Strefa czasowa
obszar na Ziemi, gdzie obowiązuje ten sam czas Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
obszar na Ziemi, gdzie obowiązuje ten sam czas Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Strefa czasowa – wytyczony obszar powierzchni Ziemi o szerokości średnio 15° (360°/24) długości geograficznej, rozciągający się południkowo między biegunami, w którym urzędowo obowiązuje jednakowy czas (czas strefowy). Przeważnie jest on średnim czasem słonecznym środkowego południka tej strefy, który różni się o całkowitą liczbę godzin od czasu uniwersalnego. Są jednak wprowadzone urzędowo strefy, w których czas różni się od czasu uniwersalnego o niecałkowitą liczbę godzin.
± 30 minut
1 godzina ± 30 minut
2 godziny ± 30 minut
3 godziny ± 30 minut
−1 godzina ± 30 minut
± 30 minut
1 godzina ± 30 minut
2 godziny ± 30 minut
Wszystkie punkty położone na tym samym południku mają ten sam czas lokalny (miejscowy). Każda zmiana długości geograficznej powoduje zmianę lokalnego czasu – gdy ludzie zaczęli przemieszczać się coraz częściej i szybciej, stawało się to bardzo niewygodne. Czas uniwersalny i strefy czasowe zostały zaproponowane w 1878 roku przez kanadyjskiego wynalazcę Sandforda Fleminga, zaś wprowadzono je w 1884 roku.
Całą Ziemię podzielono na 24 strefy czasowe o szerokości 15° każda. W praktyce strefy czasowe o granicach wytyczonych przez południki obowiązują jedynie na morzach i oceanach. Na lądach ich kształt jest zmodyfikowany tak, by w małych i średnich państwach obowiązywała tylko jedna strefa czasowa. Większe państwa znajdują się zwykle w kilku strefach czasowych (m.in. Stany Zjednoczone, Kanada, Brazylia, Rosja, Australia), choć nie jest to regułą – w Chinach obowiązuje jedna strefa czasowa, pomimo iż różnica w czasie słonecznym między wschodnimi i zachodnimi prowincjami wynosi ponad 4 godziny.
Poza standardowymi strefami, pomiędzy którymi różnice w czasie mierzone są pełnymi godzinami, istnieją strefy o różnicach rzędu 30 minut (m.in. UTC+3:30 używana w Iranie) lub kwadransu (m.in. UTC+5:45 w Nepalu). W przeszłości funkcjonowały także strefy o bardziej nieregularnych różnicach, jak np. UTC+0:20, stosowana w Holandii przed II wojną światową.
Czas strefowy używany jest również na morzach i oceanach, gdzie zegary przestawia się po przepłynięciu wielokrotności południka 15 stopni[1].
Na obowiązującą w danym kraju strefę czasową nierzadko wpływ ma czas stosowany w sąsiednich państwach. Przykładowo Hiszpania i Francja znajdują się w strefie UTC+1:00, wspólnej ze znaczną częścią Europy, choć położone są na długościach geograficznych odpowiadających strefie UTC+0:00. Strefę czasową w Hiszpanii zmieniono z UTC+0:00 na UTC+1:00 po dojściu do władzy gen. Franco, który chciał w ten sposób symbolicznie zbliżyć kraj do nazistowskich Niemiec. Taką samą zmianę wprowadzono we Francji pod naciskiem Hitlera po kapitulacji tego kraju w 1940 r. W Hiszpanii po demokratyzacji kilkukrotnie podejmowano debatę nad zmianą strefy czasowej – za każdym razem zakończoną zachowaniem status quo[2]. Na niektórych wyspach leżących na Oceanie Spokojnym na wschód od południka 180° (tj. na półkuli zachodniej), jak Tokelau czy Tonga związki polityczno-ekonomiczne z państwami wschodniej półkuli (Australia, Nowa Zelandia) spowodowały zaadaptowanie niestandardowych stref, jak UTC+14:00, które poprzez przesunięcie o 24 godziny w przód względem standardowych dla tych długości stref typu UTC-10:00, zapewniają spójność daty z tymi krajami (jednocześnie powstaje jednak różnica nawet 26 godzin między tymi wyspami a podobnie położonymi terytoriami, w których te strefy nie funkcjonują).
Na faktyczny czas w poszczególnych krajach wpływ ma także przestrzeganie bądź nie czasu letniego. W jego wyniku część krajów dokonuje w okresie letnim (odmiennym dla półkuli północnej i południowej) przestawienia czasu o godzinę w przód względem standardowego. Data dokonania zmiany często jest przy tym odmienna dla różnych terytoriów – na północ od równika zmianę na czas letni wykonuje się w marcu lub kwietniu, a odwrotną w okresie od września do listopada, na południe od równika czas letni wprowadza się we wrześniu lub październiku, a powrót następuje między lutym a kwietniem. Zdarza się, że czas letni obowiązuje jedynie w części kraju (np. w Kanadzie zmiany nie dokonuje się między innymi w prowincji Saskatchewan).
Międzynarodowa linia zmiany daty przebiega wzdłuż granicy stref od UTC+12:00 do +14:00 i UTC-12:00, częściowo pokrywając się z południkiem 180°. Czas obowiązujący na terytoriach położonych na zachód od tej linii jest przesunięty o dobę do przodu względem czasu terytoriów położonych na wschód od niej; np. na Fidżi (UTC+12:00) jest zawsze ta sama godzina co na wyspie Baker (UTC-12:00), choć data stale różni się o jeden dzień.
Strefa całoroczna
Strefa całoroczna
Strefa całoroczna
Półkula północna. Czas letni: UTC-9:00
Strefa całoroczna
Strefa całoroczna
Półkula północna. Czas letni: UTC-8:00
Strefa całoroczna
Półkula północna. Czas letni: UTC-7:00
Strefa całoroczna
Półkula północna. Czas letni: UTC-6:00
Strefa całoroczna
Półkula północna. Czas letni: UTC-5:00
Strefa całoroczna
Półkula północna. Czas letni: UTC-4:00
Strefa całoroczna
Półkula północna. Czas letni: UTC-3:00
Półkula południowa. Czas letni: UTC-3:00
Półkula północna. Czas letni: UTC-2:30
Strefa całoroczna
Półkula północna. Czas letni: UTC-2:00
Półkula południowa. Czas letni: UTC-2:00
Strefa całoroczna
Półkula północna. Czas letni: UTC-1:00
Strefa całoroczna
Półkula północna. Czas letni: UTC+0:00
Strefa całoroczna
Półkula północna. Czas letni: UTC+1:00
Strefa całoroczna
Półkula północna. Czas letni: UTC+2:00
Półkula południowa. Czas letni: UTC+2:00
Strefa całoroczna
Półkula północna. Czas letni: UTC+3:00
Strefa całoroczna
Półkula północna. Czas letni: UTC+4:30
Strefa całoroczna
Strefa całoroczna
Strefa całoroczna
Półkula północna. Czas letni: UTC+6:00
Strefa całoroczna
Strefa całoroczna
Strefa całoroczna
Strefa całoroczna
Strefa całoroczna
Strefa całoroczna
Strefa całoroczna
Strefa całoroczna
Półkula południowa. Czas letni: UTC+10:30
Strefa całoroczna
Półkula południowa. Czas letni: UTC+11:00
Półkula południowa. Czas letni: UTC+11:00
Strefa całoroczna
Strefa całoroczna
Strefa całoroczna
Półkula południowa. Czas letni: UTC+13:00
Półkula południowa. Czas letni: UTC+13:45
Strefa całoroczna
Półkula południowa. Czas letni: UTC+14:00
Strefa całoroczna
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.