From Wikipedia, the free encyclopedia
Istòria d'Occitània
Se tròban en Occitània de sits arqueologics nombroses tre lo periòde Paleolitic. Lo poblament dins aquela zona foguèt fòrça aboriu e prospèr. A la fin del Paleolitic, comprenguèt d'òmes de Neandertal e pus tard, tanben, d'òmes modèrnes (Homo sapeins sapiens). Los ocupants dels luòcs i beneficiavan d'un microclima favorable comparat a la rèsta d'Euròpa. La màger part de las grandas civilizacions preïstoricas d'Euròpa penetrèron Occitània. Lo poblament original d'òmes modèrnes al Paleolitic se modifiquèt amb l'arribada de pòbles ulteriors al Neolitic. Se parla d'un grand airal de civilizacion aquitanocantabrica. Roergue es la region occitana ont i a lo mai de megalits.
Mapa d'extension del Chastèlperronian
mapa d'extension de l'Aurignacian
Mapa d'extension del Gravetian
Aqueste periòde se limita a la Peninsula Iberica e a l'Occitània fins a Léger. Endacòm mai en Euròpa, lo clima es polar. Los Solutreans an inventat l'agulha amb uèlh e lo propulsor.
Art: Lo forn del diable (Dordonha) La cauna de Cougnac (Lot)
carte d'extension del Solutréen
Lo mond mediterranèu a faiçonat en granda part Occitània.
Los Ibèrs / los Iberoaquitans
Los Ibèrs, aperats atau per los Grècs, èran los pòbles purmièrs de la Peninsula Iberica e benlèu d'Euròpa. Forman benlèu un grop de pòbles preceltics e non pas una familha de pòbles; de heit, es dificil d'establir la lor parentat. Dens los pòbles ibèrs i a los Cinesians, los Turdetans, los Mastinis, los Vascons, los Aquitans, los Ibero-Ligurs; mei tard, après las migracions deths pòbles cèltas, se trobarà tanben los Celtibèrs.
La lengua deths pòbles ibèrs èra hòrt diferenta de las lenguas deths gallés com ac atesta Cesar dens lo son libre "De Bello Gallico". Demoran fòrça pròvas toponimicas d'aquesta preséncia dens los nomis de luòcs en Gasconha.
Quauques pòbles Aquitans (d'après "De Bello Gallico" Julius Caius Caesar)
Ausques: pòble aquitan que viuava dens lo departament actual de Gers. La sua ciutat principala èra Elimberrum (Aush).
Bigerions: pòble aquitan establit en Bigorra. La sua ciutat principala èra Turba (actuala Tarba, dens lo departament deths Hauts Pirenèus).
Bituriges Vibisques : pòble aquitan celtibèr establit sus la riba esquèrra de Garona près de la ciutat de Burdigala (Bordèu).
Cocosates: pòble aquitan establit sus lo golf de Gasconha entre las Lanas e la Gironda.
Elusates: pòble aquitan dont lo territòri correspondava a l’entorn d'Eusa a l'oest deth departament de Gers.
Garunnes: pòble aquitan installat au sud deth departament actual de Nauta Garona.
Gates: pòble aquitan installat au confluent de Gers e de Garona.
Nitiobriges: pòble aquitan deths bòrds de Garona. La sua ciutat principala èra Agennum (Agen dens lo departament d'Òlt e Garona).
Ptianiens: pòble aquitan, entre Pau e Ortès dens lo departament actual deths Pirenèus Atlantics.
Sibuzates: pòble aquitan dont lo territòri ocupava ua partida deth país basc francés actual.
Sotiats: pòble aquitan que viuva sus lo territòri de Sòs Òlt e Garona.
Tarbèls: pòble aquitan de la còsta atlantica. La sua ciutat principala èra l’actuala Dacs, dens lo departament de las Lanas.
Tarusates: pòble aquitan. La sua ciutat principala èra Atura (Aira, dens lo departament actual de las Lanas).
Los Cèltas seràn relativament pauc nombroses en Occitània, mas la van influenciar pregondament. Li an menat las tecnicas del fèrre e de la daurariá. Es a eles tanben que se deu un estil de vida que se prolonga encara (ex : art de la siesta de miègjorn en çò los Nitiobriges, tradicions actualas de la caça e de la pesca, o encara l'usatge dins la musica de las cabretas e de las bohas.) Malgrat lor inferioritat numerica, l'implantacion de la cultura cèlta es estada pus durabla en Occitània que dins d'autras regions d'Euròpa (en comparason : de-celtizacion dins lo nòrd de la França per las populacions germanicas). Se tròba dos tipes de pòblament cèltas : los protocèltas e los Galleses.
Pus tard, de cèltas passaràn sul territòri occitan e s'implantaràn dins la Peninsula Iberica. Mesclats amb los Ibèrs, donaràn naissença al pòble celtibèr. Se supausa que d'incursions celtibèras aguèron luòc en Occitània.
Los Romans, per se defendre, entre autres, dels Cèltas, van metre en plaça una organizacion sociala e politica desconeguda. Son los creators del concepte d'Estat. Per paur dels envasidors, van espandir lor autoritat suls autres pòbles. Conquistèron Occitània en doas etapas.
Los Romans menèron als Occitans lors saber-far e lors concèptes. En particular l'administracion, l'organizacion sociala fins dins los detalhs dels uses e costumas de la familha. Aportèron tanben las leis escrichas. La civilizacion de drech escrich diferenciarà pendent longtemps los Occitans dels Franceses. E puèi, plan segur los Romans aportaràn lo latin qu'es a l'origina de la creacion de la lenga occitana.
Mai tard, los Romans organizan l'esplecha intensiva de las ressorsas agricòlas e mineralas. Lo vin es estat aduch per eles a Bordèu. Traçan una ret de rotas que fa créisser l'activitat economica e l'urbanizacion. La romanitat sedutz la classa aisida mas es puslèu mal acceptada al començament pel pòble. De revòltas contunhèron pendent qualques temps puèi las regions finiguèron per èstre pacificadas. Fins al sègle V, Occitània coneis gaireben pas de guèrras.
L'epòca de las invasions barbaras pòt èsser considerada coma una continuacion de l'Antiquitat romana dins las regions occitanas. Los atacs dels Escandinaus e dels Francs austrasians an destruch la màger part de las traças de cultura antica. Es atal que los occitans an daissat de se nomenar eles-meteisses de "Romans" fàcia als barbars.
Francs Salians
Francs Austrasians
Normands , Vikings
Maures
Occitània a pas jamai conegut d'unitat territoriala, ça que la mai d'una familha renhanta se son afrontadas o sostengudas dins la tòca d'una unificacion. Pr'aquò, de reialmes vesins se son desvolopats rapidament al detriment dels primièrs embrions d'estat occitan.
Datas de restacament definitiu de las províncias occitanoromanicas als païses actuals (en prenent en compte las regions desoccitanizadas e las províncias pas entièrament occitanoromanicas):
Andòrra e Mónegue son independents d'autres païses.
Vejatz tanben: Lista de las províncias istoricas occitanas
Prèp de 300 ans, de 1347 a 1620, lo vescomtat de Bearn a constituït un pro important estat sobeiran occitan de facto, mas per lors possessions al nòrd dels Pirenèus coma lo comtat de Fois, sos senhors son demorats infeudats als reis de França. La montada del rei de Navarra Enric de Borbon sul tròne de França en 1589 a barrada la pòrta a la constitucion d'un estat occitan modèrn e mai espandit, governat dempuèi lo castèl de Pau.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.