Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Pałac w Tułowicach
![]() | |
![]() Pałac od południa | |
Państwo | |
---|---|
Miejscowość | |
Typ budynku |
pałac |
Styl architektoniczny |
eklektyzm |
Rozpoczęcie budowy |
1879 |
Położenie na mapie Tułowic ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa opolskiego ![]() | |
Położenie na mapie powiatu opolskiego ![]() | |
Położenie na mapie gminy Tułowice ![]() | |
![]() |
Rejestr zabytków: Zespół:pałacowy, XVIII-XX w., nr rej.: 1018/65 z 8.05.1965 ||
Historia pałacu
Choć obecny pałac powstaje dopiero w końcu XIX wieku, Tułowice istnieją co najmniej od XV wieku (1447 wzmiankowany jest kościół parafialny p.w. św. Rocha) i stanowią własność kolejnych rodów szlacheckich. W XVI wieku są nimi Dobiszowscy, a poprzez małżeństwo Florentyny z Dobiszowskich z Fryderykiem von Nawój - ta rodzina do 1572 roku posiada Tułowice. W tym roku zostały one sprzedane Janowi Ponge von Baumgarten, a w 1577 nabywa je Jan von Pückler. Od 1596 właścicielem jest hrabia Henryk Dreske, od początku XVII wieku wieś należy do rodziny von Zierotin. Maria von Zierotin wnosi Tułowice w wianie wychodząc w 1779 roku za właściciela Niemodlina, Johanna Nepomuka Carla von Praschmo i przez następne pół wieku należą do tej właśnie rodziny. W tym właśnie okresie, przed 1824 rokiem, Ludwig Praschmo przebudowuje istniejący już pałac w stylu neoklasycystycznym. W 1835 r. zadłużony majątek tułowicki nabył Friedrich von Frankenberg-Ludwigsdorf. Ta rodzina pozostała w Tułowicach do 1937 r., do konfiskaty posiadłości Konrada von Frankenberg-Ludwigsdorf przez nazistów w 1937. Przebudowa pałacu, która nadała mu dzisiejszy neorenesansowy kształt została wykonana za czasów Friedricha von Frankenberg-Ludwigsdorf w latach 1879-1889. Architektem odpowiedzialnym był berliński twórca, Carl Ludecke. [Carl Heidenreich???]
W czasie II wojny światowej w pałacu była szkoła robotników leśnych, mieszkania oraz szpital. Po 1945 r. majątek przekazano Nadleśnictwu Państwowemu w Tułowicach. Już w 1948 r. w pałacu otwarto Ośrodek Szkolenia Robotników Leśnych, zamieniony w 1957 r. w Technikum Leśne, działające do dziś. Obecnie w pałacowych wnętrzach znajduje się internat. Zabytek dobrze utrzymany, możliwość zwiedzania tylko z zewnątrz[1].
Architektura
Rezydencja murowana z cegły, trzyskrzydłowa, na planie litery „U”, wszystkie skrzydła dwukondygnacyjne, nakryte wysokimi dwuspadowymi dachami z facjatami. Fasada południowa piętnastoosiowa z centralnie umieszczonym portykiem oraz kwadratową wieżą zwieńczoną tarasem z narożnymi wieżyczkami i ośmiobocznym hełmem prześwitowym. Przed fasadą taras z fontanną na osi, otoczony żeliwną balustradą z kamiennymi słupami. Elewacja północna skrzydła południowego z dwoma okrągłymi wieżami po bokach i centralnie umieszczonym dwukondygnacjowym bogato zdobionym wykuszem, nad którym taras oraz szczyt z figurą Michała Archanioła. W osi elewacji wschodniej kamienna ława z półkolumną z figurą Diany. Elewacje dzielone pilastrami, częściowo boniowane, z oknami w ozdobnych obramieniach, w części zachowane dekoracyjne neorenesansowe detale, w elewacji wschodniej przetrwały dwie żeliwne kraty. Układ wnętrz przekształcony, trzytraktowy, w kilku salach skrzydła wschodniego pozostały oryginalne sztukaterie[1].
Pałac otacza park krajobrazowy z II połowy XIX wieku.
Park
Z dawnego kilkudziesięciohektarowego parku, rozciągającego się od Ligoty Tułowickiej aż po Skarbiszowice, utrzymywana jest jedynie jego skromna część, usytuowana w bezpośrednim sąsiedztwie pałacu. Skrupulatnie opisane gatunki rzadkich drzew i krzewów, zadbane parkowe alejki – to zasługa tutejszej szkoły leśnej, wykazującej dużą dbałość o otoczenie pałacu. Pozostałe części tego ponad stuletniego parku, kiedyś pełne dróżek, śluz, oczek wodnych, kamiennych i drewnianych mostków, starannie pielęgnowanych kęp starodrzewia oraz wiekowych, rozmyślnie zasadzonych tu dębów, dziś w większości są zaniedbane i okaleczone. Jedynie niektóre jego fragmenty przypominają o dawnej świetności. Budynek stajni przebudowano i dostosowano do potrzeb mieszczącego się tu Zespołu Szkół. Młyn wodny powstały przypuszczalnie w 1763 roku po roku 1945 przez długi okres pełnił funkcje młyna wodnego, później o napędzie elektrycznym. Koło młyńskie, poruszane wodą z pobliskiej rzeki Ścinawy, doprowadzanej przez kanały i zbiorniki wyrównawcze służące zarazem jako stawy hodowlane karpia usunięto w latach osiemdziesiątych. Stawy młyńskie i kanały przepływowe, pozbawione wody, zamulone i pozarastane krzakami, wskazują, że już od dawna nie są zagospodarowane. W bezpośrednim sąsiedztwie młyna znajdują się czworaki, które obecnie są w stanie ruiny. Na jednej z wysepek, po wschodniej części młyna, stoi dobrze zachowany budynek dawnej bażanciarni wybudowany w drugiej połowie XIX wieku. Na wyspie w pobliżu wspomnianej bażanciarni można było odnaleźć pozostałości po dawnym cmentarzu psów, powstałych przypuszczalnie za czasów ostatniego przedstawiciela tułowickiej linii Frankerbergów – hrabiego Konrada[2].
Park:nr rej.: 108/84 z 28.05.1984
Wykonawcę czeka sporo prac rozbiórkowych: płyt i nawierzchni betonowych, 650 metrów kwadratowych asfaltu czy ogrodzenia z płyt prefabrykowanych i siatki. Powstanie ogrodzenie murowane z przęsłami odremontowana zostanie także brama, bo jak zaznaczył starosta: – Chcą, żeby wchodzących do parku uczniów, mieszkańców i turystów witały tak jak to było wcześniej dwa brązowe, półtorametrowej wielkości jelenie. Wymienione zostaną i ponownie osadzone 22 studzienki kanalizacyjne znajdujące się na terenie obiektu. Spośród prawie ośmiuset drzew usunięta zostanie połowa ( te które nie mieściły się w założeniu parkowym) a reszta zostanie poddana starannej pielęgnacji. Przewiduje się posadzenie prawie półtora tysiąca krzewów i pnączy. Wykonawca zamontuje także system telewizji użytkowej. Zakończenie prac w 2023 roku[3].
http://www.polskiezabytki.pl/m/obiekt/4248/Tulowice/
Towarzystwo Przyjaciół Chmielowic jest lokalnym stowarzyszeniem powołanym w Chmielowicach w końcu roku 2004 roku i 14 kwietnia 2005 wpisanym do Krajowego Rejestru Sądowego i ewidencji stowarzyszeń Starostwa Opolskiego. W skład komitetu założycielskiego wchodzili: Jerzy Pobóg-Lenartowicz, Piotr Zamelski, Mikołaj Moczia, Jerzy Koziołek, Waldemar Matlachowski, Maria Gwizdak, Andrzej Kułaga, Elżbieta Milek, Janusz Uchnast, Ewa Wittke, Mirosław Stemporski, Edward Odelga (obecny sołtys), Bogusław Rączka, Bogusław Borysowski, Mirosław Maciąg. Obecnie, prezesem liczącego ok. 50 osób Towarzystwa jest prof. dr hab. Anna Pobóg-Lenartowicz.
Towarzystwo stawia sobie za cel promowanie Chmielowic w ramach Gminy Komprachcice i organizacji skupiających okoliczne jednostki samorządowe, aktywizowanie i integrację mieszkańców, pogłębianie ich samowiedzy i świadomości związanej z miejscem zamieszkania. Celem działalności jest również pomoc ludziom najuboższym, współpraca z podmiotami opiekuńczymi i edukacyjnymi z terenu wsi, organizacja licznych imprez, spotkań, wykładów i wycieczek. Stowarzyszenie nie posiada swojej siedziby, większość organizowanych wydarzeń ma miejsce w sali nad remizą OSP Chmielowice.
Pod koniec roku 2005 TPCh podjęło decyzję o nadaniu członkostwa honorowego Veronice-Marii von Donat, wdowie po synu dawnego właściciela majątku chmielowickiego.
Dnia 17 XI 1295 r. biskup wrocławski Jan Romka wraz z księciem opolskim Bolkiem I wydał dokument wyznaczający nowe granice dóbr kościelnych w Opolu i okolicach. Wymienia on szereg nazw miejscowości (m.in. lokalizuje on wsie: Półwieś, Szczepanowice, Źlinice, Boguszyce, Ochodze, Złotniki, Chrząszczyce), nie wspomina jednak wprost o Chmielowicach. Wzmianka o „alodiach i ogrodach koło Opola” dotyczy zapewne i Chmielowic, gdyż jedenaście lat później zapisano wzmiankę o posiadaczu dóbr pod Opolem, którym był Jakusz Chmelov (syna Chmela/Chmiela). Konkretny zapis wymieniający z nazwy "Chmelowicze" datowany jest na 7 marca 1386. Wydała go kancelaria Jana Kropidły, potwierdzając sprzedaż wsi, wraz z dworzyszczem, folwarkiem, młynem i przynależnościami. Z rąk Tomasza Bischofshaima przeszła w ręce Gregora Gaszowca/Gąsowicza (zapisanemu jako "Gassowiecz"). Cena 100 grzywien wskazuje, że Chmielowice w tym czasie mogły liczyć nawet do 250 hektarów[4].
Z 1447 roku pochodzi informacja o jednym z kolejnych właścicieli - był nim Mikołaj Kitczka. Następnych wymieniają dopiero dokumenty z początku XVII wieku. Weszły wtedy w skład rozległych posiadłości (Krapkowice, Otmęt, Górażdże, Wysoka, Strzebniów, Gogolin) Joachima Buchty. Od 1629 roku Chmielowice należały do Joachima Tschetschau-Mettich (obok m.in. Dąbrowy Niemodlińskiej i Żerkowic). Od jego potomków w 1740 r. Chmielowice kupuje Jan Larisch (posiadający też Kamień Śląski). Pod koniec tego stulecia wieś należy już do Prittwitzów (siedziba rodu była w Dąbrowie Niemodlińskiej). Wiemy, że pod koniec XVIII wieku we wsi mieszkało 76 osób, działała szkoła, ucząca również dzieci z Żerkowic i Dziekaństwa.
W XVIII stuleciu, w księgach parafialnych obecnej katedry, pojawiają się pierwsze zachowane informacje o chrztach najmłodszych mieszkańców Chmielowic. Pierwszą zapisaną w ten sposób jest Katarzyna Michaela Desdrzik (12 marca 1724). Kolejne, najstarsze nazwiska to Gaweł, Renk, Parol, Nawrat, Sdrzodło (najliczniejsza wówczas rodzina). Pod koniec tego wieku pojawiają się nazwiska znane współcześnie: Niżla (Nizik?), Gall, Langosz, Gariel, Sikora, Dawid.
XIX
W 1819 r. Chmielowice wchodzą w skład majątku rodu von Ziegler und Klipphausen, posiadających zamek we Dąbrowie Niemodlińskiej. Wtedy też przebudowany został budynek pałacowy, powstaje pierwsza wersja ogrodu, dzisiejszego parku. Kolejnymi właścicielami będą członkowie rodu von Donat, szczególnie zapisanego w dziejach Chmielowic.
Spis z 1861 r. wykazuje: 187 mieszkańców, 21 domów mieszkalnych, 1 budynek przemysłowy i 15 budynków gospodarczych (bez majątku Donatów). Mieszkańcy uprawiali 50 hektarów (32 ha pól i 10 łąk), von Donatowie posiadali 297 hektarów (242 ha pól, 32 łąk). Większość mieszkańców pracowała w majątku. Wszyscy byli katolikami. Spis z 1890 r. wykazuje 249 mieszkańców (219 mówiących po polsku - w 1910 r. proporcje te mają się jak 256:208). Na 1898 r. datowane jest pismo pierwszego znanego sołtysa Chmielowic noszącego nazwisko Strzałka. Z niego właśnie pochodzi historyczne godło wsi - snopek ze skrzyżowaną kosą i grabiami.
W 1887 r. uruchomiona została linia kolejowa łącząca Opole z Nysą, na trasie której znalazły się Chmielowice.
XX
W 1910 r. z inicjatywy Franza Donata powstała w Chmielowicach Ochotnicza Straż Pożarna. W tym samym czasie, także dzięki wsparciu finansowemu rodu Donatów powstał nowy budynek szkolny. Wybudowali oni też nowe czworaki oraz kilka domów przy dzisiejszej ul. Ogrodowej. Donatowie też przebudowali swoją chmielowicką siedzibę, nadając jej charakter rezydencjalny.
1861 | 1890 | 1910 | 1925 | 1933 | 1939 | |
---|---|---|---|---|---|---|
Mieszkańcy Chmielowic | 187 | 249 | 256 | 271 | 530 | 729 |
W tym: mówiący po polsku | b.d. | 219 | 208 | |||
________________
Ciekawostką jest fakt, że na grobach obydwu sióstr, na tylnej stronie kamiennych krzyży znajdują się wyryte inskrypcje biblijne (Iz 43,1[5] oraz Jer 31,3[6]).
Ławeczka Jana z Głogowa w Głogowie to skromny monument poświęcony średniowiecznemu uczonemu, nauczycielowi Mikołaja Kopernika. Ma formę modnej w ostatnich dekadach ławeczki pomnikowej. Odsłonięto ją w 2007 roku przy głogowskiej alei Wolności (w pobliżu staromiejskiego końca tej XIX-wiecznej arterii), na skraju placu noszącego imię uczonego z Akademii Krakowskiej. Dzieło zostało wykonane w technice żywic polimerowych. Materiał okazał się wyjątkowo nietrwały, obok licznych spękań (stan na 2014 rok), nosi ślady licznych dewastacji przez wandali.
Postać Jana siedzi na lewym końcu ławki. Na prawym udzie uczonego leży karta z napisem: W 500 ROCZNICĘ ŚMIERCI / JANA Z GŁOGOWA / ASTRONOMA / MATEMATYKA / FILOZOFA / NAUCZYCIELA / MIKOŁAJA KOPERNIKA / MIESZKAŃCY / GŁOGOWA / A.D. 2007.
Galeria fotografii pomnika i Placu Jana z Głogowa
Cmentarz przy ul. Wrocławskiej w Opolu - nieużytkowana, zabytkowa nekropolia o powierzchni 6,5 ha (przed 1934 - 8 ha).
Dzieje cmentarza sięgają 1813 roku, gdy postanowiono wyznaczyć go na Przedmieściu Odrzańskim, opodal Domu Bractwa Kurkowego. Miał być używany przez chrześcijan, a zarządem mieli zajmować się wspólnie ewangelicy i katolicy (stan ten trwał do 1874 r.), choć przewidziano dla nich oddzielne kwatery, podobnie jak dla wojskowych.
W 1850 r. powstał mur cmentarny, w kolejnych dekadach (1860, 1872, 1888) powiększano jego rozmiar. W 1874 r. zarząd nad cmentarzem objął magistrat, wybudowano wówczas budynek (obecnie siedziba "Zieleni Miejskiej"), kaplicę i kostnicą. W kolejnych latach uregulowano kwestie formalne, odnoszące się do zarządu, szczegółów związanych z pochówkami (grób miał być początkowo utrzymywany przez pół wieku, z możliwością przedłużenia), a także obszar który miał z cmentarza korzystać (Opole, Pasieka, Grudzice i Malinka, dodatkowo ewangelicy z Groszowic). W pierwszym roku XX wieku powstała międzywyznaniowa neogotycka kaplicę cmentarną. W tym czasie cmentarz otoczyła już zwarta zabudowa miejska, co uniemożliwiało jego powiększanie.
Według źródeł, w latach 1923-1930 liczba pochówków oscylowała od 529 (w roku 1924) do 603 (1929), co stawowi wielkość dwudziestokrotnie większą, niż ówczesne pochówki na drugim opolskim cmentarzu, na Zakrzowie. W roku 1930, w efekcie podniesienia się poziomu wód gruntowych po powodzi i rozpoczęciu budowy Kanału Ulgi, zaprzestano pochówków. W kolejnym roku cmentarz został zamknięty. Niedługo potem, w 1934 roku, przez teren nekropolii przeprowadzono obecną ulicę Niemodlińską. Po 1945 roku otwarto cmentarz, przeniesiono wówczas pochówki niemieckie do wspólnych mogił na cmentarz w Półwsi. Najstarsza część cmentarza, na południe od ul. Niemodlińskiej, została zlikwidowana. Obecny cmentarz był użytkowany do lat 60. (zamknięty został w 1963 roku). W 1984 roku, w trakcie inwentaryzacji znajdowało się na nim ok. 2700 grobów, z których ok. 2500 pochodziło sprzed wojny. Najstarszy istniejący grobowiec należy do rodziny Süssenbach (Christian Jan Süssenbach, królewski nadleśniczy (+1832) oraz Cathrina Ernestin Süssenbach (+1831).
Podobnie jak u początków istnienia nekropolii, jej położenie jest minusem. Wciąż, jak przed dwustu laty, okoliczna dzielnica cieszy się nie najlepszą sławą. W efekcie stale otwarty cmentarz narażony jest na ciągłe dewastacje.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.