Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Międzynarodowe Towarzystwo Świadomości Kryszny (ang. International Society for Krishna Consciousness, w skrócie ISKCON), powszechnie znane jako Hare Kryszna – hinduistyczna tradycja religijna określana jako gaudija wisznuizm wywodząca się z Bengalu Zachodniego i nauk Ćajtanji Mahaprabhu. Na Zachodzie nurt został spopularyzowany przez Bhaktivedantę Swamiego Prabhupadę, pierwszy ośrodek misyjny poza Indiami założony został przez Bhaktivedantę Swamiego w Nowym Jorku w roku 1966[2]. W Polsce MTŚK zostało oficjalnie zarejestrowane i wpisane pod numerem 30 do „Rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych” Ministerstwa Spraw Wewnętrznych dnia 31 stycznia 1990[3]. W 2020 roku liczyło w Polsce 2612 członków, 392 duchownych i 22 ośrodki[1].
![]() |
Ten artykuł od 2014-01 zawiera treści, przy których brakuje odnośników do źródeł. |
![]() | |||||||||||
Klasyfikacja systematyczna wyznania | |||||||||||
Hinduizm └ wisznuizm bengalski | |||||||||||
| |||||||||||
| |||||||||||
Strona internetowa |
Popularna nazwa ruchu (Hare Kryszna) pochodzi od intonowanej przez nich Maha Mantry (wielkiej pieśni), pochodzącej z Kalisantaranopaniszad oraz innych pism wedyjskich i promowanych przez Ćajtanję Mahaprabhu. Członkowie Hare Kryszna (głównie mnisi) znani są z odprawianych na ulicach miast na całym świecie ulicznych śpiewów i tańców z bębnami (mridangami) i czynelami (karatalami), odziani zwykle w kolorowe sari (kobiety) i szafranowe lub białe dhoti i kurty (mężczyźni). Śpiewana przez nich Maha Mantra przedstawia się następująco:
Na Zachodzie mahamantra jednoznacznie kojarzona jest z Międzynarodowym Towarzystwem Świadomości Kryszny, jednak wśród wyznawców hinduizmu intonowana jest niezależnie od przynależności do jakiejkolwiek organizacji.
ISKCON praktykuje bhaktijogę, czyli służbę oddania Bogu, która jest formą hinduizmu (wisznuizmu). Obiektem czci jest Kryszna, którego imię jego wyznawcy tłumaczą jako „wszechatrakcyjny”. Wyznawcy wierzą, że Kryszna jest najwyższą formą Boga.
Nauki bhaktijogi mają swój początek jeszcze przed okresem wedyjskim, a zostały spopularyzowane przez Ćajtanję Mahaprabhu w Zachodnim Bengalu w połowie XIV w. Członkowie MTŚK należą do wisznuickiej szkoły (sukcesji uczniów) gaudija. Gaudija wisznuizm jest szczególnie silny w historycznie związanych rejonach: w Bengalu Zachodnim i Orisie. Na Zachodzie został spopularyzowany przez Bhaktivedantę Swamiego Prabhupadę, który przetłumaczył i wydał w języku angielskim Bhagawadgitę i inne teksty, które zostały później przetłumaczone na ponad sześćdziesiąt języków.
Członkowie Towarzystwa, którzy otrzymali święcenia (mnisi lub mniszki) zobowiązani są do przestrzegania następujących zasad:
Wyznawcy nazywają siebie bhakta (czciciel/wielbiciel) lub bhaktinka (wielbicielka). Święcenia nie są obowiązkowe. Otrzymuje się je od wybranego przez siebie guru. Nadawane jest wówczas imię duchowe (często jedno z imion Kryszny i jego awatarów). Członkowie Towarzystwa nie podlegają kontroli co do przestrzegania powyższych zasad; pozostawia się to ich sumieniu. Oczekiwana jest (ale nie wymagana) wszelka pomoc dla świątyni w miarę sił i możliwości. Mnisi często organizują publiczne pokazy pieśni i muzyki religijnej (tzw. harinam[4]) oraz rozdają ulotki i sprzedają literaturę religijną, w celu „szerzenia świadomości Boga”.
Możliwe jest przyjęcie sannjasy (również od swojego guru). Przyjmują ją głównie ludzie starsi (rzadziej młodzi), którzy zobowiązują się do całkowitego celibatu, unikania wszystkiego, co może odwracać uwagę od religii oraz poświęcają się głównie pielgrzymkom, podróżom misyjnym i szerzeniu doktryny gaudija wisznuizmu.
Mnisi i sannjasini odmawiają obowiązkowej służby wojskowej, ponieważ sprzeczna jest z absolutnym zakazem odbierania życia (ahinsa).
Wyobrażenia Kryszny/Radhy i ich awatarów w formie posągów (murti) są otaczane codzienną czcią (uznawane są one za „transcendentne”, tzn. zawierające „boską energię”) jednak główne nabożeństwa mają miejsce w niedziele i polegają głównie na wspólnym śpiewaniu mantr oraz pieśni religijnych w sanskrycie, często w formie „pytań i odpowiedzi” (zwanym bhadżan), przede wszystkim Maha Mantry, przy akompaniamencie tradycyjnych muzycznych instrumentów indyjskich (np. mryndanga, karatale).
Odczytywane są również fragmenty Bhagawadgity z komentarzami Bhaktivedanty Swamiego Prabhupady, a następnie prowadzona jest na ten temat swobodna dyskusja teologiczna.
Na ołtarzu główny kapłan lub kapłanka ofiarowuje kwiaty, kadzidełka oraz ogień a zgromadzeni śpiewają pieśni ku czci Ćajtanji Mahaprabhu i jego uczniów (np. Panća Tattwa mantra), oraz ku czci Bhaktivedanty Swamiego Prabhupady (Prabhupad, Prabhupad, Prabhupad Dźaja Dźaja Prabhupad). Często nabożeństwo kończy się radosnym tańcem zebranych, przy czym kobiety i mężczyźni tańczą oddzielnie.
Po nabożeństwie następuje uczta, podczas której spożywane jest prasadam, czyli wegetariańskie jedzenie, ofiarowane wcześniej Krysznie; uznawane jest ono za „oczyszczające” duszę od skutków działań karmicznych (dotyczy to wszystkich ludzi, także niewierzących, a również zwierząt).
MTŚK zachowuje najważniejsze święta wisznuizmu. Uroczyście świętowane są pojawienie się Kryszny (Dźanmastami) (koniec sierpnia lub początek września) oraz Holi.
ISKCON wyznaje tradycyjną teologię gaudija wisznuizmu, ustaloną przez Ćajtanję Mahaprabhu (1486–1534)[5] (uznawanego za awatarę Kryszny) i opracowaną oraz rozpowszechnioną przez jego uczniów, tzw. Sześciu Goswaminów, a zwłaszcza przez Dżiwę Goswamina w XVI w. Doktryna została skodyfikowana przez Bhaktiwinodę Thakura (1840–1911). ISKCON uznaje siebie za kontynuatora wielowiekowej sukcesji mistrzów duchowych guru i „czystych wielbicieli” Najwyższej Osoby Boga. Przez wyznawców innych odłamów hinduizmu ISKCON jest uznawane za jedną z wielu sampradaja.
Teologię gaudija wisznuizmu cechuje silne akcentowanie monoteizmu oraz bhakti, czyli osobistego i emocjonalnego związku z bogiem. Ponadto odrzucane są tradycyjny system kastowy (przynależność przez urodzenie) oraz doktrynalna mizoginia, cechująca wiele odłamów hinduizmu.
ISKCON naucza zgodnie z podstawowymi zasadami hinduizmu:
Ponadto do najważniejszych zasad teologii należą:
Większość wyznawców (ok. 99,9%) mieszka we własnych domach. Hare Kryszna wielokrotnie było celem działań organizacji antykultowych. Jedną z przyczyn jest propagowanie hinduizmu. Hare Kryszna znani są w Europie i Amerykach z organizowania Festiwali Wozów (Ratha Jatra).
Bhaktivedanta Swami określił w roku 1966 siedem celów Międzynarodowego Towarzystwa Świadomości Kryszny:
W USA ISKCON posiada setki ośrodków, świątyń, szkół, restauracji itp. Obecnie dominuje tendencja do przekształcenia świątyń w centrum lokalnej wspólnoty wiernych (żyjących w społeczeństwie poza świątynią), na wzór parafii chrześcijańskich.
W Europie sytuacja jest bardziej zróżnicowana: krajem, w którym ISKCON posiada najwięcej wyznawców i aż 20 ośrodków jest Wielka Brytania. Głównym ośrodkiem ruchu jest posiadłość ziemska i pałac Bhaktivedanta Manor (podarowany przez jednego z Beatlesów George’a Harrisona), który odwiedza co roku ponad 500 000 gości; również Tony Blair przynajmniej raz w roku gości w tym ośrodku.
W Belgii ISKCON ma główny ośrodek w Château de Septon Durbuy (Radhadesh), w którym mieści się również Uniwersytet Vaishnava. Ośrodki ISKCON istnieją we wszystkich krajach europejskich, łącznie z Rosją.
Francja jest krajem europejskim najbardziej nieprzyjaznym ISKCON01-27[potrzebny przypis]: specjalna komisja śledcza ds. sekt stwierdziła, że ISKCON prowadzi działalność zarobkową pod pozorem akcji humanitarnych i stosuje „zmuszanie do wysiłku fizycznego”, aby zmniejszyć „zmysł krytyczny”. Francja jest pierwszym krajem na świecie, który sformułował tak wiele różnych zarzutów wobec ISKCON. We Francji główne ośrodki ISKCON znajdują się w Indre (Château d’Oublaisse nazywane także la Nouvelle Mayapura) i Noisy-le-Grand[6].
Ruch Hare Kryszna pojawił się w Polsce w latach 70.[7] Jednak szerszą działalność rozwinął od końca lat 80. Obecnie ma 2 świątynie (w Mysiadle i Wrocławiu) oraz prowadzi rolnicze gospodarstwo ekologiczne w Czarnowie (gdzie w 1980 powstał pierwszy ośrodek ruchu).
MTŚK zostało zarejestrowane w Polsce w 1988, a do „Rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych” Ministerstwa Spraw Wewnętrznych zostało wpisane pod numerem 30 dnia 31 stycznia 1990.
MTŚK znane jest z uczestnictwa w Festiwalu Przystanek Woodstock, gdzie sprzedaje ciepłe posiłki, ma własną scenę, gdzie odbywają się koncerty różnych stylów muzycznych, oraz kilka namiotów, gdzie można dowiedzieć się więcej o religii (np. namioty ‘Reinkarnacja’ czy ‘Wegetarianizm’), namiot z pamiątkami, które można kupić oraz namiot ‘Pytania i odpowiedzi’, gdzie można bezpośrednio zapytać wyznawców o różne kwestie dotyczące religii. MTŚK znane jest też z rozdawnictwa żywności biednym i bezdomnym, pomocy osobom uzależnionym itp. Działalność ruchu (z wyjątkiem działalności charytatywnej) spotyka się z krytyką głównie środowisk katolickich.
W czasie powodzi tysiąclecia we Wrocławiu Międzynarodowe Towarzystwo Świadomości Kryszny rozdawało na szeroką skalę gorące posiłki. W świątyni Hare Kryszna na wrocławskim Psim Polu utworzono wolontariat „Hare Kryszna powodzianom”. Powodzian krysznowcy karmili także z policyjnych i wojskowych pontonów, bardzo popularne stało się hasło: „Hare Kryszna gotuje – policja wiosłuje”. Ogółem, na przestrzeni dwóch tygodni, tj. 12–27 lipca 1997 roku, wyznawcy Kryszny w zalanym przez Odrę Wrocławiu rozdali ponad 25 tys. porcji gorących wegetariańskich posiłków, kanapki, gorące napoje, setki litrów wody mineralnej[8].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.