From Wikipedia, the free encyclopedia
De angelsassische oder ooldengelsche Spraak (up Angelsassisch Englisc) is en Vörform vun de Engelsche Spraak. Angelsassisch is upkamen, as de Angeln, de Sassen un de Jüten sik vun um un bi 450 af an in England ansiedelt hefft. Bit in de Midden vun dat 12. Johrhunnert hen is Angelsassisch snackt un ok schreven wurrn. Lüüd, de hüdigendags modern Engelsch snacken doot, könnt düsse Spraak blots verstahn, wenn se dat richtig lehrn doot. Dat hannelt sik dor um en Westgermaansche Spraak bi, de eng verwandt is mit de Ooldfreesche Spraak un de Nedderdüütsche Spraak. As een vun de Germaansche Spraken höört se to de Familie vun de Indoeuropääschen Spraken.
Angelsassisch, Ooldengelsch | ||
---|---|---|
Snackt in |
England, Süüdschottland | |
Sprecher | Is keen lebennige Spraak mehr | |
Klassifikatschoon | ||
Offitschell Status | ||
Amtsspraak in | keen Amtsspraak | |
Spraakkoods | ||
ISO 639-3 |
ang |
De angelsassische Sprake hett sik vun dat 5. Johrhunnert af an afspleten vun dat Westgermaansch up’n Kontinent. Vun dat 8. Johrhunnert af an gifft dat Schriften, de wi hüdigendags noch hefft. Um dat Johr 1000 rüm gifft dat en Standardspraak (Laat Westsassisch vun de „School vun Winchester“). Vun de Keltschen Spraken, de vördem up dat Eiland snackt wurrn sünd, hett Ooldengelsch bloß wenig Lehnwöör övernahmen. Hen un wenn warrt avers seggt, düsse Spraken harrn bi de Syntax vun dat latere Angelsassisch Sporen achterlaten.[1]
Vunwegen dat de Dänen un Norwegers vun dat 8. Johrhunnert af an up de Insel inwannert sünd, sünd ok allerhand Elementen vun de Ooldnoordsche Sprake in dat Angelsassisch upnahmen wurrn. Dat weer bi dat Ooldsassische ja nich so. Man eerst in de middelengelschen Texten sünd düsse skandinaavschen Elementen fökener to finnen, dormank en paar Hunnert Wöör un so wichtige Begrepen, as sky, leg un dat modern Pronomen they. Veel mehr, as in dat Ooldsassische sünd ok Elementen vun de Latiensche Sprake upnahmen wurrn, besunners wenn dat üm Gloven un Religion güng.
As de franzööschen Normannen 1066 de Slacht bi Hastings wunnen harrn un dat ganze Land innehmen döen, dor hett de Franzöösche Sprake so stark up dat Angelsassische inwarkt, dat een vun dor af an vun de Middelengelsche Sprake snacken deit.
To de Tied vun dat Angelsassische geev dat en Dialektkontinuum mit de Westegermaanschen Spraken up dat Fastland. De Lüde, de up dat Fastland un up de Inseln de verscheden Dialekten snacken döen, de konnen sik verstahn. Man vunwegen den Afstand un vunwegen den Infloot vun de Normannen hefft sik de Spraken up de beiden Sieten vun den Engelschen Kanal ut’neen beweegt. Hüdigendags gifft dat keen Dialektkontinuum mehr.
De veer wichtigsten Dialekten vun de Angelsassische Sprake weern: Northumbersch, Merzisch (Süüdhumbrisch), kentisch un Westsassisch. Jedeen vun düsse Dialekten hett toeerst to en egen unafhängig Königriek up de Insel tohöört. In dat 9. Johrhunnert hefft de Wikingers avers Northumbria un den gröttsten Deel vun Mercia innahmen. De annern Delen vun Mercia un dat ganze Königriek Kent sünd to dat Königriek Wessex tokamen.
As verscheden angelsassiche Königrieke 878 tohopenfaat wurrn sünd dör Alfred den Groten, dor sünd de ünnerscheedlichen regionalen Dialekten minner wichtig wurrn un de Dialekt vun Wessex is to de Sprake vun de Verwalten wurrn. Ut düssen Grunne sünd de Schriften,de dat hüdigendags noch gifft, to’n groten Deel in Westsassisch överlevert.
Dat Beowulf- Epos is üm dat Johr 1000 rüm dalschreven wurrn. Man dat warrt annahmen, dat dat öller is. Dor hannelt sik dat üm en germaansch Heldenepos bi. Upschreven is dat in Staffriemels. Dat is en vun de meist bekannten Stücken vun de angelsassische Dichtung. Ok de Gedichten vun Cynewulf sünd up Angelsassisch upschreven. Se staht unner den Indruck vun de christliche Religion.
Annere Borns vun de angelsassische Literatursprake sünd de Caedmon-Handschrift (dor geiht dat üm religiöse Gedichten bi), dat Exeter-Book mit religiöse un weltliche Gedichten, de Codex Vercellensis mit Predigten un lüttjere Gedichten un verscheden Rechtstexten vun dat 7. Johrhunnert af an un Urkunnen vun dat 8. Johrhunnert af an.
Hööftartikel: Angelsassiche Phonetik
Monophthongen | Kort | Lang | ||
---|---|---|---|---|
Vörn | Achtern | Achtern | Vörn | |
Slaten | [i y] | [u] | [iː yː] | [uː] |
Midden | [e (ø)] | [o] | [eː (øː)] | [oː] |
Open | [æ] | [ɑ] | [æː] | [ɑː] |
De Vokale [/ø(ː)/] gifft dat in en Reeg vun ooldengelsche Dialekten. Man nich in den laten westsassischen Dialekt, de an’n Besten bekannt is.
Tweeklangen | Kort | Lang |
---|---|---|
Eerst Element is slaten | [iy][2] | [iːy] |
Beide Elementen sünd middel | [eo] | [eːo] |
Beide Elementen sünd open | [æɑ] | [æːɑ] |
Bilabial | Labiodental | Dental | Alveolar | Postalveolar | Palatal | Velar | Glottal | |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Plosiven | [p b] | [t d] | [k g] | |||||
Affrikaten | [tʃ (dʒ)] | |||||||
Nasalen | [m] | [n] | [(ŋ)] | |||||
Frikativen | [f (v)] | [θ (ð)] | [s (z)] | [ʃ] | [(ç)] | [(x) (ɣ)] | [h] | |
Approximanten | [r][3] | [j] | [w] | |||||
Lateralen | [l] |
De Luden in Klammern sünd Allophonen:
Angelsassisch is toeerst in Runenschrift schreven wurrn (Futhark). As de Angelsassen Christen wurrn weern, hefft se avers dat Latiensche Alphabet övernahmen. Dor sünd denn noch enkelte Teken tokamen. De Bookstave Yogh is ut de ierische Sprake övernahmen wurrn; de Bookstave Eth is en afwannelt latiensch d un de Runen-Teken Thorn un Wynn kaamt ut dat „Futhork“. Al Luden, de achtern upschreven sünd, bruukt Ipa-Teken.
Dubbelkonsonanten weert lang utspraken, de langen Frikativen ðð/þþ, ff un ss sünd jummers stimmlos.
Dat Use Vader up Ooldenglisch (westsassisch):
|
|
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.