Wołowate[2], krętorogie, pustorogie, pustorożce (Bovidae) – rodzina ssaków z podrzędu przeżuwaczy (Ruminantia) w obrębie rzędu parzystokopytnych (Artiodactyla).
Bovidae | |||
J.E. Gray, 1821[1] | |||
![]() Przedstawiciel rodziny – żubr europejski (Bos bonasus) | |||
Systematyka | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Infragromada | |||
Rząd | |||
Podrząd | |||
Infrarząd | |||
Rodzina |
wołowate | ||
Typ nomenklatoryczny | |||
Bos Linnaeus, 1758 | |||
Podrodziny | |||
|
Klasyfikacja biologiczna wołowatych ulegała znacznym zmianom na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci, głównie ze względu na wyniki prowadzonych badań genetycznych. Do rodziny wołowatych należą następujące występujące współcześnie podrodziny[3][4][2]:
Opisano również podrodzinę wymarłą:
- Hypsodontinae Köhler, 1987[5]
Opisano również szereg rodzajów wymarłych w czasach prehistorycznych nie sklasyfikowanych z żadnej z podrodzin:
- Afrotragus Geraads, 2019[6] – jedynym przedstawicielem był Afrotragus premelampus (Harris, 2003)
- Asoletragus Palombo, Valli, Arca & Tuveri, 2006[7] – jedynym przedstawicielem był Asoletragus gentryi Palombo, Valli, Arca & Tuveri, 2006
- Etruria Abbazzi, Delfino, Gallai, Trebini & Rook, 2008[8] – jedynym przedstawicielem był Etruria viallii Abbazzi, Delfino, Gallai, Trebini & Rook, 2008
- Fenhoryx Pei Wenchung, 1958[9] – jedynym przedstawicielem był Fenhoryx wangchihyii Pei Wenchung, 1958
- Gangraia Kostopoulos, Sevim Erol, Yavuz & Mayda, 2021[10] – jedynym przedstawicielem był Gangraia anatolica Kostopoulos, Sevim Erol, Yavuz & Mayda, 2021
- Gentrytragus Azanza & Morales, 1994[11]
- Hanhaicerus Huang Xueshi, 1985[12] – jedynym przedstawicielem był Hanhaicerus qii Huang Xueshi, 1985
- Moldoredunca Lungu, 1979[13] – jedynym przedstawicielem był Moldoredunca amalthea Lungu, 1979
- Namacerus Morales, Soria Mayor, Pickford & Nieto, 2003[14] – jedynym przedstawicielem był Namacerus gariepensis Morales, Soria, Pickford & Nieto, 2003
- Parabubalis Gromova, 1931[15] – jedynym przedstawicielem był Parabubalis capricornis Gromova, 1931
- Pontoceros Vereshchagin, Alekseeva, David & Baigusheva, 1969[16]
- Procobus Khomenko, 1913[17]
- Pseudoeotragus Van der Made, 1989[18] – jedynym przedstawicielem był Pseudoeotragus seegrabensis Van der Made, 1989
- Stryfnotherium Kostopoulos & Soubise, 2018[19] – jedynym przedstawicielem był Stryfnotherium exophhtalmon Kostopoulos & Soubise, 2018
- Tchaltacerus Bouvrain, 1998[20] – jedynym przedstawicielem był Tchaltacerus longicornis Bouvrain, 1998
- Tethytragus Azanza & Morales, 1994[21]
- Torticornis Dmitrieva, 1977[22] – jedynym przedstawicielem był Torticornis ortokensis Dmitrieva, 1977
- Turkanatragus Geraads, 2017[23] – jedynym przedstawicielem był Turkanatragus marymuunguae Geraads, 2017
- Turritragus Abbazzi, Delfino, Gallai, Trebini & Rook, 2008[24] – jedynym przedstawicielem był Turritragus casteanensis Abbazzi, Delfino, Gallai, Trebini & Rook, 2008
- Vishnumeryx Pilgrim, 1939[25] – jedynym przedstawicielem był Vishnumeryx daviesi (Lydekker, 1886)
Kladogram
Drzewo filogenetyczne rodziny Bovidae[26]:
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
![Thumb](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f4/Brockhaus_and_Efron_Encyclopedic_Dictionary_b2_844-2.jpg/640px-Brockhaus_and_Efron_Encyclopedic_Dictionary_b2_844-2.jpg)
Zwierzęta z rodziny wołowatych mają bardzo zróżnicowane wymiary i ubarwienie. Gaury mogą osiągać wysokość rzędu 210 cm w kłębie, przy masie ciała 1000−1500 kg, zaś antylopka karłowata osiąga tylko 25−30 cm wysokości w kłębie, przy masie ciała 2,5−3 kg. Kończyny wołowatych są paraksoniczne. Żołądki mają czterokomorowe. Rogi występują u przedstawicieli obu płci i są nierozwidlone, zazwyczaj skręcone spiralnie lub zagięte. Nie zrzucają pochwy rogowej. Uzębienie ma charakter hypsodontyczne. Zwierzęta te nie mają górnych siekaczy, ich górne kły są zredukowane lub nie występują. Górne siekacze zastępuje twarda tkanka zwana poduszką dentalną, która pomaga w chwytaniu roślin. Trzonowce od siekaczy oddziela diastema. Dymorfizm płciowy najczęściej obserwowany jest u gatunków średniej i dużej wielkości[27].
Ciąża u samic wołowatych może trwać 120−150 dni (djukery) do 300−330 dni (bawoły afrykańskie)[27].
Większość gatunków wołowatych jest poligyniczna. Są terytorialne. Samce często walczą i bronią grup swoich samic[27].
Zamieszkują wszystkie kontynenty poza Antarktydą i Australią[4][28]. Największą grupę stanowią gatunki afrykańskie, a następnie azjatyckie. W Polsce żyje żubr i kozica tatrzańska (kozica północna) (w naturalnym zasięgu występowania) oraz muflon (introdukowany). Wołowate preferują otwarte tereny trawiaste (stepy, tundry, sawanny) i pustynie. Żywią się pokarmem roślinnym. Tylko nieliczne uzupełniają dietę pokarmem zwierzęcym.
Najstarsze ślady kopalne pochodzą z dolnego miocenu[29].
Znaczącą grupę zwierząt wołowatych stanowią antylopy, do których zalicza się 2/3 gatunków w rodzinie. Do największych pustorożców zaliczane są gatunki z podrodziny Bovinae.
Wołowate zamieszują zróżnicowane siedliska: łęgi i bagna (koby i ridboki), gęste lasy (bongo), wysokie pasma górskie (kozice górskie), pustynie (oryksy), czy nawet arktyczną tundrę (piżmowół arktyczny)[27].
Owce, kozy i bydło zostało udomowione przez człowieka na Bliskim Wschodzie już ok. 10.000 lat temu[27].
Wikiwand in your browser!
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.