Er zijn vier Kazachse alfabetten.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/Keyboard_KAZ.png/640px-Keyboard_KAZ.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/2018_Kazakh_Latin_Alphabet.png/640px-2018_Kazakh_Latin_Alphabet.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/2021.4_Kazakh_Latin_alphabet_table_-_RU.svg/320px-2021.4_Kazakh_Latin_alphabet_table_-_RU.svg.png)
Oorspronkelijk werd het Kazachs geschreven met het Orchonalfabet (het eerste alfabet voor Turkse talen) en bevatte toen 24 letters. Tegenwoordig worden er drie verschillende alfabetten gebruikt in verschillende landen:
- Het Kazachse Cyrillische alfabet (Қазақ әліпбиі) is gebaseerd op het Russische alfabet met 9 extra letters: Ә, Ғ, Қ, Ң, Ө, Ұ, Ү, Һ, İ. De letters Ц, Ч, В, Ъ, Ь, en Ё worden alleen gebruikt in leenwoorden, waarvan de meeste afkomstig zijn uit het Russisch.
- Het Kazachse Arabische alfabet dat vooral wordt gebruikt in China, Iran en Afghanistan gebruikt 29 letters, de hamza (ء) en de la ligatuur (لا). De letters ۆ, گ, ڭ, پ, چ worden gebruikt voor de weergave van spraakklanken die niet in het Arabisch bestaan.
- Het Kazachse Latijns alfabet dat gefaseerd zal worden ingevoerd in Kazachstan vanaf 2017 tot 2025.[1] Een eerder Kazachs Latijns alfabet werd gebruikt ten tijde van de Sovjet-Unie van 1929 tot 1940.
In de onderstaande tabel is de Kazachse transcriptie de Qaydar-transcriptie, hiernaast bestaat de iets afwijkende Janga-transcriptie.
Cyrillisch | Arabisch | Kazachse transcriptie | BGN/PCGN transcriptie[2] | Letternaam | IPA-transcriptie |
---|---|---|---|---|---|
А а | ا | A a | A a | Алиф (Alif) | /a/, /ɑ/ |
Ә ә | ءا | Ä ä | Ä ä | Хамза + Алиф (Hamza + Alif) | /æ/ |
Б б | ب | B b | B b | Ба (Ba) | /b/ |
В в | ۆ | V v | V v | Уау с "V" (OEaoe/Waw met V) | /v/ |
Г г | گ | G g | G g | Гаф (Gaf) | /g/ |
Ғ ғ | ع | Ğ ğ | Gh gh | Айн (Ajn) | /ɣ/, /ʁ/ |
Д д | د | D d | D d | Даль (Dal) | /d/ |
Е е | ه | E e | E e | Һа (Ha) | /je/, /e/ |
Ё ё * | يو | İo io | Yo yo | Йо (Jo) | /jo/ |
Ж ж | ج | J j | Zh zh | Джим (Dzjim/Jim/Zjim) | /ʒ/ |
З з | ز | Z z | Z z | За (Za) | /z/ |
И и | ي | İ i | Ī ī | Йа (Ja) | /ɯj/, /ij/, /i:/ |
Й й | ي | İ i | Y y | Йа (Ja) | /j/ |
К к | ك | K k | K k | Каф (Kaf) | /k/ |
Қ қ | ق | Q q | Q q | Қаф (Qaf) | /q/ |
Л л | ل | L l | L l | Лам (Lam) | /l/ |
М м | م | M m | M m | Мим (Mim) | /m/ |
Н н | ن | N n | N n | Нун (Noen) | /n/ |
Ң ң | ڭ | Ñ ñ | Ng ng | Каф с тремя точками (Kaf met 3 punten) | /ŋ/ |
О о | و | O o | O o | Уау (OEaoe/Waw) | /o/ |
Ө ө | ءو | Ö ö | Ö ö | Хамза + Уау (Hamza + OEaoe/Waw) | /ø/ |
П п | پ | P p | P p | Па (Pa) | /p/ |
Р р | ر | R r | R r | Ра (Ra) | /r/ |
С с | س | S s | S s | Син (Sin) | /s/ |
Т т | ت | T t | T t | Та (Ta) | /t/ |
У у | ۋ | U u | Ū ū | Уау с тремя точками (OEaoe/Waw met 3 punten) | /u/, /uw/, /yw/, /w/ |
Ұ ұ | وُ | Ū ū | U u | Уау с даммой (OEaoe/Waw met damma) | /u/, /ʊ/ |
Ү ү | ءوُ | Ü ü | Ü ü | Хамза + Уау с даммой (Hamza + OEaoe/Waw met damma) | /y/, /ʏ/ |
Ф ф | ف | F f | F f | Фа (Fa) | /f/, /φ/ |
Х х | ح | H h | Kh kh | Ха без точки (Cha zonder punten) | /x/, /χ/ |
Һ һ | ھ | H h | H h | Һа начальная (Initiaal Ha) | /h/ |
Ц ц * | تس | Ts ts | Ts ts | Т + С (T + S) | /ʦ/ |
Ч ч * | چ | Tş tş | Ch ch | Чим (Tsjim) | /tʃ/ |
Ш ш | ش | Ş ş | Sh sh | Шин (Sjin) | /ʃ/ |
Щ щ * | شش | Ştş ştş | Shch shch | Ш + Ш (Sj + Sj) | /ʃtʃ/, /ʃ:/ |
Ъ ъ * | -- | -- | " | -- | -- |
Ы ы | ى | Y y | Y y | Йа без точек (Ja zonder punten) | /ɯ/, /ɤ/ |
İ і | ءى | I ı | I i | Хамза + Йа без точек (Hamza + Ja zonder punten) | /i/, /ɪ/ |
Ь ь * | -- | -- | ’ | -- | -- |
Э э * | يه | E e | Ė ė | Һа (Ha) | /e/ |
Ю ю | يۋ | İu iu | Yu yu | Й + У (J + Oe) | /ju/, /jy/ |
Я я | يا | İa ia | Ya ya | Й + А (J + A) | /ja/, /jɑ/ |
*: Vooral voorkomend in nieuwere leenwoorden uit het Russisch.
Tekstvoorbeeld
Artikel 1 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens:[3]
Kazachs in Cyrillisch schrift |
Kazachs in Arabisch schrift |
Kazachs in Latijns schrift (2018) |
Nederlands |
Барлық адамдар тумысынан азат және қадір-қасиеті мен құқықтары тең болып дүниеге келеді. Адамдарға ақыл-парасат, ар-ождан берілген, сондықтан олар бір-бірімен туыстық, бауырмалдық қарым-қатынас жасаулары тиіс. | بارلىق ادامدار تۋمىسىنان ازات جانە قادىر-قاسيەتى مەن كۇقىقتارى تەڭ بولىپ دۇنيەگە كەلەدى. ادامدارعا اقىل-پاراسات، ار-وجدان بەرىلگەن، سوندىقتان ولار ٴبىر-بىرىمەن تۋىستىق، باۋىرمالدىق قارىم-قاتىناس جاساۋلارى ٴتيىس. | Barlyq adamdar týmysynan azat jáne qadir-qasıeti men quqyqtary teń bolyp dúnıege keledi. Adamdarǵa aqyl-parasat, ar-ojdan berilgen, sondyqtan olar bir-birimen týystyq, baýyrmaldyq qarym-qatynas jasaýlary tıis. | Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en geweten, en behoren zich jegens elkander in een geest van broederschap te gedragen. |
Externe links
Wikiwand in your browser!
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.