączone murami tworzyły dziedziniec. Całość usytuowana była na otoczonej fosą sztucznej wyspie. W 1580 Adam Schoff Gotsch sprzedał Karpniki Friedrichowi baronowi von Kanitz und Talowitz (zm. 1585)[3]. Nowy właściciel rozpoczął całkowitą przebudowę w stylu renesansowym i choć w 1593 zamek ucierpiał od uderzenia pioruna, prace budowlane ukończono. Podczas przebudowy z przełomu XVI/XVII stulecia wzniesiono nowe skrzydła, odnowiono wieżę i zmodernizowano wnętrza. Zakończenie prac przypadło na rok 1603, o czym świadczy data na jednym z istniejących do dziś portali. Między rozbudową renesansową, a neogotycką dokonano pomniejszych przekształceń, m.in. wieża otrzymała barokowy hełm, a w XVIII wieku zamkowy czworobok podwyższono o jedną kondygnację.
Przez cały okres funkcjonowania zamek bardzo często zmieniał swych właścicieli. W okresie wojny trzydziestoletniej zmarł w nim Christoph Friedrich von Kanitz und Talowitz, który wcześniej cały majątek zapisał żonie Lukrecji z domu von Hatzfeldt[3]. Ta zaś przekazała go swemu wujowi Reimarowi Friedrichowi von Winterfeld. Wdowa po nim oddała posiadłość córce Elizabeth Christiane baronowej Schonaich Carolath Beuthen, a po jej zgonie Karpniki otrzymała przyrodnia siostra Anna Elizabeth. W 1679 sprzedała ona dobra karpnickie Balthazarowi Leopoldowi von Hayn. Pochodzący z tej rodziny Phillip Antoni odstąpił je w 1725 Franzowi Wilhelmowi von Schaffgotsch. Następnie po bezdzietnej śmierci Franza w 1774 majątek stał się własnością skarbu państwa, a trzy lata później krzeszowskiego klasztoru cystersów[2]. Już jednak w 1784 pałac odkupił baron i późniejszy hrabia Friedrich Wilhelm von Reden auf Hameln und Bennigsen, by po trzech latach odsprzedać go pruskiemu ministrowi do spraw Śląska, którym był wtedy Karol Georg Heinrich, hrabia von Hoym[2]. W 1789 nowym właścicielem wsi został Kaspar Konrad baron von Zedlitz[2].
Od jego wuja w 1822 kupił zamek dla siebie oraz żony Marianny książę Wilhelm von Hohenzollern, brat króla pruskiego Fryderyka Wilhelma III i wkrótce zlecił jego przebudowę w stylu neogotyku angielskiego[2]. Projekt prac przygotował oraz kierował nimi niemiecki architekt Friedrich August Stüler. Zmiany rozpoczęto od założenia romantycznego ogrodu w stylu angielskim. Postawiono w nim różnorodne budowle, takie jak Chata Marianny, cieplarnia i szwajcarski domek. W południowej części parku stanął pomnik Archanioła Michała, upamiętniający Leopolda, brata księżnej[2].
W czasach, kiedy Karpniki należały do niemieckiej rodziny panującej, zgromadzono tu wiele pamiątek, organizując na pierwszym piętrze muzeum i udostępniając je wybranej publiczności. Prezentowano w nim wyroby rzemiosła artystycznego, rzeźby, zbiory klejnotów, dawną broń, stare witraże. Na pierwszym piętrze północnego skrzydła mieściła się biblioteka z bogatymi zbiorami rękopisów. W pałacu tętniło życie towarzyskie, a spośród utytułowanych gości wymienić można m.in. niemiecką rodzinę królewską, wielkie księżne rosyjskie Olgę i Aleksandrę Teodorownę, wielkiego księcia Mikołaja (późniejszego cara), licznych przedstawicieli arystokracji: Reussów, Radziwiłłów, księcia Wołkońskiego, Klaudynę z Działyńskich Potocką. Z okazji tych wizyt organizowano bale, koncerty i przedstawienia teatralne.
Podczas drugiej wojny światowej urządzono w pałacu karpnickim składnicę muzealną, stworzoną przez konserwatora wojewódzkiego Gunthera Grundmanna, w której umieszczono zbiory zrabowane w państwach okupowanych przez Hitlera[2]. Tu także przeniósł z Darmstadtu swoją kolekcję dzieł sztuki ostatni właściciel Karpnik, książę Ludwig von Hessen und bei Rhein[2].
Pod koniec II wojny światowej w 1945 zamek został splądrowany przez żołnierzy Armii Czerwonej. Do 1950 w obiekcie mieściła się szkoła podstawowa. Po kilku latach pustostanu, w 1956 służyła jako dom dla dzieci niepełnosprawnych. Zaniedbany przez lata powojenne obiekt wyremontowano w 1962, z przeznaczeniem na ośrodek kolonijny[2]. Pogarszający się stan budynku spowodował jego opuszczenie w 1973. Następnie sprzedano zamek prywatnemu inwestorowi z planem przekształcenia go w obiekt kulturalno-rekreacyjny. Po kilkukrotnych zmianach właścicieli, w 1995 zamek został przekazany stowarzyszeniu właścicieli, którzy podjęli środki ochronne, aby zapobiec dalszemu niszczeniu. Profesjonalna renowacja jak dotąd nie powiodła się ze względu na brak środków finansowych[4].
Po latach stagnacji i izolacji majątku od społeczeństwa nastąpiła kolejna zmiana właściciela i od 2009 były prowadzone prace restauratorskie, w celu utworzenia w zamkowych pokojach ekskluzywnego hotelu. Pierwotnie zakończenie miało nastąpić do końca 2013. Hotel zamkowy został ostatecznie otwarty na początku października 2014. W zabytkowych pomieszczeniach stylowo umeblowano dwadzieścia pokoi, w tym Apartament Królewski z elementami XIX-wiecznymi i Apartament Renesansowy z zachowanymi malowidłami z XVI w. Wnętrza są zarezerwowane dla gości hotelowych natomiast dziedziniec zamkowy i park można zwiedzać[5].
Renesansowy, kamienny portal zwieńczony półkoliście z agrafą. Nad nadprożem płycina z sentencją w j. łac. ARCEM HANC FISCHBACHIANAM OLIM A FRIDERICO PATRUO INCHOATAM A PATRE ELIA ABSOLUTAM HAC INSUPER STRUCTURA EXORNARI FOSSAM MUROCINCI TURRIM TOTAM RENOVARI ALISO AEDIFICIIS AMPLIFICARI CURAVIT CHRISTOPHORUS FRIDERICUS A KANITZ E F ANNO A NATO CHRISTO MDCIII ([Budowę] zamku Fischbach przed laty rozpoczął stryj Fryderyk, a ojciec Eliasz dokończył górne elementy, [wykopał] fosę, całkowicie odnowił ściany i wieżę. O wzmocnienie pozostałych budynków zadbał Christoph Friedrich von Kanitz w 1603 roku od narodzenia Chrystusa); ozdobiona przy dolnych rogach kartuszami z herbami von Kanitz[uwaga 1] (L) i von Hatzfeldt[uwaga 2] (P). Nad lewą częścią łuku nad otworem wejściowym herb von Koseritz[uwaga 3], nad prawą von Neuhoff[uwaga 4][6].
- Herb von Kanitz[uwaga 1] (tarcza)
- Herb von Koseritz[uwaga 3]
- Herb von Neuhoff[uwaga 4]
- Schloss Fischbach, Alexander Duncker
- Zamek w Parku Miniatur
W 1993 złodzieje odkuli renesansowy portal bramny i przygotowali go do wywiezienia. Na szczęście w porę udało się zauważyć szkodę, portal złożono w piwnicy i po konserwacji wrócił on na swoje miejsce[5]. Obecnie zamek ponownie jest własnością prywatną. Zamek wyremontowano: odnowiono elewacje, komnaty, wykonano stropy[7]. Odrestaurowany budynek przeznaczono na hotel i restaurację[8].
Karpniki – Zamek Karpniki – Cieplice Śląskie-Zdrój[9]
- Herb Christopha Friedricha von Kanitz zm. 1628, syna Eliasa von Kanitz i Anne z domu von Koseritz
- Herb Lukrecji z domu von Hatzfeldt, żony Christopha Friedricha von Kanitz
- Herb Anne von Koseritz, żony Eliasa von Kanitz, matki Christopha Friedricha von Kanitz
- Herb Ursuli von Neuhoff, teściowej Christopha Friedricha von Kanitz, matki jego żony Lukrecji z domu von Hatzfeldt
Wikiwand in your browser!
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.