Fabuła
układ zdarzeń w świecie przedstawionym / Z Wikipedii, wolnej encyclopedia
Fabuła (łac. fabula „bajka, opowiadanie”) – układ zdarzeń w świecie przedstawionym utworów epickich i dramaturgicznych, a także filmów i gier komputerowych.
![]() |
Ten artykuł dotyczy literatury i filmu. Zobacz też: Fabuła - grupa muzyczna. |
Ten artykuł od 2011-01 wymaga zweryfikowania podanych informacji. |
Zdarzenia składające się na fabułę składają się zarazem na zdarzenia w przedstawionych w danym utworze losach postaci. Każde z nich pozostaje w określonych związkach z pozostałymi zdarzeniami oraz z całością nadrzędną, którą zdarzenia te współtworzą. Istnieją trzy podstawowe rodzaje relacji między zdarzeniami: czas fabuły – relacje czasowe między zdarzeniami, relacje przyczynowo-skutkowe między zdarzeniami oraz związki teleologiczne między zdarzeniami.
Charakterystyka tych relacji i konkretna postać samych zdarzeń jest w każdym utworze odmienna – fabuła ma charakter zindywidualizowany. Można jednak wyróżnić przy tym kilka podstawowych typów konstrukcji fabuły oraz niezależny od narracji schemat fabularny utworu.
Spośród typów fabuły najprostszym jest fabuła jednowątkowa, typowa zwłaszcza dla noweli i tragedii. Charakteryzuje się ona znaczną spójnością i brakiem epizodów. Fabuła wielowątkowa, typowa dla powieści i przybierająca najbardziej urozmaicone formy, ma charakter mieszany – wyróżnia się w niej najczęściej wątek główny i wątki poboczne, może też jednak zachodzić brak hierarchizacji wątków. Najbardziej złożona jest fabuła epizodyczna, w której nie występuje żadna hierarchizacja wątków, a relacje między zdarzeniami są bardzo luźne – zdarzenia układają się w samodzielne epizody nie składające się na uporządkowane całości wyższego rzędu.
Zindywidualizowany charakter fabuły przejawia się w jej ścisłej zależności od narracji: fabuła inaczej opowiedziana jest za każdym razem odrębną fabułą. Istnieje jednak zawsze przy tym pewien poziom organizacji fabuły niezależny od sposobu jej wyrażenia, zwany schematem fabularnym utworu. Na schemat fabularny utworu składają się sam porządek czasowy i przyczynowo-skutkowy zdarzeń utworu oraz relacje między postaciami. Każdy utwór ma swoistą dla siebie fabułę, wiele utworów może mieć jednak ten sam, lub przynajmniej bardzo zbliżony schemat fabularny. Widoczne jest to zwłaszcza w streszczeniach, parafrazach i przekładach utworu na pozajęzykowe formy narracji, takie jak adaptacje filmowe – utwory tego rodzaju oddają schemat fabularny pierwowzoru, jeśli posiadają fabułę, jest ona jednak swoista tylko dla nich.