Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Order Krzyża Pogoni (lit. Vyčio Kryžiaus ordinas) – drugie litewskie odznaczenie państwowe, a zarazem najwyższe wojskowe, ustanowione w 1919. Przyznawany jest obywatelom litewskim i obcokrajowcom za szczególne bohaterstwo wykazane w obronie wolności i niepodległości Państwa Litewskiego. Świętem orderu jest 23 listopada, Dzień Armii Litewskiej.
Odznaczenie zostało ustanowione i oficjalnie zatwierdzone przez rząd litewski w dniu 30 lipca 1919. Order był przyznawany do 1940. Pomysłodawcą ustanowienia odznaczenia był litewski generał Silvestras Žukauskas.
Początkowo nosiło nazwę Krzyż „Za Ojczyznę” (lit. Kryžius „Už tėvynę”), a od lutego 1920 Krzyż Pogoni (lit. Vyties Kryžius). Podzielony on został na trzy klasy gdzie I klasa była klasą najniższą, a III klasa – najwyższą. Różniły się wykonaniem odznaki krzyża i liczbą gwiazdek trój- lub pięciopromiennych umieszczanych na wstążce:
W 1927 przyjęto nowy statut i nową nazwę Order Krzyża Pogoni (Vyties Kryžiaus Ordinas). Zmieniono też kolejność klas i odtąd III klasa była najniższą, a I klasa – najwyższą, odznaki wszystkich klas wykonywane były ze srebra i emaliowane na czarno:
W 1930 litewska nazwa odznaczenia została zmieniona z powodów lingwistycznych na Vyčio Kryžiaus Ordinas, zlikwidowano kategorię cywilną (ordery bez mieczy), a odznaczenie zostało podzielone na pięć klas, podobnie jak wiele innych europejskich orderów:
Po aneksji Litwy przez ZSRR w 1940 order został zniesiony. Przywrócono go 15 stycznia 1991, jako pierwsze z przedwojennych odznaczeń litewskich. Pierwszymi osobami odznaczonymi Orderem Krzyża Pogoni byli zamordowani przez Sowietów obrońcy wieży TV w Wilnie (1991), którym odznaczenie przyznano pośmiertnie (m.in. Loreta Asanavičiūtė).
Obecnie odznaczenie jest wykonywane w Mennicy Państwowej w Wilnie i przez firmę Gurtana, a wstążka orderu jest produkowana przez znaną duńską firmę medalierską Mørch & Søn w Kopenhadze. W 1992 wstążki orderu IV i V klasy były wykonywane przez znaną paryską firmę medalierską Arthus-Bertrand[2].
Obecnie order dzieli się on na pięć klas, wszystkie z mieczami. W 2002 ustanowiono powiązany z Orderem Medal Orderu Krzyża Pogoni.
W 90. rocznicę ustanowienia Orderu Krzyża Pogoni (2009) Poczta Litwy wydała znaczek pocztowy z wizerunkiem tego odznaczenia[3].
Odznaką orderu jest emaliowany na czarno podwójny srebrny krzyż Jagiellonów (wykonywany z brązu i ze srebra próby 0,800) o rozmiarach 4,2 × 2,6 cm[4]. Pośrodku krzyża znajduje się herb Litwy Pogoń na tle z czerwonej (pierwotnie wiśniowej) emalii (wersja z mieczami posiada dwa złote miecze skrzyżowane pod sześcioramienną tarczą herbową). Na rewersie napis: Už narsumą 1918/XI/23 (Za dzielność i data powstania Armii Litewskiej, a także kolejny numer odznaczenia – istnieją różne warianty). Obecna wersja zamiast tej daty ma wygrawerowany rok 1919 (taki wariant występował również na przedwojennych odznaczeniach). Kawalerom orderu I i II klasy przysługuje również gwiazda orderowa w kształcie srebrnej dziewięcioramiennej gwiazdy z wizerunkiem odznaki Orderu Krzyża Pogoni z Mieczami (do 1940 istniała również gwiazda orderowa bez mieczy)[5]. Wstążka orderu jest koloru karmazynowego z dwoma czarnymi paskami wzdłuż obu boków, z których jeden jest cieńszy, drugi grubszy.
W latach 1920–1927 odznaczono:
W latach 1927–1930 otrzymało:
W latach 1930–1940 wyróżniono już jedynie najniższą klasą:
W latach 90. XX w. order został przyznany 396 osobom:
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.