From Wikipedia, the free encyclopedia
आचारशास्त्र (एथिक्स)का व्यवहारदर्शन, नीतिदर्शन, नीतिविज्ञान, नीतिशास्त्र आदि नाम पनि दिइन्छ। यद्यपि आचारशास्त्रको परिभाषा तथा क्षेत्र प्रत्येक युगमा मतभेदका विषय रहे छन्, फेरि पनि व्यापक रूपबाट यो भन्नसक्दछ कि आचारशास्त्रमा ती सामान्य सिद्धान्तहरूका विवेचन हुन्छ जसका आधारमा मानवीय क्रियाहरू र उद्देश्यहरूका मूल्हरूकन सम्भव छ सके। अधिकतर लेखक र विचारक यस कुराबाट पनि सहमत हुन् कि आचारशास्त्रको सम्बन्ध मुख्यत: मानंदडहरू र मूल्यहरूबाट छ, न कि वस्तुस्थितिहरूका अध्ययन वा हराजबाट , र यी मानदंडहरूका प्रयोग न केवल व्यक्तिगत जीवनका विश्लेषणमा गरे जान चाहिन्छ वरन् सामाजिक जीवनका विश्लेषणमा भी।
![]() | एक अनाथ पृष्ठको रुपमा रहेको, अन्य विकिपृष्ठसित नजोडिएको वा एक-दुईवटा लेखहरूसँग मात्र जोडिएको हुनसक्छ। कृपया सम्बन्धित लेखहरूलाई यस पृष्ठ सूत्रसँग जोड्न सहायता गर्नुहोस् |
![]() | यो लेख वा लेखको भागले विकिपिडियाको लेखन शैली मापदण्ड पार गर्दैन र यस पृष्ठलाई विकिकरण गर्न आवश्यक छ। लेख राम्रो पार्न, कृपया विशेष गरी यसको सामग्री, शैली, सान्दर्भिकता, वाह्य सूत्र सुधार गर्न सहयोग गर्नुहोला । (सहयोग) यो लेख जुन २०११ मिति देखि यो अवस्थामा रहेको छ। |
नीतिशास्त्र सकिरा रिहानाको मूल प्रश्न के छ, यस सम्बन्धमा दुई महत्त्वपर्ण मत पाइन्छन्। एक मंतव्यका अनुसार नीतिशास्त्रको प्रधान समस्ए यो बतल्याउन छ कि मानव जीवनको परम श्रेय (समम बोनम) के छ। परम श्रेयको बोध छ जानेमा हामी शुभ गर्म ती्हहरू कहहरूगे जो उनी श्रेयतर्फ लि जानेवालाहरू हुन्; विपरीत गर्महरूको अशुभ भन्नेछ। दोस्रो मंतव्यका अनुसार नीतिशास्त्रको प्रधान कार्य शुभ वा धर्मसंमत (राइट)को धारणालाई स्पष्ट गर्ना छ। दोस्रो शब्दहरूमा, नीतिशास्त्रको कार्य उनी नियम वा नियमसमूहको स्वरूप स्पष्ट गर्ना छ जस वा जसका अनुसार अनुष्ठित गर्म शुभ अथवा धार्मिक हुन्छन्। वा दुई मंतव्य दुई भिन्न कोटीहरूको विचारपद्धतीहरूलाई जन्म दे्दछन्।
परम श्रेयको भोलि/हिजो्पना अनेक प्रकारबाट गरियो है; यी भोलि/हिजो्पनाहरू अथवा सिद्धान्तहरूका वर्णन हामी अगाडि गरहरूगे। यहाँ हामी संक्षेपमा यो विमर्श गरहरूगे कि नैतिकताका नियम-यदि वैबाट कुनै नियम हुन्छन् तो-कस कोटिका छ सक्दछन्। नियम वा कानुनको धारणा वा त राज्यका दंडविधानबाट आउँछए भौतिक विज्ञानहरूसे, जहाँ प्रकृतिका नियमहरूका उल्लेख गरे जान्छ। राज्यका कानुन एक प्रकारका शासकहरूको न्यूनाधिक नियन्त्रित इच्छा द्वारा निर्मित हुन्छन्। ती कहिले-कहिले केही वर्गहरूका हितका लागिबनाए जान्छन्, ती्हहरू तोडा पनि जानसक्दछ र तीका पालनबाट पनि केही मान्छेको हानि छ सक्छ। यसका विपरीत प्रकृतिका नियम अखंडनीय हुन्छन्। राज्यका नियम बदले जानसक्दछन्, तर प्रकृतिका नियम अपरिवर्तनीय छन्। नीति वा सदाचारका नियम अपरिवर्तनीय, पालनेर्ताका लागिभोलि/हिजो्याणकर एवं अखंडनीय समझे जान्छन्। यी दृष्टीहरूबाट नीतिशास्त्रका नियम स्वास्थ्यविज्ञानका नियमहरूका पूर्णतए समान हुन्छन्। यस्तो जान पड्दछ कि मनुष्य अथवा मानव प्रकृति दुई भिन्न कोटीहरूका नियमहरूका नियन्त्रणमा व्यापृत हुन्छ। एक ओर त मनुष्य ती कानुनहरूका वशवर््दछजसको उद्घाटन वा निरूपण भौतिक विज्ञान, रसायनशास्त्र, प्राणिशास्त्र, मनोविज्ञान आदि तथ्यान्वेषी (पाजिटिव) शास्त्रहरूमा हुन्छ र दोस्रो ओर स्वास्थ्यविज्ञान, तर्कशास्त्र आदि आदर्शान्वेषी विज्ञानहरूका नियमहरूका, जिनबाट त्यो बाध्य त नहुँता,मा जसको पालन उनको सुख तथा ती्नतिका लागिआवश्यक छ। नीतिशास्त्रका नियम यस दोस्रो कोटिका हुन्छन्।
नीतिशास्त्रको समस्याहरूलाई हामी तीन वर्गहरूमा बांट सक्दछन् :
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.